Στις 26 Απριλίου 2017 εορτάζεται διεθνώς η ημέρα ευαισθητοποίησης κατά του θορύβου. Στόχος του εορτασμού είναι η ευαισθητοποίηση του κοινού σχετικά με το θέμα του θορύβου και των κινδύνων που εγκυμονεί για την υγεία των πολιτών. Στο πλαίσιο της ημέρας αυτής πραγματοποιούνται ανά τον κόσμο ημερίδες και επιμορφωτικά σεμινάρια προκειμένου να ενημερωθεί το κοινό για τα προβλήματα που επιφέρει ο θόρυβος στην ανθρώπινη ζωή.
Οι επιστήμονες που ασχολούνται με την ακουστική και την ιατρική μελετούν χρόνια τώρα συστηματικά τις επιπτώσεις του θορύβου στον ανθρώπινο πληθυσμό και κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου σχετικά με τα αποτελέσματα της παρατεταμένης έκθεσης του ανθρώπου σε πάσης φύσεως θορύβους. Όπως δείχνουν συνεχιζόμενες έρευνες της ΠαγκόσμιαςΟργάνωσης Υγείας η ηχορρύπανση έρχεται δεύτερη (μετά την ατμοσφαιρική ρύπανση) στην κατάταξη των περιβαλλοντικών κινδύνων για την υγεία.
Σύμφωνα με τις έρευνες η έκθεση στον θόρυβο είναι μια ύπουλη διαδικασία της οποίας οι άμεσες και μακροπρόθεσμες συνέπειες δεν είναι ούτε ορατές ούτε αναγνωρίσιμες, αλλά ωστόσο υποσκάπτουν συστηματικά την υγεία και διογκώνουν τα μη υγιή προσδόκιμα χρόνια ζωής των πολιτών της Ευρώπης. Η διαρκής και μακροχρόνια έκθεση των ανθρώπων σε θορυβώδη περιβάλλοντα προκαλεί σοβαρά καρδιολογικά προβλήματα, υπέρταση, πρόσκαιρες ή παραμένουσες βλάβες της ακοής, ενοχλήσεις (ναυτία, ζάλη, πονοκεφάλους), διαταραχές ύπνου και μαθησιακές δυσλειτουργίες.
Ειδικά, όσον αφορά στα παιδιά, η έκθεση στον θόρυβο κατά την κρίσιμη σχολική ηλιακή επιφέρει βλάβες στη μνήμη και στις εκπαιδευτικές επιδόσεις τους, καθώς αποδείχτηκε ότι οι ηχητικές επιβαρύνσεις επηρεάζουν τις δεξιότητες που αφορούν την κατανόηση του γραπτού λόγου, την απομνημόνευση και την προσήλωση. Πέρα όμως από τους κινδύνους απώλειας της ακοής, ο θόρυβος προκαλεί ποικίλες ψυχολογικές διαταραχές και όπως έχουν αποκαλύψει πολυάριθμες έρευνες της κοινής γνώμης, διαδοχικές και επαναλαμβανόμενες τα τελευταία 50 χρόνια στις αστικές περιοχές, ο θόρυβος (ανεξαρτήτως σύνθεσης και προέλευσης) ιεραρχείται ως το σημαντικότερο πρόβλημα άνεσης.
Δυστυχώς οι πολίτες αν και φαινομενικά ενοχλούνται από το θόρυβο, δεν φαίνεται να έχουν συνειδητοποιήσει σε μεγάλο βαθμό τα προβλήματα που προκαλεί ο θόρυβος και συνεχίζουν είτε να παράγουν θόρυβο σε επίπεδα πέρα από κάθε ανοχή, είτε να εκτίθενται συνειδητά στα επίπεδα αυτά. Χαρακτηριστική είναι η ακουστική των κέντρων διασκέδασης, όπου η μουσική εκπέμπεται σε επίπεδα απαράδεκτα για την υγεία των θαμώνων για να αναφερθούμε μόνο σε μία από τις πολλές περιπτώσεις συνειδητής παραβίασης κάθε κανόνα υγιεινής της ακοής.
Τα τελευταία χρόνια, είναι αλήθεια ότι οι Ευρωπαίοι νομοθέτες έχουν ευαισθητοποιηθεί στα θέματα του θορύβου και έχουν δεχτεί ότι πρέπει να ληφθούν μέτρα για τη μείωση του θορύβου ως υποπροϊόν μιας βιομηχανικής κοινωνίας και να προκαλέσουν πρόσθετες μελέτες για τον προσδιορισμό των αποδεκτών επιπέδων θορύβου στην καθημερινή ζωή.
Οι Ευρωπαϊκές οδηγίες 2002/49 / ΕΚ της 25ης Ιουνίου 2002 και 2003/10 / ΕΚ της 6ης Φεβρουαρίου 2003 συγκαταλέγονται στις πρώτες που εξέδωσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την αντιμετώπιση των προβλημάτων θορύβου. Ειδικότερα, η οδηγία 2002/49 / ΕΚ εφαρμόζεται στον περιβαλλοντικό θόρυβο στον οποίο εκτίθεται ο πληθυσμός ιδίως σε κατοικημένες περιοχές, ενώ η οδηγία 2003/10 / ΕΚ αποσκοπεί στον καθορισμό ελάχιστων απαιτήσεων υγείας και ασφάλειας όσον αφορά στην έκθεση των εργαζομένων σε κινδύνους προερχόμενους από φυσικούς παράγοντες.
Ωστόσο, είναι αλήθεια ότι παρά την ύπαρξη των οδηγιών και την τάση των ευρωπαϊκών χωρών να λάβουν μέτρα για τον περιορισμό της έκθεσης στο θόρυβο, οι πολίτες δεν γνωρίζουν πλήρως τους κινδύνους από την έκθεσή τους στον θόρυβο και δεν είναι ως ομάδα αποφασισμένη να λάβουν όλα τα απαραίτητα μέτρα για τη μείωση του θορύβου στην προέλευσή του. Με άλλα λόγια, υπάρχει ανάγκη για περαιτέρω συνεργασία μεταξύ των νομοθετών και των πολιτών προκειμένου να επιτευχθεί ο στόχος ενός πιο ήσυχου κόσμου.
Και θα πρέπει να τονίσουμε εδώ ότι ήσυχος κόσμος δεν είναι ο αθόρυβος κόσμος. Το ηχοτοπίο (soundscape) μιας περιοχής καθορίζεται από τους φυσικούς θορύβους που είναι χαρακτηριστικοί μιας περιοχής αλλά και από τους ανθρωπογενείς θορύβους που πλέον είναι αναπόσπαστο χαρακτηριστικό της καθημερινής μας ζωής. Οι θόρυβοι αυτοί πρέπει όμως να παραμένουν όσο το δυνατόν πιο χαμηλοί και να σέβονται τις συνήθειες των ανθρώπων (π.χ. θόρυβοι τις μεσημεριανές ή νυκτερινές ώρες), αλλά δεν είναι επιθυμητό να εξαφανιστούν. Αυτό που έχει σημασία είναι να συνειδητοποιήσουν οι πολίτες ότι δεν πρέπει να προσθέτουν στη φύση επικίνδυνη για τους ίδιους αλλά και τα έμβια όντα ενέργεια.Η Ημέρα Ενημέρωσης για το Θόρυβο που προτάθηκε το 1996 από το Κέντρο Ακοής και Επικοινωνίας των ΗΠΑ και εορτάζεται κάθε χρόνο από την Ευρωπαϊκή Ένωση Ακουστικής (EAA) από μια σειρά εκδηλώσεων που απευθύνονται στους πολίτες με ιδιαίτερη έμφαση στους νέους μας που είναι από τα πιο ευαίσθητα μέρη της κοινωνίας μας. Το Ελληνικό Ινστιτούτο Ακουστικής που εδρεύει στο Ηράκλειο είναι από τους πλέον ενεργούς εταίρους της ΕΑΑ στον τομέα αυτό. Φέτος ο εορτασμός αυτός έλαβε μεγαλύτερες διαστάσεις καθώς μετά από πρόταση της ΕΑΑ που μετέφερε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή ο υπογράφων, με την ιδιότητά του ως προέδρου τότε της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ακουστικής, η Ευρωπαϊκή Ένωση οργάνωσε ένα μεγάλο συνέδριο στις Βρυξέλλες την περασμένη Δευτέρα με θέμα “Noise in Europe” – Θόρυβος στην Ευρώπη) το οποίο απευθυνόταν τόσο στους Ευρωπαίους νομοθέτες όσο και στους ειδικούς περί την ακουστική, αλλά και στους πολίτες και τους άμεσα σχετιζόμενους με την παραγωγή θορύβου φορείς. Στο Συνέδριο συμμετείχαν οι Ευρωπαίοι επίτροποι για το Περιβάλλον κ. Karmenu Vella και τις Μεταφορές κ. Violeta Bulc, κορυφαίοι υπηρεσιακοί παράγοντες της ευρωπαϊκής Επιτροπής για το περιβάλλον και την υγεία, εκπρόσωποι της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας, Ευρωβουλευτές μέλη των αντίστοιχων Επιτροπών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου αλλά και πολιτικοί παράγοντες χωρών μελών της Ε.Ε. γεγονός που καταδεικνύει το τεράστιο ενδιαφέρον της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το θόρυβο και τα προβλήματά του. Παρουσιάστηκαν τα πρόσφατα πορίσματα της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας αλλά και των Ευρωπαϊκών Περιβαλλοντικών Οργανισμών για τις επιπτώσεις του θορύβου στην υγεία και συζητήθηκαν προτάσεις για την επικαιροποίηση και βελτίωση της ευρωπαϊκής νομοθεσίας για το θόρυβο. Το ενθαρρυντικό συμπέρασμα από τις εργασίες του Συνεδρίου είναι ότι τόσο οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι και οι εκπρόσωποι των χωρών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όσο και οι φορείς που σχετίζονται με την παραγωγή θορύβου κυρίως κυκλοφοριακού (ανάμεσά τους αυτοκινητοβιομηχανίες, αεροπορικές βιομηχανίες, βιομηχανίες και εταιρείες που σχετίζονται με τις μεταφορές μέσω τραίνων) συμφώνησαν στην από κοινού αναζήτηση νέων και πιο αποτελεσματικών λύσεων για τον περιορισμό του θορύβου στις κατοικημένες περιοχές. Τέλος αξίζει να σημειωθεί η αναφορά του εκπροσώπου του Δικτύου των ευρωπαϊκών πόλεων (Eurocities) στο οποίο μετέχει το Ηράκλειο, στην ανάγκη αντιμετώπισης και του αστικού θορύβου που προέρχεται από τις δραστηριότητες των πολιτών (κέντρα διασκέδασης, εργαστήρια κ.λ.π.) κάτι που μέχρι τώρα δεν φαινόταν να είναι στις προτεραιότητες της ευρωπαϊκής νομοθεσίας. Το συνέδριο μεταδόθηκε ζωντανά μέσω διαδικτυακής σύνδεσης σε όλη την Ευρώπη. Του χρόνου από 27-31 Μαΐου 2018 το Ηράκλειο θα καταστεί κέντρο παγκοσμίου ενδιαφέροντος ως προς τον θόρυβο και την ακουστική, καθώς θα πραγματοποιηθεί εδώ το 11ο Συνέδριο EURONOISE που είναι αφιερωμένο στην παρουσίαση των τελευταίων επιστημονικών πορισμάτων ως προς τα θέματα περιβαλλοντικού θορύβου και κτιριακής ακουστικής στο πλαίσιο των νέων συνθηκών και απαιτήσεων που διαμορφώνονται και αναμένεται να συγκεντρώσει πληθώρα επιστημόνων από όλο τον κόσμο.Τα συνέδρια βέβαια δεν αποτελούν λύση στο πρόβλημα του θορύβου. Βοηθούν ασφαλώς στο να συζητούνται προβλήματα και μέθοδοι αντιμετώπισης τους, αλλά αυτό δεν αρκεί. Η διεθνής ημέρα ευαισθητοποίησης κατά του θορύβου έρχεται να υπενθυμίσει σε όλους ότι οι λύσεις περνούν και από τα χέρια και τη βούληση των πολιτών. Πρέπει να μάθουμε από μικρή ηλικία να μην παράγουμε θόρυβο ώστε να μην ενοχλούμε τους γείτονες και τον περίγυρό μας, να μην εκθέτουμε τους εαυτούς μας συνειδητά σε υψηλά επίπεδα θορύβου για μεγάλα διαστήματα, να αποφεύγομε όσο είναι δυνατόν χώρους στους οποίους η στάθμη θορύβου είναι σε απαγορευτικά για την υγεία μας επίπεδα αλλά και να ζητούμε επιτακτικά από την πολιτεία και την αυτοδιοίκηση να θεσπίσει και να εφαρμόζει μέτρα που θα δίνουν τη δυνατότητα σε όλους μας να ζούμε σε ένα καλύτερο ακουστικά περιβάλλον. Ευχή όλων μας είναι να μάθουμε αλλά να απαιτούμε να ζούμε σε ένα κόσμο απαλλαγμένο από τους περιττούς θορύβους για να απολαμβάνουμε καλύτερη ποιότητα ζωής.
* Ο Μιχάλης Ταρουδάκης είναι καθηγητής Πανεπιστημίου Κρήτης και πρόεδρος της Διεθνούς Επιτροπής Ακουστικής
