H Ελλάδα έστω και καθυστερημένα ανακαλύπτει την…Αμερική. Μετά από πολλές δεκαετίες που στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ γίνονται δημόσια έργα με τη συμμετοχή και ιδιωτών εμείς αρχίζουμε δειλά δειλά να επιχειρούμε τη θέσπιση νόμων που θα επιτρέπουν κάτι τέτοιο!
Και τούτο γίνεται για λόγους ανάγκης αφού πλέον τα ταμεία είναι άδεια και δυνατότητα για σοβαρά μεγάλα έργα δεν υπάρχει. Μία αρχή, ένα πείραμα θα γίνει και στον χώρο της υγείας όπου η κυβέρνηση ήδη σχεδιάζει να συμπράξει με ιδιώτες για την κατασκευή και λειτουργία μεγάλων νοσοκομειακών μονάδων!
Στόχος για την Κρήτη είναι να γίνει με τέτοια κεφάλαια και το αεροδρόμιο Καστελίου, αλλά και πιθανώς δρόμοι.
Ο νόμος-πλαίσιο για τις συμπράξεις δημόσιου και ιδιωτικού τομέα στην κατασκευή μεγάλων έργων υποδομής είναι ήδη έτοιμος. Πρόκειται για έργα οδικά κατ' αρχήν αλλά και για άλλες αναπτυξιακές υποδομές, από αεροδρόμια και λιμάνια, έως νοσοκομεία και εκπαιδευτήρια. Aνοίγει έτσι ο δρόμος στους ιδιώτες επενδυτές για τη χρηματοδότηση και κατασκευή παρόμοιων έργων αξίας μέχρι 150 - 200 εκατ. ευρώ το καθένα -για έργα μεγαλύτερης αξίας θα συνάπτονται ειδικές συμβάσεις που θα πηγαίνουν προς κύρωση στη Bουλή. Στόχος είναι η ταχύτερη εκτέλεση των έργων, αλλά και η ανώτερη ποιότητά τους, ενώ το Δημόσιο θα απελευθερώσει έτσι πόρους για να χρηματοδοτήσει την Yγεία και την Παιδεία. Μάλιστα η κυβέρνηση είναι αποφασισμένη να μην ορρωδήσει προ ουδενός: στην προχθεσινή σύσκεψη που έγινε για τα νοσοκομεία κλήθηκε και πήρε μέρος ένας από τους κορυφαίους επιχειρηματίες του χώρου ο κ.Αποστολόπουλος!
Το βέβαιο είναι ότι οι συμπράξεις δημόσιου και ιδιωτικού τομέα εφαρμόζονται από χρόνια σε όλες τις χώρες της Eυρωπαϊκής Eνωσης και θεωρούνται το ισχυρότερο αναπτυξιακό εργαλείο στα χέρια των κυβερνήσεων. Στην Eλλάδα, όπου τα διαθέσιμα ιδιωτικά κεφάλαια για επενδύσεις είναι άφθονα, λόγω των υψηλών επιδόσεων της ναυτιλίας, οι ελληνικές τράπεζες πίεζαν εδώ και καιρό την κυβέρνηση να προχωρήσει στην ψήφιση του νόμου, διαβεβαιώνοντας ότι θα ηγηθούν κονσόρτσιουμ για την άνετη εκτέλεση των έργων. Και η τελευταία κυβέρνηση του ΠAΣOK είχε παρόμοια πρόθεση, ο τότε δε υπουργός Εθν. Oικονομίας κ. N. Xριστοδουλάκης είχε καταθέσει τον Φεβρουάριο του 2004 σχετικό νομοσχέδιο στη Bουλή, που όμως δεν προωθήθηκε.
Tο νέο νομοσχέδιο ετοίμασε ο υπουργός Εθνικής Oικονομίας και Oικονομικών κ. Γ. Aλογοσκούφης, αφού συμφώνησε τελικά και ο κ. Γ. Σουφλιάς, και αναμένεται τώρα η ψήφισή του, για να θέσει σε κίνηση ισχυρές αναπτυξιακές δυνάμεις.
Οι αντιρρήσεις
Φυσικά υπάρχουν και οι επιφυλάξεις για το κατά πόσον μπορούν αυτές οι συγχρηματοδοτήσεις να πιάσουν τόπο σε περιοχές όπως είναι η Κρήτη. Πολύ πρόσφατα η «ΠΑΤΡΙΣ» δημοσίευσε το πόρισμα της επιτροπής του ΤΕΕ/ΤΑΚ που βάζει ορισμένους προβληματισμούς θεωρώντας ότι δεν είναι ούτε καταστροφή ούτε πανάκεια. Όπως για παράδειγμα σημειώνει:
Οι Συμπράξεις Δημόσιου Ιδιωτικού Τομέα μπορεί μεν να αποτελούν μια εναλλακτική λύση υλοποίησης έργων υποδομής και παροχής υπηρεσιών, έχουν όμως και πλήθος αρνητικών συνεπειών και παρενεργειών που πρέπει να συνεκτιμούνται σωστά. Και επισημαίνουν:
«Δεν μπορούμε να συμφωνήσουμε με απόψεις γενικευμένης ιδιωτικοποίησης δραστηριοτήτων του δημόσιου τομέα, πόσο μάλλον όταν μιλάμε για τομείς κοινωνικούς και δημοσίου συμφέροντος. Υπάρχουν εξάλλου και οι περιορισμοί του Συντάγματος. Οι ΣΔΙΤ δεν γίνονται αδαπάνως. Το κόστος τους μεταφέρεται με διάφορες μορφές είτε στο Δημόσιο είτε άμεσα στον πολίτη. Ο τελευταίος εκτιμούμε πως αδυνατεί να επιβαρυνθεί περαιτέρω. Πληρώνει ήδη διόλου ευκαταφρόνητα ποσά σε φόρους, τέλη κάθε είδους, κρατήσεις που δεν του επιστρέφουν ανταποδοτικά, αφού οι υπηρεσίες προς αυτόν αλλά και το επίπεδο - ποιότητα ζωής του δεν βελτιώνονται ανάλογα. Υποστηρίζουν ότι οι ΣΔΙΤ φαίνεται πως κοστίζουν περισσότερο (ο δανεισμός του ιδιωτικού τομέα είναι ακριβότερος), απαιτούν χρονοβόρες διαδικασίες και πλήθος νομοθετικών ρυθμίσεων. Κυρίως όμως απαιτούν μια άλλη δημόσια διοίκηση. Γενικώς οι όροι και προϋποθέσεις για επιτυχή εφαρμογή του θεσμού των ΣΔΙΤ είναι τόσοι και τέτοιες που καθιστούν πολύ δύσκολο εγχείρημα την εφαρμογή τους, ιδίως περιφερειακά, ενώ η μη τήρησή τους καθιστά τις ΣΔΙΤ ζημιογόνες για το δημόσιο.
Και ειδικά για την περιφέρεια επισημαίνουν:
Οι επιφυλάξεις που μας γεννούνται για τον θεσμό μετά τις παραπάνω επισημάνσεις, επαυξάνονται όταν εξετάζουμε περιφερειακά την απόπειρα γενίκευσης του θεσμού. Δεν συντρέχει κανείς από τους όρους και προϋποθέσεις εφαρμογής του θεσμού περιφερειακά. Δεν υπάρχει ούτε Όραμα για την Κρήτη του μέλλοντος, ούτε Μακρόπνοο Σχέδιο Δράσεων και Πολιτικών, ούτε καταρτισμένες προτεραιότητες στόχων και μέτρων κι έτσι το δημόσιο -με την ευρεία του έννοια- δεν είναι έτοιμο να προδιαγράψει τίποτα με αποτέλεσμα να κινδυνέψουμε τις προτεραιότητες να τις υπαγορεύσουν τα ιδιωτικά συμφέροντα. Γι΄ αυτό χρειάζεται πρώτα να εφαρμοστεί κεντρικά, να αποκτηθεί σοβαρή εμπειρία και τεχνογνωσία και να μεταφερθούν αυτά αργότερα περιφερειακά.
Δεν βλέπουμε να υλοποιούνται γενικά οι ΣΔΙΤ σε τομείς κοινωνικού οφέλους (Εκπαίδευση, Υγεία, Δικαιοσύνη κλπ). Ούτε βλέπουμε την δυνατότητα μετακύλησης του κόστους τους στον πολίτη.
Η πιθανότητα διείσδυσης των ΣΔΙΤ σε έργα Αυτοδιοίκησης (ύδρευση, αποχέτευση κλπ) δεν μας βρίσκει σύμφωνους γιατί θα αφαιρούσε καίριους τομείς κοινωνικής πολιτικής αλλά και εσόδων από τους ΟΤΑ.
Ούτε οι τομείς Οδοποιίας, Πολιτισμού, Μνημείων και Στερεών Αποβλήτων ενδείκνυνται στην Κρήτη για παραχώρηση στον ιδιωτικό τομέα. Ο πρώτος για λόγους ψηλού κόστους και αδυναμίας δημιουργίας κλειστού αυτοκινητόδρομου. Ο δεύτερος για λόγους ιστορικής και πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Ο τρίτος απλά για λόγους αδυναμίας εξασφάλισης κοινωνικής συναίνεσης.
Αντίθετα βλέπουμε την εφαρμογή των ΣΔΙΤ στην Κρήτη σε τομείς που και μέχρι σήμερα υπήρχε συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα. Τέτοιοι τομείς είναι ο Ενεργειακός (Αιολικά Πάρκα), ο Τουριστικός (Μαρίνες και Τουριστικά καταφύγια), Υπηρεσιών διαφόρων ειδών (εστίασης, τροφοδοσίας, καθαριότητας κλπ), πάρκιγκ.. Βλέπουμε ακόμα τις ΣΔΙΤ να αξιοποιούνται στον κτιριακό τομέα λόγω των μεγάλων προβλημάτων στέγασης των διάσπαρτων Υπηρεσιών και λόγω της καταβολής υπέρογκων ενοικίων σε ακατάλληλα επί το πλείστον κτίρια. Η απόσβεση τέτοιων κτιρίων από πλευράς δημοσίου θα ήταν εύκολη (αφού θα υπήρχε μεγάλη εξοικονόμηση ενοικίων) και χωρίς επιβάρυνση του πολίτη.
Η συμμετοχή των ιδιωτών στον τομέα μεταφορών (θαλάσσιες, αεροπορικές, αστικές και υπεραστικές συγκοινωνίες) είναι έτσι κι αλλιώς μεγάλη. Το διαφαινόμενο όμως ενδιαφέρον για εισδοχή του και στις χερσαίες ή λιμενικές εγκαταστάσεις μέσω ΣΔΙΤ (νέο λιμάνι Νότου, έργα λιμανιού Ηρακλείου, νέο Αεροδρόμιο Καστελίου) μας βρίσκει με σοβαρές επιφυλάξεις γιατί οι εγκαταστάσεις αυτές αποτελούν τις πύλες εισόδου στο νησί -έχουν γι΄ αυτό εθνική σημασία- ο δε έλεγχός τους από ιδιωτικά συμφέροντα -συνήθως μεγάλων τουριστικών οργανισμών- ενέχουν σοβαρό κίνδυνο απολύτου ελέγχου του τουριστικού προϊόντος και ακραίων μονοπωλιακών φαινομένων.
