Του δημοσιογράφου Νίκου Ε. Μαρκάκη
Απόλυτα φυσικό, ήταν ύστερα από αιώνων καταπίεση, και αντοχή η απελπισία να φθάσει στο αποκορύφωμά της και η γυναίκα ν’αντιδράσει με πυγμή και με τα διαδοχικά σπρωξίματα της να στριμώξει κάπως τον άνδρα και στο εξής να υποβαστάζουν από κοινού τον ουρανό!!
Η εξέγερση του ασθενούς φύλου με τα διαδοχικά φεμινιστικά κινήματα και ο αιώνας του διαφωτισμού που μεσολάβησε, γκρέμισαν οριστικά το κάστρο της ανδροκρατίας και η πρώην αναγκαστικά “φρόνιμες” έγιναν “ατρόμητα θηλυκά” και σήμερα συμπορεύονται χέρι με χέρι -ισάξια, ισότιμα και η ισοδύναμα- με το ισχυρό φύλο!!
Στρατιές ολόκληρες γυναικών πρωτοστάτησαν στην επαναστατική αυτή αλλαγή και ανεδείχθησαν σε μορφές σε όλους τους τομείς ανθρώπινης δράσης: επιστήμη, τέχνες, λογοτεχνία, εφευρέσεις κλπ. Εφάμιλλες με την Καλλιρρόη Παρέν, τη μαντάμ Κιουρί, τη Μπουμπουλίνα έρχονται δύο κρητικές δασκάλες από τη Φουρνή Μπεραμπέλλου: οι αείμνηστες σήμερα Μαρία Αμαριώτου και Σοφία Μαυροειδή που άφησαν ανεξίτηλα τα ίχνη τους στην επίγεια διαδρομή τους.
Πασίγνωστες και οι δύο αλλά για το γράφοντα πιο εγγύτερη έρχεται η Αμαριώτου με την οποίαν επι δεκαετίες ολόκληρες συνεργαστήκαμε στο “Βήμα” του Λαμπράκη όπου η αξέχαστη Μαρία κράτησε μόνιμα τη δική της στήλη “Από τη σκοπιά της γυναίκας”, αληθινό φάρο και λυτρωτή στα πολυάριθμα και επίμαχα θέματα του γυναικείου φύλου αλλά και σε θέματα εκπαιδευτικής υφής.
Μνήμες από την παλιά συνεργάτιδά μου αναζωπυρώνονται τώρα με το αξιόλογο σύγγραμμα “Μαρία Αμαριώτου-Σοφία Μαυροειδή” που είχε την καλοσύνη να μας στείλει ο γνωστός, πολυγραφότατος και πολυβραβευμένος Γιώργος Πρατσίνης, μια ανερχόμενη μορφή των γραμμάτων μας με πλούσιο και υπολογίσιμο συγγραφικό έργο.
Δεσμευμένος από το χρέος του προς τις δύο συντοπίτισσες-χωριανές του πνευματικές ιέρειες και ύστερα από επίμοχθες έρευνες, τόσο επιτόπιες όσο και σε αρχεία και βιβλιοθήκες ο Γ. Πρατσίνης κατάφερε να μας παρουσιάσει σε πληρότητα και ακρίβεια το βιογραφικό των δύο γυναικών. “Θερμό αφιέρωμα σ’εκείνες που μόχθησαν για το πνευματικό ανέβασμα του τόπου μας”.
Ταυτισμένος με την άποψη του Νίκου Καζαντζάκη: “η γνώση της πορείας και της ζωής κορυφαίων μορφών, μεγαλώνει το χρέος μας απέναντι στη γεννιά μας, απέναντι στη ράτσα”, ο συγγραφέας συνέλαβε και πραγματοποίησε την έκδοση του βιβλίου αυτού “σαν ανταπόδοση ελαχίστου φόρου τιμής, ελάχιστο χρέος στις δύο μεγάλες δασκάλες, τις δύο μεγάλες πνευματικές μορφές του Μεραμπέλλου”.
Μια φιλοσοφική πραγματεία με επιμέλεια και πλοκή, με χρονολογική ταξινόμηση όλων των φάσεων της πορείας και προσφοράς είναι το βιβλίο αυτό που στοχεύει - όπως τονίζει ο Γ. Π. -στο να σωθούν και να μείνουν στους επερχόμενους λεπτομέρειες για τη ρίζα και το παρελθόν τους”.
Το ιστορικό ξεκινά από τη γέννηση της Αμαριώτου, το 1896, στο Καστέλι Φουρνής, το γεννεαλογικό δέντρο, τη φοίτηση στο Ανώτερο Διδασκαλείο Κρήτης, το διορισμό της σαν δασκάλας σε ηλικία 17 ετών, τις στενές επαφές με τον Ν. Καζαντζάκη, τη μετεκπαίδευση της στη Λειψία και Χαϊδελβέργη της Γερμανίας, τη πρόσληψη της σαν εκπαιδευτικού συμβούλου στο Υπουργειο Παιδείας, στη συμβολή της στην καθιέρωση του μονοτονικού συστήματος και της δημοτικής και τη μετέπειτα δημοσιογραφική πορεία της.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η διδακτορική της εργασία το 1935, ήταν γραμμένη στο μονοτονικό σύστημα που άργησε κάπως αλλά τελικά καθιερώθηκε το 1976.
Σαν προδιάθεση του αναγνώστη για τις άγνωστες αλλά διαφωτιστικές λεπτομέρειες που θα συναντήσει στις 130 σελίδες του βιβλίου, παραθέτω μερικά αντιπροσωπευτικά δείγματα από το κείμενο:
• Η Μαρία θα μας πει πενήντα μετά το θάνατο και την απομυθοποίηση του Μεγάλου πολιτικού:
“Καθόμαστε, παιδί μου Γιώργο και περιμέναμε το Βενιζέλο και μόλις έμπαινε στην πόρτα μας δημιουργόταν η εντύπωση και αίσθηση ότι βλέπαμε το σώμα του εξαϋλωμένο να περιβάλλεται, σαν τους Αγίους, από ένα φωτοστέφανο όπως θα λέγαμε και ταυτόχρονα να εκπέμπουν τα μάτια του προς εμάς μια δυνατή φωτεινή διεισδυτική και καθηλωτική, αλλά ευπρόσδεκτη ακτινοβολία, penetrante όπως θάλεγαν οι Ιταλοί, η οποία κυριολεκτικά μας θάμπωνε και ούτε μπορούσαμε να αποφύγουμε”...
• Μετά την απόλυση της από το Υπουργείο Παιδείας η Μαρία πηγαίνει στην Αίγινα, όπου βρίσκει τη γνώριμη παρέα, και τον Καζαντζάκη να συνεχίζει να δουλεύει τη γνωστή “ΟΔΥΣΣΕΙΑ ΤΟΥ” με τους 33.333 στίχους που τις έξι πρώτες ραψωδίες (Α-Ζ) τις είχε γράψει στην Κρήτη το χειμώνα του 1925 και τις υπόλοιπες το 1927 σε πέντε μήνες.
Η Μαρία γνωρίζει ότι δεν είναι η πρώτη φορά που την ξαναγράφει (την έγραψε επτά φορές) αλλά δεν τολμά να ρωτήσει.
• Σε συνεργασία με την αδελφή της Σοφία, αυτό το λίγο καιρό που βρίσκεται η Μαρίκα στην Ελλάδα, έχουν καταφέρει να οργανώσουν την “Εβδομάδα Πρασίνου” επιθυμώντας έτσι, σε μικρογραφία, να πάρει η Ελλάδα τη δασοσκεπασμένη όψη της Μεσευρώπης. Κάνουν εξορμήσεις με τα παιδιά, με τη νεολαία, με τα σχολεία και φυτεύουν δενδρύλλια, φυτεύουν λουλούδια στις γλάστρες, στους δρόμους, στα σχολεία. Για την πρωτοποριακή αυτή προσπάθειά τους τιμήθηκαν και οι δύο από την Ακαδημία Αθηνών το Δεκέμβρη του 1928.
• Κι όμως η Μαρία δεν κρατά καμιά κακεντρεχή ανάμνηση από τα περασμένα, έχει ξεχάσει όλα τα δυσάρεστα που είχαν συμβεί (έχουν άλλωστε περάσει τόσα χρόνια) και όταν η Σοφία Μαυροειδή πέθανε στις 24 Ιουνίου 1977 και κηδεύτηκε στο νεκροταφείο της Καλλιθέας στην Αθήνα, πήγε στην κηδεία της με καταφανή τη θλίψη και τη λύπη της για το θάνατο της συγχωριανής και συναδέλφου της Σοφίας. Ήταν από τους ελάχιστους Κρητικούς που πήγαν στη θανή της Σοφίας κι αυτό φυσικά είναι προς τιμήν της.
• Στις 27-12-1987 στην ετήσια πανηγυρική συνεδρίαση η Ακαδημία Αθηνών βραβεύει για δεύτερη φορά την Αμαριώτου, ήδη ηλικίας 90 ετών, για την πνευματική της προσφορά στον τόπο, για την συνεργασία της στο Ραδιοφωνικό Σταθμό Κύπρου, για το παιδαγωγικό της έργο, για την ίδρυση και οργάνωση του “Εθνικού Οργανισμού Κοινωνικής Αλληλεγγύης” και γενικότερα για το όλο πνευματικό της έργο.
• Όταν δε το 1992 έρχεται στην Κρήτη ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος πηγαίνει και η Μαρία να τον καλωσορίσει. Ο Πατριάρχης ήδη γνωρίζει για την πνευματική προσφορά της, την πρόσφατη βράβευσή της δύο φορές από την Ακαδημία κι όταν πραγματοποιείται η σχετική χειραψία, ο Πατριάρχης σκύβει και την φιλεί. Τέτοια εκτίμηση και σεβασμό της είχαν.
• Φαίνεται καθαρά δηλαδή ότι η Μαρίκα καίτοι μια ζωή χωμένη στα βιβλία και στις μελέτες της, δεν υστερεί και σε γνώσεις μαγειρικής αφού μας λέει ότι έκαμε και μυζηθροπιτάκια!
Διατηρώ σαν κειμήλιο με ιδιόχειρη αφιέρωση το βιβλίο της “Ιστορίες της Μανούλας μου” και πάντα τη θυμάμαι με συγκίνηση να συνεργάζεται, σχεδόν κάθε βράδυ, στο ξεχωριστό γραφειάκι του αξέχαστου μεγάλου χρονογράφου Παύλου Παλαιολόγου, με τον άλλο “κολλητό” τους, τον πρωτοπρεσβύτερο - καθηγητή Πυρουνάκη Γιώργη που και εκείνος πρωτοστατούσε στα γράμματα από την πλευρά της ιερωσύνης του.
Τελευταία φορά που την είδα και έκτοτε, χώρισαν οι δρόμοι μας, ήταν την άνοιξη του 1984 στην ομιλία της, στον “Παρνασσό”, στο πνευματικό μνημόσυνο του Παύλου Παλαιολόγου.
Το Νοέμβρη του 1997, υπεραιωνόβια πια, η Μαρία Αμαριώτου μας αποχαιρέτησε οριστικά και τώρα αναπαύεται για πάντα στα χώματα της γενέτειράς της στο Καστέλλι Φουρνής, ύστερα από μία επίγεια διαδρομή γεμάτη δράση και προσφορά προς το σύνολο. Και πρώτιστα στο γυναικείο φύλο στην ανοδική πορεία του οποίου συνέδραμε με θέληση και πάθος...
Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και η βιογραφία τής επίσης αείμνηστης σήμερα Σοφίας Μαυροειδή-Παπαδάκη, της άλλης πνευματικής ιέρειας της Φουρνής, που αφιέρωσε και εκείνη τη ζωή της στο σύνολο και κυρίως στο παιδί-μαθητή.
Από το βιβλίο του Γ. Πρατσίνη αποσπώ μέρος του ποιήματος που η Σοφία αφιέρωσε στην άτυχη Γερμανίδα μάνα που σκοτώνει τα τρία μικρά παιδιά της για να μη γίνουν και αυτά Ναζί σαν τον πρωτότοκο Χανς:
• Ποιός φταίει Χανς, που σάλεψεν ο νους μου
κι έπνιξα τρία ανήλικα αδερφάκια σου,
μη μεγαλώσουν και σου μοιάσουν΄
Πέρασαν από τα χέρια μου και άλλες πολλές βιογραφίες μα τούτη-δω των δύο Μεραμβελλιωτισσών, πλασμένες, επιδέξια με τα πνευματικά χέρια του Γ.Π., έχει μια ιδιαιτερότητα, κάτι ξεχωριστό, δεδομένου ότι σχετίζεται άμεσα με την εκπλήρωση ενός ιερού χρέους του συγγραφέα προς τις δύο χωριανές του.
Δεν έχει περιορισμένα όρια η βιογραφία των δύο γυναικών, αφού - σύμφωνα με τη πείρα - με τον καιρό θα έρχονται στην επιφάνεια και νέα στοιχεία πιο διαφωτιστικά και αποκαλυπτικά από την πορεία και δράση της Μαρίας και της Σοφίας. Δικαιολογημένα, λοιπόν, θα περιμένουμε και νέο αιφνιδιασμό του Γ.Π. ο οποίος φυσικό είναι να τελεί για το λόγο αυτό σε κατάσταση... συναγερμού!!
Πετροκεφάλι Μάης 2005
