Η ανάγκη του ανθρώπου να συλλέγει και να συγκεντρώνει αντικείμενα ή μικροπράγματα ξεκινά από τους αρχαίους χρόνους. Ο κάθε συλλέκτης μαζεύει πράγματα για διάφορους λόγους.
Άλλοι για επένδυση άλλοι για χόμπι άλλοι για την τέχνη άλλοι πάλι γίνονται συλλέκτες τυχαία. Στην τελευταία κατηγορία ανήκει και ο κ. Φραγκίσκος Ρούσσος ο οποίος ταύτισε την συλλογή των σπιρτόκουτων που έχει με τα λιμάνια της ζωής του. Ναυτικός στο επάγγελμα, άνθρωπος της διπλανής πόρτας, τακτοποίησε την συλλογή του και τις αναμνήσεις του σε πέντε κάδρα. Τώρα και 10 εκ. δρχ. να του έδινε ένας συλλέκτης δεν θα πούλαγε ούτε το ένα κάδρο.
Όλον τον κόσμο και συνήθειες ή γεγονότα παλαιότερων ετών απεικονίζει η συλλογή από σπιρτόκουτα που έχει στην κατοχή του ο κ. Φραγκίσκος Ρούσσος. Μια συλλογή που έμεινε κρυμμένη στο συρτάρι του σπιτιού του για πολλά χρόνια. Οι ιδιαιτερότητες αυτών των σπιρτόκουτων είναι δύο.
Πρόκειται για σπιρτόκουτα που ‘παράνομα’ ήρθαν στην Ελλάδα την εποχή που απαγορευόταν η εισαγωγή τους από άλλες χώρες του εξωτερικού. Το πρώτο σπιρτόκουτο κρατήθηκε από τον κ. Ρούσσο το 1964 και το τελευταίο το 1984. Συγκέντρωσε περίπου 300 σπιρτόκουτα
Πρέπει να σημειωθεί ότι στην Ελλάδα μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του '80 τα σπίρτα αποτελούσαν κρατικό μονοπώλιο και γι' αυτό δεν κυκλοφορούσαν σε μεγάλη ποικιλία διακοσμητικών μοτίβων, στοιχείο απαραίτητο για τη δημιουργία συλλογών, ενώ απαγορευόταν και η εισαγωγή τους.
Όταν λόγω ΕΟΚ (σήμερα: Ευρωπαϊκή Ένωση) καταργήθηκε το μονοπώλιο, παρατηρήθηκαν μεγάλες εισαγωγές σπίρτων και σπιρτόκουτων από πολλές χώρες, ενώ προς τα τέλη της δεκαετίας του '90 οι φθηνοί αναπτήρες μιας χρήσης έχουν ουσιαστικά εκτοπίσει τα σπίρτα.
Η δεύτερη ιδιαιτερότητα αυτή της συλλογής είναι ότι τα σπιρτόκουτα δεν έχουν αγοραστεί από περίπτερα αλλά έχουν παρθεί από νυχτερινά κέντρα διασκέδασης και εστιατόρια του εξωτερικού όπου και έχει ταξιδέψει ο κάτοχος τους.
Ναυτικός στο επάγγελμα ο κ. Φραγκίσκος επισκέφθηκε δεκάδες λιμάνια στη ζωή του. Σε κάθε λιμάνι, όπου και να πήγαινε έπαιρνε, και ένα σπιρτόκουτο. Σε όλο το ταξίδι το φύλαγε, και όταν έφτανε στην Ελλάδα το πέρναγε κρυφά από το Τελωνείο για τους λόγους που προαναφέρθηκαν. «Για να τα βγάλω από το Τελωνείο πέρναγα μια ολόκληρη ταλαιπωρία .
Εκείνα τα χρόνια επειδή η Ελλάδα είχε το μονοπώλιο δεν επιτρεπόταν να φέρνουμε σπιρτόκουτα από το εξωτερικό. Τα έκρυβα μέσα στα ρούχα μου και τις βαλίτσες μου για να μην με πιάσουν στα πράσα οι τελωνειακοί» είπε κ Φραγκίσκος. Τα σπιρτόκουτα παρέμειναν σε ένα συρτάρι του σπιτιού και κάπου ξεχάστηκαν για 15 χρόνια. Το 1999 όταν ο κ. Φραγκίσκος έχασε τη σύζυγό του τα βρήκε πάλι.
«Σκέφτηκα να τα πετάξω στα σκουπίδια. Μετά το μετάνιωσα. Τόσες αναμνήσεις να πάνε στα σκουπίδια; Για μένα τα σπιρτόκουτα μου έχουν μεγάλη αξία, 10 εκ. δρχ. να μου δώσεις και να μου ζητήσεις το ένα κάδρο μου δεν πρόκειται να στο δώσω.
Η συναισθηματική άξια τους είναι ανεκτίμητη. Για μένα το κάθε σπιρτόκουτο είναι και μια ανάμνηση από το λιμάνι που βρισκόμουν. Γι’ αυτό και σε κάθε δουλειά που κάνω τα παίρνω μαζί μου και τα βάζω στον τοίχο. Όταν έχω ελεύθερο χρόνο τα κοιτάω και ταξιδεύω… ».
Τα σπιρτόκουτα που ξεχωρίζουν
Ανάμεσα στα σπιρτόκουτα που ξεχωρίζουν είναι αυτό με το έμβλημα της Χούντας , οι πρώτοι Ολυμπιακοί Αγώνες του 1896 αλλά και το ελληνικό πνεύμα που βρίσκεται σε όλα τα μέρη της γης. Μπαρ και εστιατόρια του εξωτερικού με Έλληνες ιδιοκτήτες και φυσικά με ελληνικά διαφημιστικά. Ξεχωρίσαμε ορισμένα από την Γιοκαχάμα της Ιαπωνίας, από την Ολλανδία και την Αμερική.
Λίγα λόγια για τα σπίρτα
Τα σπίρτα ή πυρεία εμφανίστηκαν στις αρχές του 19ου αιώνα στην Αγγλία. Με τη σημερινή τους όμως μορφή τα συναντάμε πρώτη φορά στη Σουηδία στα μέσα του ίδιου αιώνα. Τότε, στην κατασκευή τους άρχισε να χρησιμοποιείται ευρύτατα ο ακίνδυνος ερυθρός φώσφορος αντί του επικίνδυνου λευκού, τον οποίο χρησιμοποιούσαν μέχρι τότε.
Τα σπίρτα ήταν τοποθετημένα μέσα σε ειδικά κουτιά που έφεραν από τότε μια ταινία από γυαλόχαρτο, αναγκαία για το άναμμά τους.
Τα σπιρτόκουτα απέκτησαν σύντομα διάκοσμο, στοιχείο που γρήγορα κέντρισε το ενδιαφέρον των συλλεκτών, ιδιαίτερα από τις αρχές του 20ού αιώνα, όταν το μικρό κουτί έγινε σπουδαίο μέσο διαφήμισης. Λίγο μετά το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, εμφανίστηκαν τα σπιρτόκουτα - φάκελοι με χαρτονένια σπίρτα, τα οποία χρησιμοποιούνται από τότε ευρύτατα στη διαφήμιση.
Σήμερα οι συλλογές σπιρτόκουτων στην Ελλάδα φθίνουν. Αντίθετα, αν κρίνουμε από τη διαδικτυακή παρουσία των ξένων συλλεκτών που είναι σημαντική, αυτό το συλλεκτικό είδος εξακολουθεί να ανθεί στη Δ. Ευρώπη, στις ΗΠΑ και στην Ιαπωνία.
