Του π. Ηλία Βολονάκη

Στις 30 Ιανουαρίου εορτάζουμε τους τρεις «φωστήρες της τρισηλίου Θεότητος», τον Μέγα Βασίλειο, τον Γρηγόριο τον Θεολόγο και τον Ιωάννη τον Χρυσόστομο. Η εκκλησιαστική αυτή μνήμη εορτάζεται και ως εορτή της παιδείας και των ελληνικών γραμμάτων λόγω της προσφοράς των Τριών Ιεραρχών στην παιδεία.

Οι Τρεις Ιεράρχες διέθεταν πλούσια γνώση της ελληνικής παιδείας και των θείων Γραφών. Συνδύασαν άριστα τον ελληνικό πολιτισμό και τη χριστιανική κοσμοθεωρία.

Όπως εξηγεί ο αείμνηστος Αρχιεπίσκοπος Αθηνών Χρύσανθος Φιλιππίδης, «οι Πατέρες κατόρθωσαν να εγκεντρίσουν τον ελληνικό πολιτισμό εις την καλλιέλαιον της χριστιανικής θρησκείας». Και ο ιστορικός Κ. Παπαρηγόπουλος θαυμάσια υπογραμμίζει ότι «οι Βασίλειοι, οι Γρηγόριοι και οι Χρυσόστομοι υπερέβαλλαν κατά την ευγλωττίαν και την επιστήμην άπαντας τους έτι σωζομένους εθνικούς σοφιστάς και αυτούς τους μέχρι Πλουτάρχου προκατόχους αυτών, αποτελέσαντες εποχήν λόγου νέαν, μεγάλην και ένδοξον δια το ανθρώπινο γένος» (Κ. Παπαρηγοπούλου, Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, στ. έκδ. τόμος Β', σελ. 176).

Για τον λόγο αυτό, περισσότερο από όλους τους άλλους Πατέρες της Εκκλησίας συνέλαβαν τη σημασία της παιδείας για τον άνθρωπο, και μάλιστα για τον «νέο άνθρωπο» της εποχής τους. Γι’ αυτούς ως κύριος σκοπός της παιδείας προσδιορίζεται η αγωγή των νέων: «Τέχνη τεχνών και επιστήμη επιστημών φαίνεται μοι, άνθρωπον άγειν, το πολυτροπώτατον ζώον και ποικιλώτατον» θα πει ο Άγιος Γρηγόριος (Ε.Μ.Π. 35, 325). Για τους Τρεις Ιεράρχες η αγωγή του ανθρώπου πρέπει να είναι χριστοκεντρική. Να συμβαδίζει προς τον προορισμό του ανθρώπου, να μοιάσει όσο του είναι δυνατόν στον Δημιουργό Του.

Είναι αξιόλογη, ιστορική και σεβαστή κατά πάντα η ανακήρυξη του έτους 2017 «έτος προστασίας της ιερότητας της παιδικής ηλικίας» του Οικουμενικού μας Πατριάρχη, κ. Βαρθολομαίου. Ο Παναγιώτατος καλεί όλους να αναγνωρίζουν και να σέβονται τα δικαιώματα και την ακεραιότητα της παιδικής ηλικίας και να προφυλάσσουν τα παιδιά από τις αρνητικές επιρροές των συγχρόνων ηλεκτρονικών μέσων επικοινωνίας.

Η οικογένεια αποτελεί το πρώτο και μεγάλο Πανεπιστήμιο της ζωής του ανθρώπου. Η συμβολή του παράγοντα αυτού είναι μοναδικής σημασίας και ανεκτίμητης αξίας, ιδιαίτερα μάλιστα κατά τα πρώτα έτη της ζωής του ανθρώπου. Αναφέρει χαρακτηριστικά ο ιερός Χρυσόστομος στον λόγο του «Πώς δει τους γονέας ανατρέφειν τα τέκνα»: «Λένε πως τα μαργαριτάρια, όταν τα βγάζουν από τη θάλασσα, είναι σαν τις σταγόνες του νερού. Αν λοιπόν είναι έμπειρος ο αλιέας των μαργαριταριών, μόλις τα πιάσει, τα βάζει στην παλάμη του κι αφού τα περιστρέψει κατάλληλα, τα κάνει στρογγυλά. Όταν όμως σκληρυνθούν, δεν μπορεί να τους δώσει άλλο σχήμα. Όπως λοιπόν με μεγάλη προσοχή και τέχνη οι μεν ζωγράφοι επεξεργάζονται τις εικόνες και οι γλύπτες τα αγάλματα, το ίδιο πρέπει να κάνει κάθε πατέρας και μητέρα για τα θαυμαστά αυτά αγάλματα, που είναι τα παιδιά τους, φροντίζοντας γι' αυτά όταν είναι ακόμα μίκρά».

Γι’ αυτό η οικογένεια είναι η από προαίρεση όδευση στο δρόμο του σταυρού, που απαιτεί αυτοπαραίτηση από το προσωπικό θέλημα για χάρη του άλλου και των παιδιών, απαιτεί ταπείνωση, ανοχή στις ιδιαιτερότητες του άλλου, καθημερινή μετάνοια, πόνο, θλίψη, χαρμολύπη. Κάθε άνθρωπος και μάλιστα ο γονιός να έχει υπόψη του αυτό που ο απόστολος Πέτρος στην A' Καθολική επιστολή του επαναλαμβάνει αυτό που διαβάζουμε στο Λευιτικόν της Παλαιάς Διαθήκης, την πρόσκληση του Κυρίου προς όλους: «Άγιοι γίνεσθε, ότι εγώ άγιος ειμί» (Α’ Κεφ. 16).

Μπορούμε να κάνουμε μια παρόμοια πρόσκληση αλλάζοντας ίσως τη λέξη «άγιος» για τον εαυτό μας τουλάχιστον με τις λέξεις «δίκαιος, τίμιος, ανθρώπινος, ενάρετος, ειλικρινής, φιλάνθρωπος, αμνησίκακος». Βέβαια η «μεταλλαγμένη» εποχή μας αμφισβητεί το πνεύμα και τη διδασκαλία των Τριών Μεγάλων Πατέρων της Εκκλησίας. Αμφισβητεί και τις αξίες του ελληνικού πολιτισμού. Μας θέλει εξειδικευμένους, δηλαδή να γνωρίζουμε μόνο ό,τι μας είναι χρήσιμο για τη ζωή μας. Μας θέλει κλεισμένους στον εαυτό μας. Να θεωρούμε ότι μόνο εάν οι άλλοι εξυπηρετούν εμάς, είμαστε επιτυχημένοι. Μας θέλει να ικανοποιούμε όλες μας τις επιθυμίες χωρίς να υποχωρούμε χάριν της αγάπης για τον Θεό και τον συνάνθρωπο, και να πιστεύουμε ότι ευτυχισμένοι θα είμαστε εάν κάνουμε ό,τι θέλουμε, χωρίς σεβασμό, αγάπη, ανθρωπιά.

Η εποχή μας προτείνει μέσα από την τηλεόραση πρότυπα αμφίβολης αξίας και παιδείας. Ζητά από μας να αρνηθούμε το παρελθόν, την ιστορία και όλες εκείνες τις αξίες που δίνουν νόημα στη ζωή του ανθρώπου, χάριν μιας προόδου που δεν έχει λύσει κανένα από τα μεγάλα προβλήματα του κόσμου και επομένως και του ανθρώπου.

Τώρα ίσως γίνεται ακόμη πιο φοβερό το έγκλημα όλων εκείνων που πασχίζουν και στη χώρα μας να γκρεμίσουν από τις καρδιές των νέων μας την πίστη στον Χριστό, να εξορίσουν απ’ τη ζωή τους τον ποιητή της ζωής. Θα το διατυπώσει τόσο εύγλωττα στο «Αξιόν εστί» του ο Οδυσσέας Ελύτης ερωτώντας τον εαυτό του: «Εξόριστε ποιητή, στον αιώνα σου, λέγε, τι βλέπεις;» Κι Εκείνος απαντά: «Βλέπω τα πελέκια στον αέρα σκίζοντας προτομές αυτοκρατόρων και στρατηγών. Βλέπω τους εμπόρους να εισπράττουν σκύβοντας το κέρδος των δικών τους πτωμάτων. Βλέπω την αλληλουχία των κρυφών νοημάτων» (Οδ. Ελύτης, Αξιόν εστιν, εκδ. Ίκαρος, σελ. 65).

Έγκλημα κοσμογονικών διαστάσεων, που καθηλώνει την πορεία του Γένους, που διαμορφώνει μια νέα γενιά χωρίς λόγο, χωρίς όνειρα, χωρίς δυνατότητες αληθινής προόδου. Με το αιτιολογικό της ανεξιθρησκείας, ζητούν να παύσει «ο δογματικός διαποτισμός των νέων μας» με την Ορθοδοξία. Η ορθοδοξία δεν είναι ιδεολογία, αλλά η ουσία της ζωής του λαού μας. Η ορθοδοξία μας είναι η έκφραση της ψυχής μας. Για τους Τρεις Ιεράρχες ο Χριστός είναι η αλήθεια και η αλήθεια είναι ο Χριστός.

Δύο πράγματα που είναι πρόσωπα, ο σοφός πατρο-Κοσμάς σε ανύποπτο χρόνο διετύπωσε σε 5 λέξεις αυτή την αλήθεια στο λαό μας: «Χριστός και ψυχή σας χρειάζονται!». Σ’ αυτόν λοιπόν τον λαό η σπορά της αθεΐας και του υλισμού μεθοδεύει μιαν ανεπανάληπτη καταστροφή.

Στώμεν καλώς!