
Του Γιάννη Ξηρουχάκη*
Τον Δεκέμβριο μήνα του έτους 1942 περικύκλωσαν οι Γερμανοί κατακτητές το ορεινό χωριό Αχεντριά και είπαν στους κατοίκους να αφήσουν τις πόρτες των σπιτιών τους ανοικτές και να μεταβούν όλοι στην πλατεία του χωριού και συγκεκριμένα έξω από το σπίτι της Αντιόπης Σταυρακάκη.
Οι Γερμανοί λοιπόν έκαναν έρευνες στα σπίτια και από τις έρευνες που έκαναν βρήκαν κάτω από τον καναπέ του καφενείου της Μαρίας Παπαδάκη (Ευθύμαινας), ο άνδρας της οποίας είχε σκοτωθεί στο αλαβανικό μέτωτο, ένα ραδιόφωνο το οποίο έκρυψε στο σημείο αυτό μετά την κατάληψη της Κρήτης από τους Γερμανούς.
Από τη συγκέντρωση λοιπόν που έγινε στην πλατεία του χωριού, οι Γερμανοί ξεχώρισαν τον πρόεδρο του χωριού Εμμανουήλ Ξηρουχάκη, το δάσκαλο του χωριού Δημήτριο Παπαδάκη και τους δυο αγροφύλακες, τον Ιωσήφ Ξηρουχάκη και τον Δημήτριο Σφακιανάκη.
Στη συνέχεια είπαν μέσω διερμηνέως στον πρόεδρο του χωριού Εμμανουήλ Ξηρουχάκη και στο δάσκαλο Δημήτριο Παπαδάκη, παρουσία και των συγκεντρωμένων κατοίκων του χωριού, ότι έχουν πληροφορίες ότι στο χωριό υπάρχουν εκατόν πενήντα (150) όπλα, τα οποία καλούνται οι κάτοικοι να τα παραδώσουν.
Οι Γερμανοί μετά τη λήξη της συγκέντρωσης πήραν τη Μαρία Παπαδάκη, που στο καφενείο της βρέθηκε το ραδιόφωνο και τους δύο αγροφύλακες Ιωσήφ Ξηρουχάκη και Δημήτρη Σφακιανάκη. Τη μεν Μαρία Παπαδάκη (Ευθύμαινα) την πήγαν στα Χανιά και την άφησαν ελεύθερη μετά από αρκετές μέρες, ενώ τους δύο αγροφύλακες τους κράτησαν στον Πύργο Μονοφατσίου, τους οποίους έδειραν τόσο πολύ, που από το πολύ ξύλο έπαθε η καρδιά του Δημήτρη Σφακιανάκη και πέθανε σε σχετικά νεαρή ηληκία το έτος 1947 από καρδιακό επεισόδιο. Ο πρόεδρος του χωριού Εμμανουήλ Ξηρουχάκης είπε στους κατοίκους του χωριού, μετά την αναχώρηση των Γερμανών, ότι θα αφήσει το παράθυρο του εργοστασίου του (αλευρόμυλος) ανοικτό, το οποίο είχε σταυρωτά σίδερα και ένα παραθυράκι του στάβλου του ανοικτά και πως όσοι έχουν όπλα θα μπορούσαν να τα ρίξουν στους χώρους αυτούς, χωρίς να διατρέχουν τον κίνδυνο να καταγγελθούν τα ονόματα τους, ότι ήταν κάτοχοι των όπλων που παρέδωσαν.
Πράγματι έτσι έγινε και παραδόθηκαν περίπου πενήντα (50) όπλα, από τα οποία ο πρόεδρος ξεχώρησε δέκα τρία (13) όπλα, τα οποία βρίσκονταν σε καλή κατάσταση, για να τα παραδώσει στους αντάρτες, που δρούσαν στην περιοχή και τα υπόλοιπα τα φόρτωσε σε δύο υποζύγια και με τον κοινοντικό σύμβουλο Εμμανουήλ Αντωνοδημητράκη (Γιαναρομανώλη) τα μετέφεραν στον Πύργο, για να τα παραδώσουν στους Γερμανούς.
Τα δέκα τρία όπλα όμως που κράτησε δεν τα έκρυψε, απλώς τα είχε αφήσει στο σπίτι του σε ένα κλειστό δωμάτιο. Πηγαίνοντας όμως στον Πύργο και σε απόσταση περίπου 1200 μέτρων, συνάντησαν τους Γερμανούς, να έρχονται προς το χωριό. Οι Γερμανοί λοιπόν τους είπαν να επιστρέψουν στο χωριό μαζί τους. Ο πρόεδρος όμως φοβήθηκε μήπως οι Γερμανοί ανακαλύψουν τα όπλα που είχε αφήσει στο σπίτι του, αλλά ευτυχώς ο μυλωνάς του εργοστασίου Μιχάλης Σφακιανάκης, είδε τους Γερμανούς να έρχονται προς το χωριό σε απόσταση περίπου 600 μέτρων και συγκεκριμένα στη θέση Γύρισμα. Επειδή αυτός γνώριζε ότι υπήρχαν τα όπλα στο σπίτι, κλείνει αμέσως τον αλευρόμυλο, ο οποίος ήταν τη συγκεκριμένη στιγμή σε λειτουργία και φωνάζει τη γυναίκα του προέδρου Καλλιόπη Ξηρουχάκη και αυτή με τη σειρά της τον αδελφό της Αντώνη Καπελλάκη, που το σπίτι του ήταν πολύ κοντά και το μεγαλύτερο γιο της Παντελή και παίρνουν τα όπλα. Πριν φτάσουν οι Γερμανοί στο χωριό, τα πήγαν και τα έκρυψαν στο φραμένο του Γουμένου σε απόσταη περίπου ενός χιλιομέτρου από το χωριό, χωρίς οι Γερμανοί που έφτασαν μετά στο χωριό να αντιληφθούν απολύτως τίποτα.
Από τα δεκατρία (13) όπλα που κράτησε ο πρόεδρος, τα έντεκα (11) τα έδωσε στους αντάρτες, ενώ ένα εξάσφαιρο πιστόλι της ρόδας και ένα δίκαννο τσιφτέ τα κράτησε ο ίδιος. Μάλιστα μετά την κατοχή πήγε στο σπίτι του προέδρου ο Νικόλαος Παπαδάκης κάτοικος Αχεντριά, είδε τον τσιφτέ και λέει στον πρόεδρο, που ήταν και συντέκνοι: “Ο τσιφτές αυτός σύντεκνε είναι δικός μου”, και του τον έδωσε, ενώ το πιστόλι οξειδώθηκε και ουσιαστικά καταστράφηκε. Επειδή όμως δεν παραδόθηκαν όλα τα όπλα που ζητούσαν οι Γερμανοί, έρχονταν και ξαναέρχονταν στο χωριό και ζητούσαν τον πρόεδρο του χωριού. Η γυναίκα του προέδρου, Καλλιόπη Ξηρουχάκη, έλεγε μονίμως στους Γερμανούς ότι ο πρόεδρος είναι στο Ηράκλειο.
Ανήμερα λοιπόν των Χριστουγέννων ήρθαν οι Γερμανοί στο χωριό και ζητούσαν πάλι τον πρόεδρο. Η απάντηση της γυναίκας του προέδρου ήταν ότι είναι στο Ηράκλειο. Τότε ένας Γερμανός βγάζει το πιστόλι του και το τοποθετεί πάνω στο στήθος της γυναίκας του προέδρου και ρωτά τον παρευρισκόμενο μυλωνά Μιχάλη Σφακιανάκη, πόσα πίκουλα (παιδιά) έχει. Και αυτός απαντά έξι (6), και τότε λέει ο Γερμανός στη γυναίκα του Προέδρου: “Αν δεν είχες τα έξι (6) πίκουλα, θα σε σκότωνα, γιατί μας λες ψέματα”. Τότε η γυναίκα του προέδρου, επειδή κατάλαβε ότι η κατάσταση ήταν πολύ δύσκολη, πήρε όσα πράγματα μπορούσε και τα έξι παιδιά της και πηγαίνει νύκτα στο χωριό Φίλιπποι σε μια ξαδέρφη της τη Φατσαλίνα, (Μαυρομανωλάκη), η οποία ήταν χήρα και έμεινε στο σπίτι της 3-4 μέρες. Επειδή όμως ήταν πολύ φτωχή και είχε και αυτή τέσσαρα παιδιά, φοβόταν να φιλοξενεί την οικογένεια της διωκόμενης ξαδέρφης της. Τότε λοιπόν πήγε η Καλλιόπη Ξηρουχάκη και παρεκάλεσε τον Γιάννη Αγγελάκη (Νικητογιάννη), που ήταν σύντεκνός της και του λέει να φιλοξενήσει την οικογένεια της, αλλά επειδή και αυτός φοβόταν τους έβαλε να μείνουν σε έναν στάβλο που είχε μόνο κουνέλια. Στο στάβλο αυτό λοιπόν έμειναν περίπου ενάμιση μήνα και μετά τους είπε, προφανώς επειδή και αυτός φοβόταν, να βρούνε κάποιο άλλο μέρος για να μείνουν.
Αναγκάστηκε λοιπόν να γυρίσει πάλι στον Αχεντριά και πήγε στην κουνιάδα της, χήρα Μαριάνθη Καπελλάκη, η οποία είχε δύο κόρες και δύο αγόρια με προβλήματα υγείας, ήταν όμως πάμφτωχη και θα είχε τουλάχιστο ένα κομμάτι ψωμί για τα παιδιά της, αφού θα ετροφοδοτείτο η οικογένειά της τουλάχιστον με αλεύρι από τον αλευρόμυλο, για να φτιάχνουν ένα κομμάτι ψωμί. Το σπίτι της βέβαια ήταν στο μετόχι του χωριού και σε απόμερο μέρος. Ετσι έμεινε η οικογένεια της Καλλιόπης Ξηρουχάκη εκεί εσώκλειστη, χωρίς να δίνει κανένα σημείο ζωής. Έμειναν εκεί μέχρι τις αρχές Ιουνίου, οπότε οι Γερμανοί έδωσαν αμνηστία στους διωκόμενους- καταζητούμενους, λόγω μιας εορτής του Χίτλερ και έτσι επέστρεψε στο σπίτι της με τα παιδιά της, καθώς και ο πρόεδρος άνδρας της, ο οποίος ήταν στο βουνό και έτσι έληξε αυτή η περιπέτεια.
* Ο Γιάννης Ξηρουχάκης είναι πρώην δ/ντής ΕΛΤΑ

