Του Μανόλη Καρέλλη

τ. δημάρχου Ηρακλείου, τ. ευρωβουλευτή

Απολαυστική είναι η εξιστόρηση της πολεμικής επιχείρησης των Ιταλών στο νομό Λασιθίου, κατά τη διάρκεια του Μαΐου 1941. Οι Ιταλοί, κάπου 1500 τον αριθμό, ξεκίνησαν για να καταλάβουν την Ιεράπετρα και τα κατάφεραν να καταρρεύσουν αν και δεν αντιμετώπισαν παρά μόνο τα κοτόπουλα και τα γουρούνια της περιοχής.

Το άγνωστο αλλά και απολύτως διασκεδαστικό επεισόδιο, το διηγείται ένας Ιταλός δημοσιογράφος που το έζησε από πρώτο χέρι, καθώς τότε υπηρετούσε στην ιταλική αποβατική δύναμη ως έφεδρος ανθυπολοχαγός.

Τη διήγηση του Ιταλού δημοσιογράφου την “αλιεύσαμε” από το βιβλίο “Μια σταγόνα ιστορίες” (δεύτερο μέρος, σελ. 327-331).

Ενα εκπληκτικό και σπαρταριστό επεισόδιο του Β’ Παγκοσμίου πολέμου, που δεν αναφέρεται στα ιστορικά βιβλία για ευνόητους λόγους, αποκαλύφθηκε πολλά χρόνια αργότερα από το άρθρο ενός Ιταλού δημοσιογράφου που είχε πάρει μέρος στη φαιδρή αυτή επιχείρηση, ως έφεδρος ανθυπολοχαγός. Οι Ιταλοί είχαν κάνει απόβαση στην Κρήτη! Ο δημοσιογράφος Τζιάνι Μπάλντι περιέγραψε το περιστατικό στο περιοδικό του, όταν πια η ιταλική κοινή γνώμη είχε αποδεχτεί ότι ο στρατιωτικός μηχανισμός του Μουσολίνι κατά τη διάρκεια του πολέμου ήταν απλώς μια καρικατούρα στρατού. Αυτό αποδείχθηκε περίτρανα σ’ αυτή τη φαιδρή επιχείρηση, στην οποια εξευτελίστηκαν όλοι, από τους ανώτατους Ιταλούς αξιωματικούς ως τον τελευταίο χαβαλέ φαντάρο, που δεν έφταιγε σε τίποτα.

Στις 27 Μαΐου 1941, επτά ημέρες μετά την επίθεση των Γερμανών στην Κρήτη και την αιματηρή επικράτησή τους, ο Μουσολίνι αποφασίζει -εκ του ασφαλούς- ότι πρέπει κι αυτός να πάρει μέρος στην επιχείρηση. Θέλει λίγο ιταλικό αίμα στο κρητικό έδαφος, ώστε να μπορεί να διεκδικήσει μέρος από τα λάφυρα. Διαλέγει λοιπόν την ανατολική Κρήτη, το νομό Λασιθίου, και όχι τη δυτική ή την κεντρική Κρήτη, όπου, στο Μάλεμε και στο Ηράκειο, οι Γερμανοί βρήκαν σθεναρή αντίσταση. Δίνει διαταγή κι ένα εκστρατευτικό σώμα χιλίων πεντακοσίων Ιταλών επιβιβάζεται σε καΐκια από τη Ρόδο, που ήταν ιταλική, και κατευθύνονται προς τον κόλπο της Σητείας. Ο Μπάλντι περιγράφει ότι οι φαντάροι πίστευαν πως πάνε εκδρομή και έκαναν τέσσερις ολόκληρες ώρες να αποβιβαστούν σε μια έρημη παραλία. “Αν υπήρχε εχθρός, θα μας είχε αποδεκατίσει” γράφει ο Μπάλντι, “αλλά δεν φάνηκε κανείς”.

Τότε οι φαντάροι διαπίστωσαν ότι δεν υπήρχε πρόνοια ούτε για τρόφιμα, ούτε για νερό, ενώ κανένας δεν ήξερε τι ακριβώς έπρεπε να κάνουν. Ο αρχηγός τους, συνταγματάρχης Καφάρρο, για τον οποίο είχαν φέρει κι ένα τζιπ, δεν είχε στρατιωτικούς τοπογραφικούς χάρτες, παρά μόνο έναν τουριστικό χάρτη στα γερμανικά, που δεν μπορούσε να διαβάσει. Ο Καφάρρο κατέστρωσε ένα σχέδιο να βαδίσει προς νότον, για να καταλάβει την Ιεράπετρα, αλλά για την επόμενη μέρα. Σε λίγο ακούστηκαν πυροβολισμοί, κάποιοι νόμισαν ότι οι εμπροσθοφυλακές συγκρούστηκαν με τον εχθρό, όμως γρήγορα διαπίστωσαν ότι οι μελανοχίτωνες χτυπούσαν τις κότες στα κοτέτσια για να φάνε. Ρήμαξαν τις κότες, τα κουνέλια, τα γουρούνια και τα κατσίκια των χωρικών της περιοχής, που είχαν φύγει, κι όλη τη νύχτα στο στρατόπεδο έκαιγαν εκατοντάδες φωτιές με σουβλιστά και βραστά. Αν υπήρχε εχθρός, θα τους λιάνιζε, μόνο που η ανατολική Κρήτη ήταν αφύλακτη.

Την επόμενη μέρα οι Ιταλοί σηκώθηκαν βαρυστομαχιασμένοι και δύσθυμοι και άρχισαν την πορεία προς το νότο. Ο συνταγματάρχης τούς διέταξε να φορούν το γυλιό και το κράνος, διότι φοβόταν τον εχθρό που θα συναντούσαν και διότι ήθελε να εντυπωσιάσει τους Γερμανούς οταν θα τους συναντούσαν. Ομως αυτές οι ημιορεινές περιοχές της ανατολικής Κρήτης είναι ξερές, χωρίς νερό και πράσινο, και στα τέλη του Μάη έκανε φοβερή ζέστη. Οι Ιταλοί γρήγορα διέσπασαν τις γραμμές τους και σχημάτισαν μια άτακτη γραμμή πολλών χιλιομέτρων, χωρίς εμπροσθοφυλακή, οπισθοφυλακή και σχέδιο. Τους χτύπησε η ηλίαση από τα κράνη που έβραζαν και η δυσεντερία από αυτά που έτρωγαν. Αρχισαν να λιποθυμούν, να καθονται σε όποια σκιά έβρισκαν, να αρνούνται να προχωρήσουν, να πετούν τα σακίδιά τους. “Επρόκειτο για ένα εντελώς γελοίο θέαμα” γράφει ο Τζιάνι Μπάλντι. Τους έκοψε η δίψα και η πείνα, μεταβλήθηκαν σε κανονικούς κλεφτοκοτάδες, ενώ κάποια στιγμή ξέσπασε και η ανταρσία.

Αποκαμωμένοι, οι φαντάροι άρχισαν να πυροβολούν στον αέρα σε ένδειξη διαμαρτυρίας για τις κακουχίες τους, πράγμα που έκανε το συνταγματάρχη να επιστρέψει αλλόφρων από την κεφαλή της πορείας, πιστεύοντας ότι το Σώμα του δέχθηκε επίθεση. Οταν διαπίστωσε τι συνέβαινε, συνέλαβε δύο που πυροβολούσαν στον αέρα και διέταξε να εκτελεστούν αμέσως. Τους έστησε σε έναν τοίχο, αλλά τότε άρχισαν όλοι μαζί οι συγκεντρωμένοι στρατιώτες να φωνάζουν και να παρακαλάνε, με αποτέλεσμα να θέσει ο Καφάρρο το θέμα σε ψηφοφορία. Οι ένοχοι απαλλάχτηκαν παμψηφεί και γλίτωσαν. Κωμωδία.

Αργότερα, οι Ιταλοί διαπίστωσαν ότι ο τόπος δεν είχε ανθρώπους, γιατί είχαν φύγει, είχε όμως πολλά γαϊδούρια. Τα έπιαναν λοιπόν και τα καβαλίκευαν για να προχωρήσουν πιο άνετα. Ψάχνοντας για γαϊδούρια, απλώθηκαν σε μήκος πολλών χιλιομέτρων και κατά πλάτος του δρόμου. Η απόσταση που έπρεπε να διανύσουν από το σημείο απόβασης ως την Ιεράπετρα ήταν εξήντα χιλιόμετρα. Ενα αξιόμαχο Σώμα θα την έκανε σε δεκαπέντε ώρες, χωρίς να πιεστεί ιδιαίτερα. Οι πρώτοι Ιταλοί μπήκαν στην Ιεράπετρα μετά από ενενήντα έξι ώρες, δηλαδή μετά από τέσσερα ολόκληρα μερόνυχτα. Οι Γερμανοί, που είχαν καταλάβει όλη την Κρήτη, είχαν ειδοποιηθεί ότι την Ιεράπετρα θα την έπαιρναν οι Ιταλοί, τους περίμεναν στα περίχωρα ένα εικοσιτετράωρο, μετά βαρέθηκαν, την κατέλαβαν και κάθισαν στην πλατεία να δουν πότε θα φθάσουν οι σύμμαχοί τους.

Εφθασαν ρακένδυτοι, εξαθλιωμένοι, αφυδατωμένοι, καθισμένοι δυο-δυο πάνω σε γαϊδούρια, σαν ένα απέραντο καραβάν σεράι, μόλις τριακόσιοι Ιταλοί. Οι υπόλοιποι χίλιοι διακόσιοι είχαν απομείνει διάσπαρτοι σε ένα δρόμο σαράντα χιλιομέτρων, χτυπημένοι από την ηλίαση, την ευκοίλια, τη δίψα και τους τραυματισμούς από τα πεινασμένα γαϊδούρια που τους έριχναν συνέχεια κάτω. Απώλειες του εκστρατευτικού σώματος 80%, χωρίς να έχουν συναντήσει τον εχθρό και χωρίς να έχουν ρίξει ούτε σφαίρα, παρά μόνο σε κότες και γουρούνια. Οι Γερμανοί βγήκαν γελώντας με τα μηχανοκίνητά τους, τους περιμάζεψαν και τους περιέθαλψαν σε πρόχειρα νοσοκομεία. Γι’ αυτό ως και ο υπερφίαλος Ντούτσε αποσιώπησε αυτή την επιχειρηση και χρειάστηκε η μαρτυρία ενός έφεδρου ανθυπολοχαγού που μπήκε με γαϊδουροκαβαλαρία στην Ιεράπετρα για να τη μάθουμε πολλά χρόνια αργότερα.

Κι όμως, μέσα στη φαιδρότητά της, επρόκειτο για μια σοφή μάχη, μέσα σ’ έναν απάνθρωπο πόλεμο. Είχε σχέδιο, απόβαση, κακουχίες, εκπλήξεις, περιπέτεια, νικητές, ηττημένους, εξευτελισμένους... τα πάντα. Μόνο νεκρούς δεν είχε.