Πριν μερικά χρόνια, ο Ρόμπερτ Χόρβιτζ, 58 χρονών σήμερα, άρχισε να μελετά ένα μικροσκοπικό, μερικών χιλιοστών σκουληκάκι, τον «Έλεγκανς» το οποίο έχει πλήρη κυτταρική δομή και ανακάλυψε τον απρογραμμάτιστο κυτταρικό θάνατο, δηλαδή ότι κάποια κύτταρα πεθαίνουν ενώ θα έπρεπε να ζουν και κάποια άλλα ζουν ενώ θα έπρεπε να πεθάνουν.
Αυτό συμβαίνει και στο άνθρωπο με αποτέλεσμα να προκαλούνται διάφορες ασθένειες όπως ο καρκίνος, παθήσεις του εγκεφάλου όπως Πάρκινσον, Aλτσχάιμερ κλπ.
Αυτή η ανακάλυψη, του χάρισε το Νόμπελ Ιατρικής στη Φυσιολογία , το οποίο μοιράστηκε με άλλους δύο ερευνητές ( Σ. Μπρίνερ και Τζ. Σάλστον) οι οποίοι έκαναν χωριστές έρευνες και άνοιξε ένα μεγάλο κύκλο ερευνητικής δραστηριότητας παγκοσμίως.
Τρία χρόνια μετά, ο Ρ. Χόρβιτζ, δηλώνει ότι το μεγάλο του όνειρο είναι να απαλύνει τον ανθρώπινο πόνο και να δώσει τα φώτα του σε νέους για να συνεχίσουν να ερευνούν προς όφελος του κοινωνικού συνόλου.
Ο νομπελίστας καθηγητής, στο τεχνολογικό Ινστιτούτο της Μασαχουσέτης ήταν κεντρικός ομιλητής στα πλαίσια των διαλέξεων που διοργανώνουν στο Ηράκλειο, τα Ιδρύματα Ωνάση και Τεχνολογίας και Έρευνας οι οποίες απευθύνονται σε επιλεγμένους φοιτητές από διάφορες χώρες. Μίλησε επίσης στο ευρύ κοινό και σε συνέντευξη του στην «Π», αποκαλύπτει ότι παθήσεις του εγκεφάλου θα μπορούσαν να αντιμετωπιστούν με εμβρυικά κύτταρα. Παράλληλα, τονίζει την ανάγκη ενίσχυσης της βασικής έρευνας γιατί θα οδηγήσει στην θεραπεία του καρκίνου και άλλων παθήσεων και απαντά στα διλλήματα που θέτει η Ηθική για τα όρια της έρευνας.
-Γιατί έχει μεγάλο ενδιαφέρον για την Βιολογία και την Ιατρική ο τρόπος που παθαίνουν τα κύτταρα; Πότε ο θάνατος αυτός δημιουργεί προβλήματα και ασθένειες;
«Υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες κύτταρα τα οποία θα έπρεπε να ζήσουν πεθαίνουν και περιπτώσεις στις οποίες κύτταρα που θα έπρεπε να πεθάνουν, επιζούν. Στην πρώτη περίπτωση, έχουμε νευροεκφυλιστικές ασθένειες, όπου τα νευρικά κύτταρα τα οποία κανονικά δεν θα πρέπει να πεθάνουν, πεθαίνουν με κυτταρικό θάνατο. Επίσης στις περιπτώσεις εμφράγματος και καρδιακών παθήσεων έχουμε θάνατο των κυττάρων του μυοκαρδίου και σε περιπτώσεις υποξυγοναιμίας έχουμε θάνατο των κυττάρων πχ στο συκώτι, στον εγκέφαλο και σε άλλους ιστούς , τα οποία κανονικά θα έπρεπε να επιζούν.
Στη δεύτερη περίπτωση, έχουμε επιβίωση κυττάρων τα οποία κανονικά θα έπρεπε να πεθάνουν και τότε, το αποτέλεσμα τις περισσότερες φορές είναι καρκίνος.
Υπάρχουν δύο κύριοι μηχανισμοί που προκαλούν καρκίνο. Ο πρώτος είναι η ανεξέλεγκτη κυτταρική διαίρεση κατά την οποία παράγονται πολύ περισσότερα κύτταρα από ότι θα έπρεπε και ο δεύτερος, ο μειωμένος κυτταρικός θάνατος. Και στις δύο περιπτώσεις, το αποτέλεσμα είναι η δημιουργία όγκων εξ αιτίας συσσώρευσης κυττάρων.
Οι θεραπείες που χρησιμοποιούνται παραδοσιακά είναι η ακτινοθεραπεία και χημειοθεραπεία, οι οποίες βασίζονται στην πρόκληση κυτταρικού θανάτου, με σκοπό τη μείωση των καρκινικών όγκων λόγω απώλειας κυττάρων».
-Οι έρευνες για τις οποίες βραβευτήκατε με Νόμπελ, αποσκοπούν στην κατανόηση των μηχανισμών του κυτταρικού θανάτου. Πώς έχουν αξιοποιηθεί τα αποτελέσματα αυτής της έρευνας;
Μελετώντας τον κυτταρικό θάνατο σε ένα πολύ απλό οργανισμό όπως το σκουλήκι «Έλεγκανς», μπορέσαμε να κατανοήσουμε τους μηχανισμούς του κυτταρικού θανάτου και να αποδείξουμε ότι είναι ίδιοι με τους μηχανισμούς του κυτταρικού θανάτου στον άνθρωπο. Έτσι, χρησιμοποιώντας ένα απλούστερο οργανισμό μπορέσαμε να βγάλουμε συμπεράσματα σχετικά με σημαντικότατες παθολογικές καταστάσεις του ανθρώπου μεταξύ αυτών και καρκίνος.
Τα αποτελέσματα της έρευνας μας ,επέτρεψαν να αναπτυχθούν θεραπευτικές μέθοδοι από μεγάλες φαρμακευτικές εταιρείες, οι οποίες βρίσκονται αυτή τη στιγμή στο στάδιο των κλινικών δοκιμών για την αντιμετώπιση παθολογικών καταστάσεων όπως ο καρκίνος. Επίσης, τα αποτελέσματα της δουλειάς μας, αυτή τη στιγμή χρησιμοποιούνται για την ανάπτυξη φαρμάκων που αφορούν παθολογικές καταστάσεις του συκωτιού που προκαλούνται πχ από ιούς της ηπατίτιδας.
-Ποιός αποφασίζει ποια κύτταρα θα πεθάνουν και ποια θα επιβιώσουν;
Τα κύτταρα αποφασίζουν αν θα πεθάνουν ή όχι με τον ίδιο τρόπο που αποφασίζουν αν θα γίνου μυικά, νευρικά ή κύτταρα του δέρματος. Οι ίδιοι μηχανισμοί που είναι υπεύθυνοι για τη δημιουργία των διαφόρων τύπων κυττάρων κατά την ανάπτυξη του εμβρύου από ένα κύτταρο που είναι το γονιμοποιημένο ωάριο, αποφασίζουν αν ένα κύτταρο θα ζήσει ή θα πεθάνει.
Ο παθολογικός κυτταρικός θάνατος οφείλεται τις περισσότερες φορές σε περιβαλλοντικούς παράγοντες π.χ έκθεση σε χημικά, ακτινοβολίες, κάπνισμα, τροφές ή σε γενετικές ανωμαλίες στα γονίδια.
-Η μεταμόσχευση εμβρυικών κύτταρων σε πάσχοντες από νευροεκφυλιστικές παθήσεις θα απάλειφε τη νόσο;
Σε αρκετές περιπτώσεις νευροεκφυλιστικών ασθενειών τα εμβρυικά κύτταρα θα μπορούσε να είναι μια αποτελεσματική μέθοδος αντιμετώπισης , όπως στις νόσους πάρκινσον και πολλαπλής σκλήρυνσης κατά πλάκας, γιατί σ΄αυτές είναι γνωστό ακριβώς ποιά κύτταρα πεθαίνουν . Γενικά πάντως ,πρόκειται για ένα πεδίο έρευνας, σχετικά νέο και έχει τη δυνατότητα να προσφέρει σημαντικά οφέλη ως προς την αντιμετώπιση πολλών παθολογικών καταστάσεων στο άνθρωπο.
-Η μελέτη του εμβρυικού εγκεφάλου είναι πιο σημαντική από τη μελέτη του εγκεφάλου ενός ενήλικα για να δοθούν απαντήσεις σε σχέση με το θέμα του απρογραμμάτιστου κυτταρικού θανάτου;
Μελετώντας εμβρυικά κύτταρα, το πώς τελικά θα δώσουν όργανα και ιστούς όπως ο εγκέφαλος, μπορούμε να απαντήσουμε πάρα πολλά ερωτήματα ,πολύ περισσότερα από αυτά που αφορούν τον κυτταρικό θάνατο. Δηλαδή, θα μπορούσαμε να χρησιμοποιήσουμε , εμβρυικά κύτταρα ασθενών με νευροεκφυλικστικές ανωμαλίες για να βρούμε ποιά γονίδια είναι υπεύθυνα, να καταλάβουμε το μηχανισμό και αναπτύξουμε θεραπευτικές μεθόδους. Γενικά, το πώς τα εμβρυικά κύτταρα διαφοροποιούνται σε ιστούς, όπως ο εγκέφαλος ,η καρδιά κλπ είναι ένα από τα πιό σημαντικά και ενδιαφέροντα ερωτήματα το οποίο θα αποτελέσει αντικείμενο έρευνας τα επόμενα χρόνια.
-Τι αναμένεται να αποκαλυφθεί τα επόμενα χρόνια ή μήνες;
Πάρα πολλά πράγματα είναι σίγουρο ότι θα αποκαλυφθούν το επόμενο χρονικό διάστημα , όπως, πως ακριβώς ελέγχεται ο κυτταρικός θάνατος και άλλες που αφορούν τη βασική επιστήμη. Επίσης, πιστεύω ότι θα γίνει πρόοδος σε ότι αφορά τις εφαρμογές σε κατευθύνσεις που αφορούν την αντιμετώπιση ανθρώπινων ασθενειών. Στα επόμενα χρόνια τα αποτελέσματα της βασικής έρευνας, θα έχουν ως αποτέλεσμα την ανάπτυξη πρακτικών μεθόδων ελέγχου του κυτταρικού θανάτου με φάρμακα .
-Ένα δημοφιλές ερώτημα για τους δημοσιογράφους, γιατί ενδιαφέρει χιλιάδες πάσχοντες και όχι μόνο ,είναι αν θα υπάρξει σύντομα κάποια αποτελεσματική αντιμετώπιση του καρκίνου.
Ο καρκίνος είναι πολλές ασθένειες μαζί αλλά μπορούμε να ελπίζουμε ότι κάτι θα προκύψει στο μέλλον. Για τους παιδικούς καρκίνους, υπάρχουν σήμερα φάρμακα τα οποία μπορούν αν αντιμετωπίσουν κατά περίπτωση τη νόσο. Σε άλλες περιπτώσεις έχουν αναπτυχθεί μέθοδοι με τη χρήση αντισωμάτων οι οποίες έχουν ενθαρρυντικά αποτελέσματα. Με τη σημαντική έρευνα που γίνεται παγκόσμια θα υπάρξει σύντομα πρόοδος . Δεν θα ήθελα όμως να υποσχεθώ ότι θα υπάρξει άμεσα αντιμετώπιση του συνόλου των περιπτώσεων. Για κάποιες, θα έχουμε σύντομα αποτελέσματα, για άλλες χρειάζεται έρευνα.
- Σε σχέση με την έρευνα, πόσο διαφορετικές είναι οι συνθήκες στην Αμερική και στην Ευρώπη;
ΟΙ ΗΠΑ, πέρασαν στην πρωτοπορία της επιστημονικής έρευνας σε παγκόσμιο επίπεδο μετά το Β’ Παγκόσμιο πόλεμο. Μετά από πρόταση ορισμένων φωτισμένων ανθρώπων οι οποίοι θεώρησαν ότι για να πρωτοστατήσουν οι ΗΠΑ στην επιστημονική έρευνα θα πρέπει να έχουν σωστά τεκμηριωμένη πολιτική και κατάλληλες πηγές χρηματοδότησης, υιοθετήθηκε μια σωστή πολιτική, που έφερε τη χώρα μπροστά. Στην Ευρώπη, αυτό που πιστεύω ότι συμβαίνει, είναι ότι οι πηγές χρηματοδότησης είναι πιο περιορισμένες αν και σε όλες τις χώρες υπάρχουν ικανοί επιστήμονες.
Αυτή την εποχή στην Αμερική γίνεται μια προσπάθεια να προσανατολιστεί η έρευνα στην εφαρμοσμένη κατεύθυνση, όπως συμβαίνει στην Ευρώπη. Αυτό δεν είναι καλό. Η εφαρμοσμένη έρευνα για να είναι επιτυχής, θα πρέπει να στηρίζεται στη βασική. Χωρίς την υποστήριξη της είμαστε καταδικασμένοι πολύ σύντομα να φτάσομε να κάνουμε επιστήμη με βάση ανακαλύψεις του παρελθόντος .
Σήμερα πάρα πολλές εταιρείες βιοτεχνολογίας και φαρμακευτικές εταιρείες παράγουν νέα προϊόντα, φάρμακα, καλλυντικά, χημικά τα οποία χρησιμοποιούνται παντού στην ανάπτυξη τη διατροφή , την επεξεργασία λυμάτων κλπ. Αυξάνεται η παραγωγικότητα, μειώνεται η ανεργία και υπάρχουν κέρδη. Για να συνεχιστεί αυτό πρέπει να προχωρήσει η βασική έρευνα .
- Εξακολουθούν να γίνονται πολλές συζητήσεις για τα θέματα ηθικής που αφορούν την έρευνα στη Βιολογία και τις εφαρμογές, όπως η κλωνοποίηση, η χρήση των εμβρυικών κυττάρων κλπ Ποια είναι η γνώμη σας;
Είμαι μέλος μιας επιστημονικής επιτροπής στις ΗΠΑ που μελετά λύσεις και κατευθύνσεις σε θέματα ηθικής. Έχουμε περάσει πολλές ώρες συζητώντας και είναι σημαντικό να αντιμετωπίσουμε τα ερωτήματα αυτά. Θα πρέπει όμως οι αποφάσεις να βασίζονται σε σωστές πληροφορίες και ενημέρωση και όχι σε προκαταλήψεις και μη τεκμηριωμένες απόψεις. Η Ηθική είναι ένα μεγάλο ζήτημα, στοιχείο της ανθρώπινης φύσης. Όμως θα πρέπει να ληφθούν αποφάσεις με βάση τα επιστημονικά δεδομένα και όχι με βάση προσωπικές απόψεις γιατί αυτό θα είχε ως αποτέλεσμα να υποφέρουν αδικαιολόγητα πάρα πολλοί συνάνθρωποι μας ή να υπάρξει αδράνεια σε βασικούς τομείς της επιστήμης.
-Μετά το Νόμπελ, ποιο είναι το μεγάλο σας όνειρο;
Έχω δυο σημαντικές φιλοδοξίες : Να συνεισφέρω στην έρευνα και να συνεχίσω τις ερευνητικές προσπάθειες για την κατανόηση των μηχανισμών με στόχο τη βελτίωση της ανθρώπινης υγείας και η εκπαίδευση νέων επιστημόνων την οποία θεωρώ εξίσου σημαντική με την πρωτογενή έρευνα .Αυτοί οι επιστήμονες θα συνεχίσουν το δικό μου έργο και είναι πολύ σημαντικό να πάρουν τα σωστά ερεθίσματα.
