Ρουσφέτι, λέξη τουρκική. Λέξη που μολύνει το δημόσιο βίο. Ρουσφέτι, λέξη με ποικίλες έννοιες και παραλλαγές:
Χαριστική εκδούλευση, χατήρι, κρατική παράνομη παροχή σε οπαδό του κυβερνώντος κόμματος ευνοιοκρα- τία. Ρουσφετολογία: Η προσφορά ή λήψη χαριστικών εξυπηρετήσεων, συναλλαγή με παράνομα μέσα. Ρουσφετολόγος: Εκείνος που επιδιώκει ή αφειδώς παρέχει ρουσφέτια. Καταγράφονται είκοσι έξι λέξεις με πρώτο συνθετικό το ρουσφέτι (Συναγωγή νέων λέξεων Στ. Κουμανούδη). Ανάμεσά τους: Ρουσφετοδιανομή, ρουσφετοθήρας, ρουσφετοκρατία, ρουσφετο-πάροχοι, ρουσφετοστάσιο, ρουσφετοχυσία κλπ.
Το ρουσφέτι θεοποιημένο από την πρώτη κιόλας μεταπελευθερωτική δεκαετία παραμένει το κυριότερο όπλο του διεφθαρμένου συστήματος. Στη ρουσφετολογία αναφερόταν με ειλικρίνεια ένας υπουργός πριν εκατόν είκοσι χρόνια από το βήμα της Βουλής. Είπε: «Ο επιζητών το αξίωμα του υπουργού ή μωρός είναι ή πονηρός. Διότι άμα γίνεις υπουργός ιδού αι άρπυιαι (αρπακτικοί δαίμονες της Αρχαίας Μυθολογίας) απαιτούσαι χρήματα, θέσεις, βαθμούς, συνδρομάς, αξιώματα. Ο οίκος σου πολιορκείται. Ο υπουργικός βίος δεν είναι βίος ανθρώπου» (Συνεδρίαση της Βουλής 8-11-1874). Το 1862 ο υπουργός των εσωτερικών Αθ. Πετιμεζάς είχε την τόλμη να καταγγείλει ανοιχτά στη Βουλή τη φαυλότητα. Είπε: «Εκ των πεντήκοντα πληρεξουσίων ους βλέπω καθ’ εκάστην μόνο δύο μοι ομιλούσι περί κοινών συμφερόντων οι δε λοιποί τεσσαράκοντα οκτώ απαιτούσι διορισμούς και παύσεις υπαλλήλων». Απευθυνόμενος προς το σώμα εξ αιτίας των φωνασκιών κάποιου βουλευτή είπε: «Θέλετε να μάθετε διατί με προσβάλλει τόσο αποτόμως; Διότι απήτησε να διορίσω έπαρχο τον μπακάλη αδελφό του και απεποιήθην».
Ρουσφετολογία και στους διαγωνισμούς. Σκηνοθετημένοι και απατηλοί διαγωνισμοί σε οργανισμούς για να προσλαμβάνονται οι ευνοούμενοι της εξουσίας. Κατακλυσμός παρεμβάσεων για να παραμερισθούν οι άξιοι και πεπαιδευμένοι και να προτιμηθούν οι ευνοούμενοι. Ρουσφέτι και εξαγορά. Το Ευαγγέλιο του συστήματος. Η εξουσία, γράφει ο Ιταλός συγγραφέας Ignatio Silone στο έργο του «Το ψωμί και το κρασί», έχει το ένα χέρι μακρύ και το άλλο κοντό. Το μακρύ της χρειάζεται για να αρπάζει και να φτάνει παντού. Το κοντό για να δίνει. Αλλά επειδή είναι κοντό φτάνει μόνο σ’ αυτούς που βρίσκονται κοντά της.
Κορυφαίο ρουσφέτι στην Ελλάδα από την εποχή του ελεύθερου εθνικού βίου είναι ο διορισμός στο δημόσιο. Η λαϊκή δυστυχία, η αβεβαιότητα και η ανασφάλεια καλλιέργησαν από το 1830 μια πάγια φιλοδοξία κάθε ελληνικής οικογένειας να γίνει ένα τουλάχιστον μέλος της έμμισθος υπάλληλος του Κράτους. Γιατί εκεί ο μισθός τρέχει. Αυτή η μανιακή επιδίωξη διορισμού στο Δημόσιο απετέλεσε και αποτελεί μεγάλη κοινωνική μάστιγα. Καταστρέφει το πνεύμα ανεξαρτησίας του πολίτη και καλλιεργεί μια αγοραία και δουλοπρεπή συμπεριφορά απονεκρώνοντας τις πιο δημιουργικές δυνάμεις και αρετές. Το κόμμα που αναρριχάται στην εξουσία επιχειρεί από την πρώτη στιγμή άγρια και μαζική εισβολή στο Δημόσιο με αναίσχυντη ρουσφετολογία.
Στους ρουσφετολογικούς διορισμούς από το διεφθαρμένο σύστημα πρέπει να προστεθούν και οι αργομισθίες. Πρόκειται για συγγενείς, φίλους και προστατευόμενους των αρχικομματαρχών που τοποθετούνται σε θέσεις συμβούλων, εμπειρογνωμόνων και ποικιλώνυμων ειδικών, που μοναδική σχεδόν επαφή με το αντικείμενο της εργασίας τους στο Δημόσιο είναι η προσέλευσή τους στο αντίστοιχο ταμείο για την είσπραξη των παχυλών αποδοχών. Το ρουσφέτι γεύονται πρώτα οι κορυφαίοι του συστήματος. Στα υψηλά κλιμάκια υπάρχει σύμπνοια και προθυμία για αλληλο-εξυπηρέτηση και τακτοποίηση σε προνομιούχες θέσεις υιών, θυγατέρων και άλλων προσφιλών προσώπων.
Κορυφαίο παράδειγμα ρουσφετολογίας, ιστορικό και μνημειώδες, πρέπει να θεωρηθεί ότι σε ελληνική πόλη επτά μέλη οικογένειας διορίστηκαν ρουσφετολογικά στο δημόσιο και επιπλέον ο σκύλος της διορίστηκε ρουσφετολογικά φύλακας σε συνεταιρισμό της περιοχής με το αζημίωτο.
Το ρουσφέτι προϋποθέτει και ορισμένα συνοδευτικά. Το συστατικό γράμμα, δήλωση υποτέλειας στον κομματάρχη, υπουργό, βουλευτή ή άλλο παράγοντα της εξουσίας. Τεκμήριο αφοσίωσης παλαιότερα η μαγκούρα, δραστική για τις αγύριστες κεφαλές του κομματικού εχθρού. Όλα είναι θεμιτά και πραγματοποιήσιμα κατά τον ρουσφετολογικό κώδικα.
Το ρουσφέτι κυριαρχεί σήμερα στον δημόσιο βίο. Ρουσφετολογία, εξαγορά, ατασθαλίες, καταχρήσεις. Αλλού ολοφάνερα και προκλητικά αλλού στο παρασκήνιο με μυστικότητα, με κώδικες, κρυφές διόδους και αθέατα μονοπάτια. Η εξουσία εφαρμόζει ανερυθρίαστα το αναξιοκρατικό βόλεμα των ημετέρων.
Το πολιτικό σύστημα στην Ελλάδα υπήρξε ανέκαθεν πελατειακό – ρουσφετολογικό. Ρουσφετολογία σ’ όλες τις παραλλαγές. Διορισμοί, προαγωγές, μεταθέσεις, διωγμοί αντιφρονούντων κλπ. Το σύστημα καλλιεργεί με επιδεξιότητα τον αριβισμό καθιερώνει την αναξιοκρατία και τιμά την ποταπότητα. Είναι ολοφάνερο ότι το ρουσφέτι μεταδίδεται από την εξουσία ως μολυσματική νόσος σ’ όλα τα στρώματα της κοινωνίας.
Τα κόμματα εξουσίας αναχρονιστικά και απολιθωμένα λειτουργούν σχεδόν όπως τα πελατειακά πολιτικά μορφώματα του δεκάτου ενάτου αιώνα. Ουσιαστικά πρόκειται για μηχανισμούς που διεκδικούν την κυριαρχία με τη ρουσφετολογία με τις χαριστικές δηλ. παροχές. Είναι απορίας άξιο σε τι χρησιμεύει το Γυμνάσιο, το Λύκειο, το Πανεπιστήμιο, όταν αναλφάβητοι καταλαμβάνουν ρουσφετολογικά δημόσιες θέσεις η δε παιδεία και η ικανότης θεωρούνται άχρηστα έπιπλα. Αποτέλεσμα τα Ελληνόπουλα, οι νέοι επιστήμονες, να αναζητούν την αξιοκρατία εκτός Ελλάδας: Για την εξαφάνιση της ρουσφετολογίας χρειάζεται θάρρος, θέληση και δύναμη. Χρειάζεται νέα σκέψη.
* Ο Κωνσταντίνος Βορνιωτάκης είναι ανώτερος αξιωματικός εα.
