Η Βικελαία επανακάμπτει στο “σπίτι” της
Όπως θα θυμούνται οι αναγνώστες της εφημερίδας «Πατρίς» πριν από πάνω από 12 χρόνια είχαν αρχίσει εργασίες στατικής ενίσχυσης και ανακαίνισης του κτιρίου «Αχτάρικα», του οποίου είχαν εκκενωθεί όλες οι αίθουσες της Βικελαίας Βιβλιοθήκης και τα βιβλία και τα αρχεία της είχαν μεταφερθεί σε διάφορα κτίρια. Τότε υπήρχαν πληροφορίες ότι οι αίθουσές του ισογείου του ανακαινισμένου κτιρίου επρόκειτο να δοθούν για εμπορική χρήση. Αμέσως κινητοποιήθηκαν χιλιάδες Ηρακλειώτες για να αποτραπεί αυτό το «έγκλημα».
Πραγματοποιήθηκαν συγκεντρώσεις, γράφτηκε πλήθος άρθρων και συγκεντρώθηκαν χιλιάδες υπογραφές με το αίτημα αυτό. Ανάμεσα σ’ αυτούς ήταν και ο ομότιμος καθηγητής των Πανεπιστημίων Θεσσαλονίκης και Νέας Υόρκης Γρηγόρης Σηφάκης, οποίος εξέδωσε ένα μικρό βιβλίο στο οποίο έκανε συγκεκριμένες προτάσεις ώστε η Βικελαία να λειτουργήσει ως μια σύγχρονη βιβλιοθήκη, οι οποίες δυστυχώς δεν ελήφθησαν υπόψη.
Με το πανηρακλειωτικό αίτημα για την απόδοση στη Βικελαία Βιβλιοθήκη ολόκληρου του κτιρίου «Αχτάρικα» συντάχθηκα και εγώ και έγραψα σχετικά έξι συνολικά άρθρα που δημοσιεύτηκαν στην εφημερίδα «Πατρίς» στο διάστημα 2007-2013.
Το πρώτο από τα παραπάνω άρθρα δημοσιεύτηκε στις 12.5.2007 – δηλαδή πριν από 10 ακριβώς χρόνια– όταν είχαν αρχίσει οι εργασίες στατικής ενίσχυσης του κτιρίου. Το άρθρο εκείνο είχε τον τίτλο «Τα «Αχτάρικα» να αποδοθούν εξ’ ολοκλήρου στη Βικελαία Βιβλιοθήκη και να λάβουν το όνομα της». Παρόμοιοι ήταν και οι τίτλοι άλλων τριών από τα άρθρα αυτά, ενώ εκείνο που δημοσιεύτηκε στις 9.2.2008 είχε τον τίτλο «Να τοποθετηθεί η προτομή του Δημητρίου Βικέλα στην είσοδο του κτιρίου της Βικελαίας Βιβλιοθήκης». Το άρθρο της 21.3.2011 αναφερόταν στις προτάσεις που είχε κάνει στο βιβλίο του ο Γρηγόρης Σηφάκης. Σε όλα τα άρθρα μου είχα κάνει και εγώ προτάσεις για τον τρόπο οργάνωσης και λειτουργίας της Βικελαίας.
Στα τέλη Απριλίου μου δόθηκε η ευκαιρία, μετά από πρόταση του αντιδημάρχου κ. Πέτρου Ινιωτάκη, να ξεναγηθώ από τον Προϊστάμενο της Βικελαίας κ. Δημήτρη Σάββα στο ανακαινισμένο κτίριο «Αχτάρικα» το «σπίτι» της Βικελαίας Δημοτικής Βιβλιοθήκης, το οποίο στην προμετωπίδα του φέρει πλέον το όνομα της. Η Βικελαία επανακάμπτει στο «σπίτι» της μετά την επί δωδεκαετία «εξορία» της σε διάσπαρτα κτίρια. Ο κ. Σάββας διέθεσε μία σχεδόν ώρα για να με ξεναγήσει στους περισσότερους χώρους της Βιβλιοθήκης (όχι, όμως, σε όλους διότι η ξενάγηση έγινε την ημέρα επιστροφής μου στην Αθήνα και βιαζόμουνα) και να μου δώσει μερικές βασικές πληροφορίες γι’ αυτούς και για την κατάσταση και τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η Βικελαία Βιβλιοθήκη και τον ευχαριστώ θερμά. Είχα την πληροφορία, την οποία επιβεβαίωσε ο κ. Σάββας, ότι η προτομή του Δημητρίου Βικέλα είναι έτοιμη και θα τοποθετηθεί στο κτίριο πριν γίνουν τα επίσημα εγκαίνια του.
Πριν προχωρήσω θα ήθελα να εκφράσω τη χαρά μου διότι οι αγώνες χιλιάδων Ηρακλειωτών δικαιώθηκαν και αποφεύχθηκε η παραχώρηση οποιουδήποτε χώρου του ιστορικού αυτού κτιρίου για εμπορική χρήση. Ένας μόνο χώρος στο ισόγειο έχει δοθεί στις τουριστικές υπηρεσίες του Δήμου Ηρακλείου, αλλά σε καμιά περίπτωση δεν πρέπει να αφαιρεθεί από τη Βικελαία άλλος χώρος του κτιρίου.
Τα όσα ακολουθούν είναι δικές μου εντυπώσεις και σκέψεις από τη σύντομη, για το λόγο που προαναφέρθηκε, ξενάγησή μου στο κτίριο και ό, τι ακολουθεί στηρίζεται στις πληροφορίες που είχε την καλοσύνη να μου δώσει ο κ. Σάββας στη ξενάγηση που μου έκανε. Κατά συνέπεια τα όσα ακολουθούν δεν δίνουν μια συνολική εικόνα της κατάστασης στην οποία βρίσκεται αυτή τη στιγμή η διαδικασία ολοκλήρωσης της επανάκαμψης της Βικελαίας στο «σπίτι» της.
Το κτίριο δεν είναι ακόμα εντελώς έτοιμο για να ανοίξει τις πύλες του στο κοινό, δεδομένου ότι αναμένονται ορισμένα ακόμη έπιπλά του και θα πρέπει να γίνουν και κάποιες άλλες εργασίες σ’ αυτό. Έχει γίνει, όμως, η μεταφορά σ’ αυτό των 170.000 τόμων που διαθέτει η Βιβλιοθήκη καθώς και των αρχείων. Ανάμεσα στους τόμους αυτούς είναι και οι 27.000 της δανειστικής βιβλιοθήκης.
Η δανειστική βιβλιοθήκη στεγάζεται στο ισόγειο στη στοά του κτιρίου και τα βιβλία, που είναι για δανεισμό για παιδιά και ενηλίκους, είναι ταξινομημένα και τοποθετημένα σε ανοικτά ράφια τα οποία μπορεί κανείς να εξετάσει και να δει αν το ενδιαφέρει κάποιο ή κάποια από αυτά στην περίπτωση που δεν αναζητά συγκεκριμένο βιβλίο. Είναι εξαιρετικά ευχάριστο το γεγονός ότι όταν η δανειστική βιβλιοθήκη στεγαζόταν σε κτίριο κοντά στο ναό του Αγίου Ματθαίου, εκείνοι που δανείζονταν τακτικά βιβλία ανέρχονταν σε 300. Στη μόνιμη πλέον βάση της στο κέντρο της πόλης η δανειστική βιβλιοθήκη θα αρχίσει να λειτουργεί στο αμέσως επόμενο διάστημα και ελπίζω ο αριθμός εκείνων που δανείζονται να πολλαπλασιαστεί. Εύχομαι οι κάτοικοι της πόλης, και όχι μόνο, και ιδιαίτερα οι νέοι και οι νέες να την επισκεφθούν και να αρχίσουν να δανείζονται βιβλία.
Στην ανακαινισμένη και διαρρυθμισμένη μεγάλη αίθουσα στην αριστερή γωνία του ισογείου (πρώην «Ρεγκινάκη») (αλήθεια τι να πρωτοθυμηθούν γι’ αυτή οι επιζώντες μεγάλοι στη ηλικία Ηρακλειώτες!) στεγάζεται το βιβλιοπωλείο στο οποίο πωλούνται βιβλία τόσο των εκδόσεων της Βικελαίας, όσο και βιβλία των Πανεπιστημιακών Εκδόσεων Κρήτης καθώς και του Μορφωτικού Ιδρύματος της Εθνικής Τράπεζας (θα μπορούσε να εμπλουτιστεί και με βιβλία της Ακαδημίας Αθηνών και άλλων Ιδρυμάτων). Σε μια γωνία της υπάρχουν καθίσματα και, όπως πληροφορούμαι, έχουν γίνει εκεί παρουσιάσεις βιβλίων. Σ’ αυτή τη γωνιά θα μπορούσε να τοποθετηθεί και ένα μηχάνημα πώλησης με κέρματα έτοιμου καφέ ώστε να μπορέσει να καθίσει κανείς, να κοιτάξει κάποια βιβλία και να συζητήσει με κάποιο φίλο του, ώστε να πραγματοποιηθεί το όνειρο το παλαιών Ηρακλειωτών να αποτελέσει ο χώρος αυτός τόπο συνάντησής τους.
Πρέπει να σημειωθεί εδώ ότι η Βικελαία, κατά τη διάρκεια της πολύχρονης «εξορίας» της από το τη «στέγη» της, συνέχισε το εκδοτικό της έργο. Ένα έργο αρκετά πολύπλευρο θεματικά με κρητολογικού περιεχομένου εκδόσεις και κυρίως με μεταφράσεις εγγράφων από το τούρκικο και βενετσιάνικο αρχείο της. Το έργο αυτό θα συνεχιστεί με την έκδοση σύντομα του ευρετηρίου των εγγράφων από το αρχείο του Φράιμπουργκ.
Στους ορόφους του κτιρίου έχουν τοποθετηθεί τα βιβλία σε συρταρωτές βιβλιοθήκες με τις οποίες αυξάνεται σημαντικά η δυνατότητα της Βικελαίας να τοποθετήσει πολλά βιβλία από αγορές η δωρεές φίλων της Βιβλιοθήκης (όπως είναι γνωστό στη βιβλιοθήκη εκτός από τα βιβλία του Δημητρίου Βικέλα υπάρχουν και εκείνα του Σεφέρη και άλλων).
Σε ένα από τους ορόφους της βρίσκεται το οπτικοακουστικό τμήμα το οποίο, παρά την έλλειψη προσωπικού, έχει ήδη δώσει πολλά «δείγματα γραφής» με ψηφιοποιήσεις και αναρτήσεις στο διαδίκτυο. Ελπίζω ο εξοπλισμός και ο πλούτος του τμήματος αυτού να είναι προσβάσιμος και να αξιοποιηθεί από τους νέους αλλά και από μεγαλύτερους στην ηλικία που γνωρίζουν να χρησιμοποιούν τα μέσα αυτά.
Στον τελευταίο όροφο σε μια ευάερη και ευήλια μεγάλη αίθουσα, εκτός από τα βιβλία, θα λειτουργήσει το αναγνωστήριο (η επίπλωση του οποίου αναμένεται) και δίπλα ακριβώς υπάρχει μια μεγάλη ταράτσα στην οποία υπάρχει η πολύ ενδιαφέρουσα σκέψη να λειτουργήσει θερινός κινηματογράφος.
Στο υπόγειο του κτιρίου έχουν τοποθετηθεί τα αρχεία και οι εφημερίδες. Πληροφορούμαι ότι σε όλο το κτίριο υπάρχει ειδική εγκατάσταση ώστε να υπάρχει η κατάλληλη θερμοκρασία που θα προστατεύσει τα βιβλία και τα αρχεία από την υγρασία, η οποία είναι ιδιαίτερα έντονη στο Ηράκλειο.
Πριν κλείσω αυτή τη σύντομη και ελλιπή (λόγω του λίγου χρόνου που είχα στη διάθεσή μου για την ξενάγηση που μου έγινε) περιγραφή της κατάστασης στην οποία βρίσκεται αυτή την περίοδο η επανάκαμψη της Βικελαίας στο «σπίτι» της, πρέπει να αναφερθώ και να τονίσω ότι το μεγαλύτερο και σοβαρότερο πρόβλημά που αντιμετωπίζει είναι η μεγάλη έλλειψη προσωπικού, προσωπικού που είναι αναγκαίο για την πλήρη λειτουργία της και την αξιοποίηση των δυνατοτήτων που της παρέχει το ανακαινισμένο κτίριο και ο εξοπλισμός του. Ένας τόσο μεγάλος και σημαντικός πολιτιστικός φορέας στην «καρδιά» της πόλης έχει σήμερα, δυστυχώς, προσωπικό 8 (ΟΚΤΩ) μόνο ατόμων, τα οποία με ζήλο αφιερώνουν όλες τις δυνάμεις τους για την όσο γίνεται καλύτερη λειτουργία της.
Παρά τα γνωστά προβλήματα που έχει δημιουργήσει η πολιτική των Μνημονίων στη χώρα και ειδικότερα στην τοπική αυτοδιοίκηση είναι απόλυτη ανάγκη να προκηρυχτεί ένας διαγωνισμός για την έστω μερική πλήρωση των κενών θέσεων της Βικελαίας, με πρώτη εκείνη του εφόρου της. Ο έφορος της Βιβλιοθήκης πρέπει να είναι πρόσωπο με ανάλογη εμπειρία ο οποίος θα είναι πλήρους απασχόλησης, όπως ήταν ο πρόωρα χαμένος αείμνηστος ‘εφορός της Νίκος Γιανναδάκης, στη διάρκεια της θητείας του οποίου η Βικελαία αναδείχτηκε ως μια από τις σημαντικότερες Βιβλιοθήκες της χώρας. Η μερική αυτή πλήρωση των κενών σε προσωπικό της Βικελαίας θα μπορούσε ίσως να γίνει με αναδιάρθρωση του προϋπολογισμού του Δήμου Ηρακλείου ως προς τον τρόπο κάλυψης δαπανών του από ίδιους πόρους, πόρους από την επιχορήγηση του κρατικού προϋπολογισμού και κοινοτικούς πόρους για την Τοπική Αυτοδιοίκηση (ΕΣΠΑ).
*Ο Μανόλης Γ. Δρεττάκης είναι πρώην: αντιπρόεδρος της Βουλής, υπουργός και καθηγητής της ΑΣΟΕΕ
