Του Γ. Καλογεράκη
Ο Ανθυπασπιστής Μαραγκάκης Γιώργης ήταν γιος του Μαραγκάκη Βασίλη και της Μαρίας (το γένος Ανδρονά από το Καλό Χωριό Πεδιάδος). Τα αδέρφια του Γιώργη ήταν ο Γιάννης, ο Μανόλης, ο Κωστής, η Καλλιόπη και η Στελιανή. Το χωριό του, οι Αποστόλοι Πεδιάδος, του Δήμου Καστελλίου.
Ο Μαραγκάκης Γιώργης πήρε μέρος στους Βαλκανικούς απελευθερωτικούς αγώνες 1912-1913 και στον Βορειοηπειρωτικό αγώνα 1913-1914. Σε φωτογραφία στις 16 Δεκεμβρίου 1913, σταλμένη στους Αποστόλους από την Κορυτσά, απεικονίζεται ο Γιώργης Μαραγκάκης με άλλους χωριανούς του Αποστολιανούς στρατιώτες (Νικόλαο Πετρομιχελάκη, Μανόλη Δαμιανάκη, Θεοχάρη Παντελάκη, Γιώργη Μπιτζαράκη, Κωστή Σμαριαννάκη, Γιώργη Πλευράκη, Γιώργη Δαμιανάκη και Μανόλη Βουράκη).
Παραθέτω παρακάτω δυο τηλεγραφήματα τα οποία αποσαφηνίζουν την παρουσία Κρητών, (και των παραπάνω Αποστολιανών), στην Βόρειο Ήπειρο.
Τηλεγράφημα 1
Αθήναι 2.11.1912
Αρχηγόν Στρατού Άρταν
Αριθ. 88263. Κρίνω πολιτικώς σκόπιμον να καταληφθή το ταχύτερον Χειμάρρα και υψωθή Ελληνική σημαία. Προς σκοπόν τούτον δύνασθε να διαθέσητε εθελοντικόν τι σώμα αποβιβαζόμενον δια θαλάσσης εις Χειμάρραν υπό ηγεσίαν αυτού του Σπυρομήλιου. Το πράγμα θα ήτο ευκταίον αν ηδύνατο να γείνη το ταχύτερον μέχρι Κυριακής λαμβανομένου υπ’όψει ότι η πύλη εζήτησεν απ’ευθείας ανακωχήν δια να διαπραγματευθή τους προκαταρκτικούς όρους ειρήνης, συμφέρον δε έχομεν κατά την ανακωχήν ταύτην η δράσις μας να είναι γνωστόν ότι έχει εκταθή μέχρι Βορείου μέρους των διεκδικήσεών μας. Μόλις αναχωρήση δια θαλάσσης το δια Χειμάρραν σώμα δύνασθε δια τηλεγραφήματος μα μοι αναγγείλητε την κατάληψιν ως γενομένην ήδη ίνα γνωσθή δημοσία δια του τύπου.
Βενιζέλος
Τηλεγράφημα 2
Άρτα 3.11.1912
Σπυρομίλιον Κέρκυραν
Κατόπιν των χθεσινών τηλεγραφικών οδηγιών μου πληροφορώ ότι ανεχώρησε σήμερον «ΑΧΕΛΩΟΣ» εφ’ου επιβαίνουσι 200 Κρήτες, οίτινες θα τεθώσιν εις διαταγάς υμών προς εκτέλεσιν υπ’αριθ. 88263 της 2ας τρέχοντος διαταγής του Προέδρου της Κυβερνήσεως δι ης εντέλλεσθε να καταλάβητε Χειμάρραν μέχρι προσεχούς Κυριακής.
Παρεκάλεσα Κυβέρνησιν να ανοίξη υμίν τηλεγραφικώς μέχρις εσπέρας σχετικήν πίστωσιν δια την συντήρησιν σώματος, επίσης εδόθησαν οδηγίαι κυβερνήτη ατμομυοδρόμων να συνεννοηθή μεθ’υμών και βοηθήση επιχείρησιν.
Θέλετε γνωρίσει ημίν τηλεγραφικώς ώραν αναχωρήσεως εκ Κερκύρας εγκαίρως δε και επειγόντως εκτέλεσιν ανωτέρω διαταγής.
Σαπουντζάκης
Ο Γιώργης Μαραγκάκης πήρε μέρος και στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Στην Μικρασιατική εκστρατεία 1919-1922, ο Ανθυπασπιστής Μαραγκάκης Γεώργιος, είναι ο πρώτος νεκρός του Δήμου Καστελλίου. Κατακρεουργήθηκε από τους Τούρκους στις 2 Ιουνίου 1919 στην Πέργαμο.
Ο ανθυπασπιστής Γιώργης Μαραγκάκης υπηρετούσε στο 1ο Τάγμα του 8ου Συντάγματος Κρητών. Το 8ο Σύνταγμα Κρητών μεταφέρθηκε στις 10 Μαΐου 1919 από την Αθήνα στη Σμύρνη.
Στις 14 Μαΐου 1919 το Σύνταγμα Κρητών συμμετέχει στην κατάληψη του Αϊδινίου. Στις 16 Μαΐου 1919 στην κατάληψη των Κυδωνιών.
Και στις 30 Μαΐου 1919 καταλαμβάνει την Πέργαμο.
Για να παρακολουθήσει ο αναγνώστης το τραγικό τέλος του Ανθυπασπιστή Μαραγκάκη Γιώργη, ακολουθεί η εξιστόρηση των γεγονότων, (μετά την κατάληψη της Περγάμου), από τις παρακάτω πηγές :
Α. Από το βιβλίο «Η εκστρατεία εις την Μικράν Ασίαν 1919-1922. Ο Ελληνικός στρατός εις την Σμύρνην. Μάιος 1919-Μάιος 1920», έκδοση ΔΙΣ, τόμος 1ος, σελ. 114-120 και
Β. Στην από 8/10/2004 επιστολή του ΓΕΣ προς τον Γεώργιο Καλογεράκη με φωτοαντίγραφα ημερήσιων διαταγών (Φ.900/166/299907, Σ.899 ), που αναφέρονται στα γεγονότα της Περγάμου τον Ιούνιο του 1919 όπου βρήκε τραγικό θάνατο ο Ανθυπασπιστής Μαραγκάκης Γιώργης από τους Αποστόλους Πεδιάδος.
…η Πέργαμος τόσον από της 30ης Μαΐου αφ’ης κατελήφθη, όσον και κατά την κατ’αυτής επίθεσιν, κατείχετο υπό του Αποσπάσματος του Ταγματάρχου Σερμακέζη, αποτελουμένου εκ του 1/8 Τάγματος Κρητών, ουλαμού της 1 Μ.Ο.Π. και ουλαμού ιππικού του 3ου Συντάγματος Ιππικού. Η δύναμις αύτη, μεμονωμένη και εις απόστασιν 100 χιλιομέτρων περίπου μακράν της βάσεως, ήτο ανεπαρκής δια την εκτέλεσιν της αποστολής της. Η διοίκησις της Μεραρχίας, αντιμετωπίζουσα την κατάστασιν ταύτην έθεσεν εις κίνησιν από της 1ης Ιουνίου και τα υπόλοιπα τμήματα του 8ου Συντάγματος Κρητών, την δε επομένην, ευθύς αμέσως μετά τας πρώτας πληροφορίας περί επικειμένης εχθρικής επιθέσεως εναντίον του αποσπάσματος Περγάμου, προώθησεν ατμοπλοϊκώς εις Ντικελί το 6ον Σύνταγμα Αρχιπελάγους μετά του Διοικητού του Μεραρχιακού Πεζικού Συνταγματάρχου Τσερούλη.
Την 1ην Ιουνίου ο Διοικητής του Αποσπάσματιος Περγάμου, κατόπιν των πληροφοριών περί εχθρικών συγκεντρώσεων, ανεκοίνωσεν εις τους προύχοντας της πόλεως τας πληροφορίας ταύτας και προέτρεψε τούτους όπως καταβάλωσι προσπαθείας αποτροπής επιθέσεως κατά της πόλεως προς το συμφέρον των ιδίων, καθ’όσον είναι αποφασισμένος, ως είπε, να αμυνθή ταύτης μέχρις εσχάτων. Ο Καϊμακάμης διέψευσε τας πληροφορίας, επωφεληθείς μάλιστα της ευκαιρίας, εζήτησεν εκ νέου την απελευθέρωσιν του Λοχαγού Ομέρ Κεμάλ, όστις είχε κρατηθή και πάλιν. Την ιδίαν όμως ημέραν, ο Λοχαγός Ομέρ Κεμάλ επιχειρήσας να εξέλθη της πόλεως μετά του Καϊμακάμη, συνελήφθη εκ νέου και απεστάλη συνοδεία εις Ντικελί με την αναχωρούσαν φάλαγγα εφοδιοπομπής, ίνα εκείθεν αποσταλή εις Σμύρνην. Ομοίως εκρατήθη και απεμονώθη ο Καϊμακάμης.
…την πρωίαν της 2ας Ιουνίου εφοδιοπομπή 38 ανδρών και 8 διτρόχων, προσεβλήθη εις απόστασιν 6-7 χιλιομέτρων από της πόλεως Περγάμου υπό ατάκτων και αιφνιδιασθείσα διεσκορπίσθη, φονευθέντων των πλείστων ανδρών και κτηνών αυτής. Μικρά περίπολος της φρουράς της γεφύρας του Καϊκου, εισελθούσα εις το χωρίον Εγκριγκιόλ, επυροβολήθη υπό ατάκτων, τραυματισθέντος ενός εκ των στρατιωτών της. Η τηλεγραφική επικοινωνία Σμύρνης μετά της Περγάμου διεκόπη. Από της 10.00, τουρκικά τμήματα εκ πεζών και ιππέων ενεφανίσθησαν πέριξ της πόλεως Περγάμου κινούμενα εκ διαφόρων σημείων προς ταύτην. Τινά εκ τούτων βληθέντα δια βολών τινών πυροβολικού, ανέκοψαν την κίνησίν των προσωρινώς. Αλλά υπερτερούντα εις αριθμόν, ήρχισαν να κερδίζουν έδαφος και να περισφίγγουν την πόλιν. Ο ουλαμός ιππικού και δεκαπέντε οπλίται με οπλοπολυβόλον ενίσχυσαν την φρουράν της γεφύρας. Δια την φρούρησιν του εντός της πόλεως στρατώνος συνεκροτήθη μικρόν τμήμα εξ ημιονηγών, υπηρετών και ιπποκόμων, ολόκληρος δε η εναπομείνασα δύναμις διετέθη δια την εκτός της πόλεως άμυναν.
Η προς τα βόρεια υψώματα της Περγάμου σημειωθείσα τουρκική δύναμις, βληθείσα υπό του πυροβολικού, κατ’αρχάς μεν διεσκορπίσθη εις τι δασύλλιον και τας εδαφικάς πτυχάς, είτα δε συνεχίσασα την προχώρησίν της, ήλθεν εις επαφήν μετά του 1ου Λόχου. Περί την 16.00, ισχυρά εχθρικά τμήματα εμφανισθέντα νοτιοδυτικώς της πόλεως προσεπάθουν να καταλάβωσι τον χώρον μεταξύ της γεφύρας του Καϊκου και τον περί το Ράλι Τσιφλίκ τοιούτον ένθα η διασταύρωσις των οδών. Τμήμα 45 οπλιτών εκ της εφεδρείας διετέθη προς την περιοχήν ταύτην δια την κάλυψιν της προς την γέφυραν Καϊκου οδού. Το τμήμα τούτο ανέλαβεν επιθετικήν ενέργειαν ήτις αρχικώς εξειλίχθη ευνοϊκώς, αλλά βραδύτερον ανεκόπη, λόγω τραυματισμού του επί κεφαλής Ανθυπολοχαγού Βιτσάκη Εμμανουήλ.
Κατά την 16.00 περίπου, ότε η πίεσις κατά του 1ου Λόχου κατέστη ισχυροτέρα, τμήμα εκ των εφεδρικών τμημάτων, απεστάλη προς ενίσχυσίν του. Κατά την ώραν εκείνην κατέφθασεν εις τον Σταθμόν Διοικήσεως του Αποσπάσματος η εκ Μαγνησίας προερχομένη 1η Ημιλαρχία. Αύτη κατά την εκ της γεφύρας του Καϊκου ποταμού διέλευσίν της άφησεν εκεί δεκαεπτά ιππείς των οποίων οι ίπποι είχον τραυματισθή εκ της σαγής, ως και μικρόν αριθμόν ημιονηγών, από δε της 16.00 ετέθη εις την διάθεσιν του Διοικητού του Αποσπάσματος Περγάμου. Ο Διοικητής της Ημιλαρχίας παρέσχε την πληροφορίαν ότι προς ενίσχυσιν του Αποσπάσματος κινείται το 5ον Σύνταγμα Αρχιπελάγους.
Η προχώρησις του εχθρού συνεχίσθη μεθ’ορμής, παρά τα συγκεντρωτικά πυρά του πεζικού και του ουλαμού πυροβολικού, ανακοπείσα περί την 19.30, ότε τα πλέον προκεχωρημένα τμήματά του είχον φθάσει εις απόστασιν 200-300 μέτρων από των θέσεων του Τάγματος. Κατά την ώραν εκείνην παρετηρήθη αθρόα έξοδος ενόπλων χωρικών εκ της πόλεως προς τον λόφον της Παλαιάς Περγάμου. Παρομοία κίνησις εσημειώθη εκ των νοτίως της πόλεως χωρίων προς την ιδίαν κατεύθυνσιν. Παρά τα πυρά του πυροβολικού και των πολυβόλων η έξοδος συνεχίζετο. Περίπολος αποσταλείσα εντός της πόλεως, επυροβολήθη από των παραθύρων οικιών ευρισκομένων εγγύς των στρατώνων, η φρουρά των οποίων ενισχύθη δια δεκαεπτά ημιονηγών του ουλαμού πυροβολικού.
Ότε ο Διοικητής του εφεδρικού 2ου Λόχου διετάχθη υπό του Διοικητού του Αποσπάσματος όπως ενισχύση τον επί της Παλαιάς Περγάμου εγκατεστημένον ουλαμόν του, ανέφερεν ότι το πλείστον τούτου είχεν υποχωρήσει εις τον Λόχον. Ο Διοικητής του Λόχου ουδέν μέτρον είχε λάβει όπως επαναφέρη τον ουλαμόν εις την θέσιν και εις τον διοικητήν του Αποσπάσματος δεν ανέφερε τούτο.
Η εγκατάληψις του λόφου της Παλαιάς Περγάμου είχε λάβει χώραν ως εξής : δύο εκ των αξιωματικών των επί του λόφου της Παλαιάς Περγάμου αμυνομένων τμημάτων, προ της υποχωρήσεώς των είχον αποστείλει εις τον 2ον Λόχον περί την 20.00, σημειώματα δια των οποίων ανέφερον ότι λόγω της παρατεταμένης βολής δεν ελειτούργουν τα οπλοπολυβόλα, ως και αριθμός τις όπλων των ανδρών. Βραδύτερον, άμα τη επελεύσει του σκότους, λόγω ισχυράς πιέσεως των Τούρκων, επηκολούθησεν η εγκατάλειψις του λόφου της Παλαιάς Περγάμου και ο επ’αυτής εγκατεστημένος ουλαμός του 2/8 Λόχου συνεπτύχθη εις τον Σταθμόν Διοικήσεως του Λόχου, πλην ενός φυλακίου. Εκ των υστέρων εξηκριβώθη, ότι προ της εγκαταλείψεως του λόφου είχον αποσταλή δύο σύνδεσμοι δια να ειδοποιήσουν το φυλάκιον τούτο, εγκατεστημένον επί των προσβάσεων του λόφου, περί της επικειμένης συμπτύξεως.
Οι άνδρες του φυλακίου, ο επί κεφαλής τούτου Ανθυπασπιστής Μαραγκάκης Γεώργιος και εις των συνδέσμων, κατεκρεουργήθησαν οικτρώς υπό των Τούρκων.
…κατόπιν της δημιουργηθείσης καταστάσεως ο Διοικητής του Αποσπάσματος έλαβε την απόφασιν εγκαταλείψεως της πόλεως και υποχωρήσεως…
…το Απόσπασμα συνεχίσαν την υποχώρησίν του εν αταξία, αφίκετο περί την μεσημβρίαν της 3ης Ιουνίου εις το ύψος του χωρίου Αλή Αγά…
…μετά την εις Αλή Αγά άφιξίν του, εξηκολούθησε την υποχωρητικήν κίνησιν προς την γέφυραν του Έρμου ποταμού, της οποίας η πιθανή υπό του εχθρού καταστροφή, απησχόλει τον Διοικητήν του Αποσπάσματος. Κατά την υποχώρισίν του το Απόσπασμα και εις το μεταξύ Αλή Αγά και Λαμούρκιοϊ διάστημα, συνηντήθη με την προς Πέργαμον κινουμένην φάλαγγα του 8ου Συντάγματος Κρητών…
…το απόσπασμα μετά δίωρον ανάπαυσιν, συμπαραλαβόν και την προς Πέργαμον κινουμένην φάλαγγα του 8ου Συντάγματος Κρητών και αφού διέταξε την εγκατάστασιν του εκ νεοσυλλέκτων 4/8 Λόχου Κρητών εν προφυλακαίς εις Αλή Αγά, συνέχισε την προς Νότον κίνησίν του και περί την 17.00 έφθασεν εις τα υψώματα τα ευρισκόμενα δυο χιλιόμετρα περίπου βορείως της γέφυρας του Έρμου. Και εις το σημείον όμως αυτό δεν εσταμάτησεν, αλλά συνέχισε την κίνησίν του μέχρι της πόλεως Μαινεμένης, όπου έφθασε περί την 21.00, αφού εγκατέστησε τμήμα ιππικού δια την εξασφάλισιν της γεφύρας Έρμου. Κατά την νύκτα ανεκλήθη ο εις Αλή Αγά εγκατασταθείς Λόχος, ούτινος οι άνδρες ήσαν ανεκπαίδευτοι και δεν είχον εκτελέσει ούτε την πρώτην βολήν νεοσυλλέκτων και ων το ηθικόν είχε σημαντικώς επηρεασθή εκ του παθήματος των ανδρών του Αποσπάσματος. Το Απόσπασμα διήνυσε το από Περγάμου μέχρι Μαινεμένης διάστημα 80 χιλιομέτρων εις 22 περίπου ώρας. Ο εις απωλείας απολογισμός εκ της προσβολής και ατάκτου υποχωρήσεως του αποσπάσματος Περγάμου, ανήλθεν εις 9 οπλίτας φονευθέντας, 8 τραυματισθέντας και 86 εξαφανισθέντας. Εκ των αξιωματικών ο Ανθυπολοχαγός Βιτσάκης Εμμανουήλ ετραυματίσθη και ο Ανθυπασπιστής Μαραγκάκης Γεώργιος, εφονεύθη. Αριθμός διτρόχων και ποσότης υλικού εγκαταλείφθη…
Συνοψίζοντας για τον Γεώργιο Μαραγκάκη μπορούμε να πούμε ότι : Υπηρετούσε με τον βαθμό του Ανθυπασπιστή στον 1ο Λόχο του 8ου Συντάγματος Κρητών. Στις 30 Μαΐου 1919 ο Γεώργιος Μαραγκάκης βρισκόταν στο Απόσπασμα που είχε καταλάβει την Πέργαμο της Μικράς Ασίας. Η Πέργαμος απείχε 100 χιλιόμετρα από την Σμύρνη όπου υπήρχε το σύνολο σχεδόν του Ελληνικού στρατού. Ο ανεπαρκής αριθμός των στρατιωτών μας που κατείχε την Πέργαμο και η μεγάλη απόσταση από την Σμύρνη ήταν τα κίνητρα των Τούρκων για να επιτεθούν και να ανακαταλάβουν την πόλη. Ο Γεώργιος Μαραγκάκης με λίγους άντρες βρισκόταν στην βάση του λόφου της Παλαιάς Περγάμου. Όταν ο στρατός μας άρχισε να υποχωρεί το δειλινό της 2ας Ιουνίου 1919, στάλθηκαν από τους αξιωματικούς του Τάγματος σύνδεσμοι, να ειδοποιήσουν τα φυλάκια για την υποχώρηση. Οι δύο σύνδεσμοι όμως που πήγαιναν στο φυλάκιο του Μαραγκάκη δεν έφτασαν ποτέ. Ο ένας πιάστηκε από τους Τούρκους και σφάχτηκε μαζί με τον Γεώργιο Μαραγκάκη και τους άντρες του.
Ο άλλος σύνδεσμος διασώθηκε για να εξιστορήσει τα γεγονότα της σφαγής του φυλακίου.
Για την ιστορία να αναφέρω ότι το απόσπασμα που είχε καταλάβει την Πέργαμο υποχώρησε και μέσω του χωριού Αλή Αγά έφτασε στην Μαινεμένη.
Και η Μαινεμένη ήταν πλέον πολύ κοντά στην Σμύρνη.
Η Πέργαμος ανακτήθηκε ξανά μετά από λίγες ημέρες από τις Ελληνικές δυνάμεις και κρατήθηκε μέχρι τον Αύγουστο του 1922.
Οι απώλειές του Αποσπάσματος ήταν 9 στρατιώτες νεκροί και 86 αγνοούμενοι καθώς και ένας αξιωματικός, (ο Μαραγκάκης Γεώργιος), νεκρός.
Έτσι ο Γεώργιος Μαραγκάκης πότισε με το αίμα του το Μικρασιάτικο χώμα, πρώτος από τους δεκάδες νεκρούς στρατιώτες και αξιωματικούς του Δήμου Καστελλίου στον πόλεμο του 1919-1922.
Το παλικάρι από τους Αποστόλους Πεδιάδος, το χωριό του τόπου μας με τους περισσότερους νεκρούς στην Μικρασιατική Εκστρατεία.
Στις διηγήσεις των ηλικιωμένων Αποστολιανών, το όνομα του Γιώργη Μαραγκάκη, προκαλεί θλίψη και δέος. Θλίψη γιατί οι φήμες που κυκλοφόρησαν στους Αποστόλους μετά την Μικρασιατική Εκστρατεία θέλουν τον Γιώργη να βασανίζεται απάνθρωπα από τους Τούρκους με μαρτύρια που δεν τα χωρεί ανθρώπινος νους. Δέος γιατί ο Ανθυπασπιστής Μαραγκάκης Γιώργης έμεινε ακλόνητος στην θέση που τον έταξε η πατρίδα του (στους πρόποδες του λόφου της Παλαιάς Περγάμου), χωρίς να δειλιάσει και να υποχωρήσει όταν πολυάριθμοι Τούρκοι ορμούσαν εναντίον του μικρού του αποσπάσματος.
Η Μαρία Βιδάκη Πετροδασκαλάκη από τους Αποστόλους, 90 χρονών σήμερα, (γεννήθηκε το 1916), αφηγείται το τέλος του Γιώργη Μαραγκάκη όπως το άκουγε από τον πατέρα της Μακεδονομάχο Γεώργιο Πετροδασκαλάκη : …ο Μαραγκάκης ο Γιώργης ήτονε συγγενής με τον πατέρα μου. Ο πατέρας μου μας ήλεγε ότι επειδή ο Μαραγκάκης ήτανε αξιωματικός τονε πιάσανε οι Τούρκοι κι εφτιάξανε ένα σταυρό ξύλινο και τονε βάλανε απάνω. Του καρφώσανε τα χέρια με καρφιά σαν το Χριστό. Τονε σταυρώσανε το Γιώργη οι Τούρκοι…
Τέσσερις τοίχοι του σπιτιού, αφήνω καληνύχτα,
και πέστε της μητέρας μου, δεν έρχομ’άλλη νύχτα,
μόν’τη Λαμπρίτσα θε να’ρθω με τα χελιδονάκια
να φτιάσω τη φωλίτσα μου στην πόρτα του σπιτιού μας,
να ιδώ ποιος θα με θλίβεται και ποιος θα με λυπάται.
Θα με λυπάται η μάνα μου, η πολυαγαπημένη
που καίγεται η καρδούλα της ρωτώντας τους διαβάτες :
-Διαβάτες μου, στρατιώτες μου, καλοί μου στρατολάτες,
αυτού που περπατάγατε, κι ετούθε που περνάτε,
μην είδατε τον άμοιρο κάτω στον κάτω κόσμο ;
Για να τονε γνωρίσετε, να σας ειπώ σημάδια :
Ελιάν έχει στο μάγουλο κι ελιά στην αμασκάλη
και στην δεξιά του την μεριά πικρή λαβωματιά’χει
που ήταν η ώρα δύστυχη, μέρα κατακαϋμένη
που πήγε και λαβώθηκε, λαβωματιά του Χάρου.