Το πρόσφατο δημοψήφισμα στην Τουρκία είναι χωρίς αμφίβολα ένα πολύ σημαντικό γεγονός για τη χωρά μας και όχι μόνο. Οι εξελίξεις στη γείτονα θα έχουν με βέβαιο τρόπο αντίκτυπο τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς σε όλη την προεκλογική εκστρατεία ο Πρόεδρος και εισηγητής του δημοψηφίσματος Ερντογάν ακολούθησε μια ρητορική εναντίωσης και απειλών. Ως έναν βαθμό η ρητορική αυτή ήταν αναμενόμενη, καθώς ο ίδιος ήθελε τη μέγιστη δυνατή συσπείρωση στις τάξεις των ψηφοφόρων του. Η επόμενη μέρα είναι αυτή που θα μας δείξει με ξεκάθαρο τρόπο πώς θα κινηθεί ο τούρκος πρόεδρος ως προς τις προεκλογικές του θέσεις. Το προεκλογικό παραλήρημα με την αμφισβήτηση της ελληνικής κυριαρχίας σε νησιά του Αιγαίου αν μη τι άλλο προβληματίζει. Η αποστροφή της Τουρκίας για την Ε.Ε. φάνηκε ξεκάθαρα τόσο από την εμμονή του τούρκου προέδρου στην επαναφορά της θανατικής ποινής με νέο δημοψήφισμα, κάτι το οποίο θα σημάνει την οριστική διακοπή των ενταξιακών συζητήσεων, όσο και με την αμφισβήτηση της συμφωνίας για το προσφυγικό, θέμα που αφορά άμεσα τη χώρα μας.
Το διακύβευμα του δημοψηφίσματος ήταν η συνταγματική αναθεώρηση με σκοπό την αύξηση των εξουσιών του Προέδρου. Τα αποτελέσματα της Κυριακής με την οριακή επικράτηση του Ναι προβληματίζουν. Ήταν αναμφίβολα μια κίνηση πολύ υψηλού πολιτικού ρίσκου για τον Ερντογάν, καθώς είτε θα διεύρυνε τις εξουσίες του και την παραμονή του στην εξουσία είτε θα έθετε τον εαυτό του υπό αμφισβήτηση τόσο στους ψηφοφόρους όσο και στο ίδιο του το κόμμα. Έχει ενδιαφέρον το γεγονός ότι ο Ερντογάν κυβέρνα την Τουρκία εδώ και 14 χρόνια και με το πρόσφατο δημοψήφισμα θα έχει τη δυνατότητα να εκλεγεί άλλες δύο φορές, μιας και τις προηγούμενες τις μηδένισε, έως το 2034. Η νίκη του μπορεί να είναι οριακή, αλλά όπως τόνισε ο ίδιος είναι ξεκάθαρη. Αντίθετη άποψη έχει η αντιπολίτευση, καθώς κατηγορεί ευθέως τον Ερντογάν για νοθεία και ζητά επανάληψη του δημοψηφίσματος. Το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος, μπορούμε να πούμε, ήταν μια νίκη του ισλαμικού εθνικισμού που εκπροσωπεί ο Ερντογάν, απέναντι στον κεμαλικό εθνικισμό. Ο χάρτης των αποτελεσμάτων είναι σαφής, όχι μόνον αν ερμηνευθεί με όρους γεωγραφικούς αλλά και πολιτιστικούς. Τα παράλια της Μικράς Ασίας, οι περιοχές του Εύξεινου Πόντου αλλά και τα μεγάλα αστικά κέντρα της Τουρκίας ψήφησαν ΟΧΙ. Αυτό δείχνει την αποστροφή του κοσμικού τμήματος της Τουρκίας στον Νεοθωνισμό που εισηγήται ο Ερντογάν. Αντίθετα, στο εσωτερικό της χώρας με εξαίρεση τις κουρδικές περιοχές το ΝΑΙ επικράτησε. Οι διαφορές στη σύνθεση του πολιτικού χάρτη στην Τουρκία είναι εμφανείς, καθώς από την μια τα αστικά και εμπορικά κέντρα τάχθηκαν υπέρ του κοσμικού κράτους και από την άλλη ο πληθυσμός της υπαίθρου αλλά και οι Τούρκοι της διασποράς σε μεγάλο βαθμό έδειξαν την συναίνεσή τους στα σχέδια μετατροπής της χώρας τους σε Χαλιφάτο με έντονα φονταμενταλιτικά στοιχεία και στην περιθωριοποίηση των Κεμαλιστών.
Το 51,18% λοιπόν του ΝΑΙ δεν επέτρεψε στον Τούρκο πρόεδρο να πανηγυρίσει όπως θα ήθελε, αλλά ούτε στους οπαδούς του να βγουν στους δρόμους. Αντιθέτως οι οπαδοί του ΟΧΙ ήταν αυτοί που παρέμειναν ως αργά στους δρόμους ζητώντας την ακύρωση του δημοψηφίσματος. Ο διχασμός στην Τουρκία, που ήδη από την αποτυχημένη απόπειρα πραξικοπήματος είχε διαφανεί, έγινε με αυτό το δημοψήφισμα ακόμη εντονότερος. Ο θρησκευτικός ηγεμονισμός επικράτησε έστω και οριακά, χωρίς όμως οι οπαδοί της κεμαλικής κοσμοθεωρίας να το αποδέχονται. Η αποδυνάμωση του τούρκου Προέδρου θα τον κάνει απρόβλεπτο και επιθετικό τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό. Σε όλη αυτήν την γενικότερη αναταραχή τα εθνικά θέματα για την Ελλάδα παραμένουν. Το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος ελπίζουμε ότι δεν θα επιτρέψει στον τούρκο Πρόεδρο να αμφισβητήσει τη συμφωνία Ε.Ε. – Τουρκίας για το προσφυγικό. Η επίλυση του κυπριακού είναι ένα άλλο δύσκολο ζήτημα, καθώς η ρητορική Ερντογάν απομακρύνει τις όποιες ελπίδες για τη λύση. Η ψήφος των Τούρκων πολιτών που ζουν στην Ελλάδα αλλά και στο ψευδοκράτος, με το ΟΧΙ να επικρατεί, είναι επίσης σημαντική για τη χώρα μας, καθώς η ρητορική μίσους και επεκτατισμού δεν έχει έρεισμα. Το πλέον λογικό, όχι όμως το αναμενόμενο, για την Τουρκία είναι ο Ερντογάν να στραφεί στο εσωτερικό και να προσπαθήσει να φέρει την οικονομική ανάκαμψη της Τουρκίας. Από την άλλη το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος μπορεί να αποτελέσει για την Ελλάδα μια αφορμή για να ισχυροποιήσει την θέση της στην ευρύτερη περιοχή. Η χώρα μας μπορεί να αποτελέσει παράγοντα σταθερότητας και αποτροπής του ισλαμικού εθνικισμού. Ήδη, όπως έγινε γνωστό, υπάρχει η πρόθεση από τις ΗΠΑ για τη μεγαλύτερη δυνατή αξιοποίηση της Βάσης στη Σούδα. Ένα άλλο θετικό επακόλουθο για την Ελλάδα μπορεί να αποτελέσει η αύξηση του τουριστικού ρεύματος, καθώς η Τουρκία αποτελεί παραδοσιακό ανταγωνιστή. Το βέβαιο είναι ότι η Τουρκία μεταβάλεται πολιτικά και πολιτισμικά και απομακρύνεται από τα δυτικά πρότυπα, πράγμα που για την χώρα μας είναι ανησυχητικό.
* Ο Αντώνης Καρανικολής είναι πολιτικός επιστήμονας
