Του Ν. Τσαγκαράκη

Η καλοκαιρινή περίοδος είναι η high-season του Χόλιγουντ, καθώς τότε κυκλοφορούν οι ακριβότερες παραγωγές του, με σκοπό τα υψηλότερα κέρδη. Τι προσφέρουν τα στούντιο και τι ζητάει το κοινό;

Σε πρόσφατη εκδήλωση που διοργανώθηκε προς τιμήν του, γνωστός Έλληνας σκηνοθέτης αναφέρθηκε με θαυμασμό στους σκηνοθέτες-τεχνίτες. Όταν όμως ρώτησα τη γνώμη του για έναν από τους κατεξοχήν τεχνίτες του σημερινού Χόλιγουντ, τον Τζέημς Κάμερον, εκείνος απάντησε αξιώτικα. Η απάντηση του σκηνοθέτη νομίζω πως είναι χαρακτηριστική της νοοτροπίας βάσει της οποίας κρίνεται το εμπορικό αμερικανικό σινεμά στην Ελλάδα και στην υπόλοιπη Ευρώπη. Δεν υπάρχει αντίρρηση ότι το Χόλιγουντ είναι μια βιομηχανία. Αποτελείται από εταιρείες που επενδύουν χρήματα σε κινηματογραφικές ταινίες και, όπως είναι στη φύση της οικονομικής δραστηριότητας, περιμένουν κέρδος απ' αυτές για να επιβιώσουν. Το Χόλιγουντ δεν εκπροσωπεί ολόκληρο το φάσμα της αμερικανικής κινηματογραφικής δραστηριότητας, καθώς δεν περιλαμβάνει το λεγόμενο ανεξάρτητο σινεμά, το πειραματικό, το μειονοτικό και το περιθωριακό σινεμά, πεδία τα οποια υπάρχουν αλλά παραμένουν στην αφάνεια εξαιτίας της κυρίαρχης βιομηχανίας. Εδώ είναι που το κείμενο αρχίζει να γίνεται λίγο πιο προσωπικό. Κι αυτό γιατί κάποιος που αγαπάει τον κινηματογράφο, αλλά μεγαλώνει σε μια πόλη όπου οι επιλογές του είναι περιορισμένες, μοιραία θα μάθει να βλέπει μέσα από ένα συγκεκριμένο τύπο ταινιών. Η αρνητική πλευρά είναι ότι γίνεται πιο δύσκολο γι' αυτόν μετά να ενδιαφερθεί για διαφορετικά θέματα και να συνηθίσει άλλους τρόπους κινηματογράφησης, αλλά ούτως ή άλλως δε θ' αργήσει να τα καταφέρει αν πραγματικά αγαπάει τον κινηματογράφο.

Το πλεονέκτημα είναι ότι μαθαίνει να βλέπει απαλλαγμένος από τις προκαταλήψεις που δημιουργούν στερεότυπες διχοτομήσεις μεταξύ Η.Π.Α./ Ευρώπης, νέου/παλιού, επιπόλαιου/ πνευματώδους, αγραμματοσύνης/ κουλτούρας. Οι ταινίες ξεφεύγουν απ' αυτά τα δίπολα και κρίνονται πρωτίστως βάσει κινηματογραφικών κριτηρίων, κι έπειτα όποιων άλλων υπεισέρχονται στη νοηματοδότησή τους. Έτσι, ο θεατής δεν ξεγελιέται από το περιεχόμενο της ταινίας, ενώ μπορεί ταυτόχρονα ν' απολαύσει μια ταινία για τις κινηματογραφικές τουλάχιστον αρετές της, τη στιγμή που αυτή καταδικάζεται μαζικά για χάρη μιας περισσότερο καλλιεργημένης επιφανείας των επικριτών. Έτσι, όταν καταδικάζεται συλλήβδην το Χόλιγουντ, μαζί με την κοινοτοπία, την προχειρότητα, και την κακοτεχνία, παρασύρονται η καινοτομία, η ευρηματικότητα, και ο εντυπωσιασμός που δεν είναι καθόλου 'μεμπτό' να αναζητά ο θεατής, σε αντίθεση με τη συντηρητική αντίληψη που θέλει το κοινό ως δυνάμει τέλεια πνευματικά όντα. Κι επειδή είναι πασίγνωστο πως το σινεμά είναι η πιο ακριβή από τις τέχνες, το Χόλιγουντ ως βιομηχανικό σύστημα παραγωγής, κρατάει την πρωτιά στην τεχνική πρωτοπορία και το θέαμα.

Είμαι της άποψης ότι το κοινό δεν είναι χαζό, ούτε είναι δυνατό να υποστεί 'πλύση εγκεφάλου' από τους αδηφάγους μηχανισμούς προώθησης. Τουλάχιστον όχι η μεγάλη μερίδα του κοινού, κι όχι μακροπρόθεσμα. Τρανή απόδειξη είναι ταινίες που 'ανοίγουν' με αστρονομικά νούμερα το πρώτο σαββατοκύριακο, αλλά οι εισπράξεις τους καταβαραθρώνονται μόλις μια εβδομάδα αργότερα. Η 'πλύση' υπολειτουργεί.

Για παράδειγμα, το ενδιαφέρον για τις εισπράξεις του MATRIX RELOADED δεν είναι ότι έφτασαν τα 281 εκ. δολάρια, αλλά ότι προβλεπόταν να ξεπεράσουν τα 350. Η δυσαρέσκεια του κοινού επιβεβαιώθηκε 6 μήνες αργότερα όταν το REVOLUTIONS μετά βίας έφτασε τα 139 εκατομμύρια.

Ανάμεσα στην άτεχνη πλειοψηφία λοιπόν, υπάρχουν κι εκείνα τα φιλμ που μπορεί να στερούνται πρωτοτυπίας ως ένα βαθμό, επειδή επιλέγουν να ακολουθήσουν τις συμβάσεις του είδους στο οποίο ανήκει η ιστορία τους. Τα είδη όμως δε βασίζονται μόνο στην επανάληψη αλλά και στην ανανέωση, χάρη στην οποια διατηρούνται ζωντανά. Κάθε καλοκαίρι, υπάρχουν αυτοί που ανάμεσα στο συρφετό της χολιγουντιανής παραγωγής ψάχνουν να βρουν εκείνες τις ταινίες που έχουν φτιαχτεί από ταλαντούχους σκηνοθέτες, οι οποίοι μπορεί να μην παρέκκλιναν από τις οδηγίες του στούντιο, αλλά τουλάχιστον τόλμησαν να τις υλοποιήσουν με το δικό τους μοναδικό τρόπο. Ταινίες με αρχετυπικά θέματα, όπως η μανιχαϊκή ηθική (ταινίες με υπερ-ήρωες) κι η σχέση του ανθρώπου με την τεχνολογία (Τ2), τη φύση (JURASSIC PARK) και το σύμπαν (ALIEN). Μπορεί να μη μεταχειρίζονται τα θέματά τους με εμβρίθεια, αλλά προσφέρουν τη δική τους εντυπωσιακή οπτική για τον κόσμο και ικανοποιούν ως ένα βαθμό την επιθυμία μας για μύθους. Για ιστορίες και χαρακτήρες που μας αρέσουν ακριβώς επειδή δεν είναι ρεαλιστικοί και δεν επηρεάζονται από την καθημερινή πραγματικότητα.

Όσο το ελληνικό σινεμά επιμένει να απεικονίζει την 'αληθινή ζωή' και να κάνει 'delivery' 'λουκουμάδων με μέλι' στις αίθουσες, εμείς ταξιδεύουμε 'σ' έναν πολύ πολύ μακρινό γαλαξία' και διαλέγουμε στρατόπεδο στον 'πόλεμο των κόσμων'.