Του Ηλία Μετοχιανάκη

Στις αρχές του νέου ενιαυτού και αμέσως μετά τις μεγάλες Δεσποτικές Εορτές των Χριστουγέννων και των Θεοφανείων, η Αγία μας Εκκλησία καθιέρωσε την εορτή του Τίμιου Προδρόμου και Βαπτιστού Ιωάννου, την Σύναξη αυτού. Διότι όντως η αγία του μορφή, ως Βαπτιστού του Κυρίου), σχετίζεται άμεσα με την εορτή των Θεοφανείων.

Ο Ιωάννης ο Βαπτιστής είναι ο μέγιστος των προφητών, εκείνος που μας συνδέει από την Παλαιά στην Καινή Διαθήκη. Οι προφήτες ομίλησαν περί αυτού (Ησ. μ', 3,4, Μαλ. γ' 1) και ο πατήρ του Ζαχαρίας προείπε ότι θα αναδειχθεί «Μέγας του Θεού Προφήτης». Κατά την ρήσιν του Κυρίου «ουκ εγήγερται εν γεννητοίς γυναικών μείζων Ιωάννου του Βαπτιστού» (Ματθ. ια'; 11). Γι αυτό τιμάται από την Εκκλησία μας κατά προτεραιότητα αμέσως μετά την Υπεραγίαν Θεοτόκον, ως πρώτος μεταξύ αγίων.

Ο Ιωάννης είναι ο απεσταλμένος υπό του Θεού, ο οποίος προετοιμάζει τον ερχομό του Κυρίου και κηρύσσει το λυτρωτικό του έργο. «Ουκ ην εκείνος το φως, αλλ' ίνα μαρτυρήσει περί του φωτός» (Ιωάν. α', 8), που είναι ο Υιός και Λόγος του Θεού, σύμφωνα με την ευαγγελική ρήση. Ο ιερός υμνωδός τον αποκαλεί «Λύχνον του φωτός, του Ηλίου Πρόδρομον». Ο Ιωάννης ομολογεί ταπεινά ότι είναι διάκονος και δούλος του Δεσπότου, «ου τον ιμάντα την εξ ημών του Λόγου συνάφειαν λύειν αμήχανον» (Όρθρος Θεοφ., ωδή στ'). Τον παρομοιάζει ακόμη «ως όρθρον δικαιοσύνης, τον Ήλιον μηνύων τοις εν τω σκότει» (Όρθρος Ζ' Ιανουαρ., ωδή γ').

Ο Ιωάννης μέχρι του τριακοστού έτους της ηλικίας του ζούσε στην έρημο της Ιουδαίας, ζωήν καθολοκληρίαν ασκητικήν, αφιερωμένην στην προσευχή και στην ηθική τελείωση. Δεν είχε καμία φροντίδα για την τροφή και την ενδυμασία του. Γι' αυτά ήταν άκρως ολιγαρκής, ως αναφέρει η Γραφή• «ην δε ο Ιωάννης ενδεδυμένος τρίχας καμήλου και ζώνην δερματίνην περί την οσφύν αυτού, και εσθίων ακρίδας και μέλι άγριον» (Μάρκ. α', 6, Λευϊτ ια', 22). Είχε απόλυτη επίγνωση της αποστολής του, για να προετοιμάσει την οδόν του Κυρίου κατά την προφητικήν επαγγελία• «Ιδού εγώ αποστέλλω τον άγγελόν μου προ προσώπου σου», ος κατασκευάσει την οδόν σου έμπροσθέν σου» (Μάρκ. α', 2). Η φωνή του αντηχούσε στην έρημο, όπου προσήρχονταν τα πλήθη με ένθεον ζήλον και ενθουσιασμόν και έμεναν κατάπληκτα από το κήρυγμά του. Ήταν η «φωνή βοώντος εν τη ερήμω» κατά τη χαρακτηριστική γνωστή φράση της Γραφής.

«Εξήνθησεν η έρημος, ωσεί κρίνον Κυρίου» (Όρθρος Η' Ιανουαρ., ωδή γ') και κατέστη πνευματική όαση με την παρουσία του Ιωάννου, ο λόγος του οποίου ευφραίνει τις καρδιές των προσερχομένων προς αυτόν και δροσίζει τις ψυχές τους με την αύρα του Αγίου Πνεύματος.

Ο Άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος ήταν ο Άγγελος της ερήμου που προετοιμάζει τον ερχομό του Κυρίου και κηρύττει προτρεπτικώς• «Μετανοείτε, ήγγικε γαρ η βασιλεία των ουρανών» (Ματθ. γ', 3), δηλαδή η δια του Ιησού Χριστού νέα θρησκευτική τάξη. Το κήρυγμά του, κήρυγμα μετάνοιας, εσκόπευε στη συνειδητοποίηση της ενοχής και των αμαρτιών των ανθρώπων, για να γνωρίσουν την αλήθεια και το φως και να προετοιμαστούν για το λυτρωτικό έργο του Κυρίου δια του βαπτίσματος. Το βάπτισμα του Ιωάννη ήταν βάπτισμα μετανοίας και βάπτισμα ύδατος, προπαρασκευαστικό για το χριστιανικό βάπτισμα.

Δεν έδινε άφεση αμαρτιών, αλλά χρησιμοποιόταν μόνο για τη μετάνοια. Αμέτρητα πλήθη προσέτρεχαν στη φωνή του Βαπτιστού και βαπτίζονταν στα ρείθρα του Ιορδάνη, προετοιμαζόμενοι για τη ζωή και το χριστιανικό βάπτισμα (βλ. Μιχ. Γαλανού, Οι Βίοι των Αγίων, τόμ. 1, σελ. 34 κ.ε.).

Ο ίδιος ο Ιωάννης εκήρυττε• «εγώ μεν εβάπτισα υμάς εν ύδατι, αυτός δε βαπτίσει υμάς εν πνεύματι Αγίω» (Μάρκ. α', 8). «Ο Ιωάννης, λοιπόν, εκήρυττε το βάπτισμα της μετανοίας, ο Κύριος κηρύττει το βάπτισμα της υιοθεσίας. Το βάπτισμα εκείνο ήταν η εισαγωγή, το βάπτισμα του Κυρίου είναι το τελειωτικό. Εκείνο ήταν η αποχώρηση από την αμαρτία, αυτό είναι η οικείωση με τον Θεό. Με τη βάπτισή Του από τον Ιωάννη ο Χριστός έδωσε ένα τέλος και στο τυπικό αυτό βάπτισμα» (Επισκ. Φαναρίου Αγαθαγγέλου, Συναξαριστής της Ορθοδόξου Εκκλησίας, εκδ. Αποστ. Διακονίας, 2004, τόμ. Α', σελ. 94).

Ο Ιωάννης καθορίζει την αποστολή του Ιησού και προφητεύει τη θυσία του, όταν τον είδε να έρχεται προς το μέρος του και είπε: «ίδε ο αμνός του θεού, ο αίρων την αμαρτίαν του κόσμου» (Ιωάν. α', 29). Από τον Ιωάννη πραγματοποιήθηκε η βάπτιση του Ιησού στον Ιορδάνη.

Ο Βαπτιστής εκφράζει τον ενδοιασμό και τη μικρότητά του, για να βαπτίσει τον Ιησού. Υποχωρεί όμως στην προτροπή Εκείνου, με την βάπτιση του οποίου έγινε η φανέρωση της Αγίας Τριάδος, τα Αγια Θεοφάνεια. (Ματθ. γ', 13-17)' «... τον φωτίσαντα πάντα άνθρωπον, ιδών ο Πρόδρομος, βαπτισθήναι παραγενόμενον, χαίρει τη φυχή και τρέμει τη χειρί...».

«Του Λυτρωτού ημών, υπό δούλου βαπιζομένου, και τη του Πνεύματος παρουσία μαρτυρομένου, έφριξαν ορώσαι Αγγέλων στρατιαί...» (Εσπερινός Θεοφανείων).

Ο Ιωάννης, ως Πρόδρομος του Κυρίου, προετύπωνε στα κηρύγματά του όμοια διδασκαλία προς εκείνους που είχαν φαρισαϊκή έπαρση και, με εξωτερικό ένδυμα ψευδούς αγιότητας, έκρυπταν τα φρικτότερα πάθη, την σκληροκαρδία και ακαθαρσία. Τους καυτηρίαζε, όπως ο Ιησούς με το «ουαί» και «γεννήματα εχιδνών» προς τους Φαρισαίους και Σαδδουκαίους. Άλλοτε τους παρομοίαζε με δέντρα άκαρπα που τους περιμένει η εκρίζωση και το πυρ, αν και εκαυχώντο ότι έχουν πατέρα τον Αβραάμ.

Συμβούλευε τους Τελώνες να είναι ευσυνείδητοι και τίμιοι στο έργο τους, τους στρατιώτες να είναι όργανα της δικαιοσύνης και της τάξεως χωρίς πλεονεξία και διαρπαγή, χωρίς εγωισμό και αλαζονεία, αλλά με διάθεση βελτίωσης (Μιχ. Γαλανού, τόμ. 1, σελ. 39, Λουκ. γ', 8-9).

Ο Ιωάννης ήλεγχε δριμύτατα και καυτηρίαζε ακόμη τη διαφθορά των βασιλέων, την οποία θεωρούσε ως το μεγαλύτερο έγκλημα και τη μολυσματικότερη πληγή. Δεν έπαυε να ελέγχει κατά πρόσωπο τον Ηρώδη με την καυστική φράση• «ουκ έξεστί σοι έχειν την γυναίκα του αδελφού σου» (Μάρκ. στ', 18). Είναι γνωστά όσα επηκολούθησαν ως απόρροια του φονικού μίσους και η απαίσια δολοπλοκία της Σαλώμης, Ηρωδιάδας και Ηρώδη, ο οποίος, ως άλλη αλώπηξ (Λουκ. ιγ', 32) προέβη στο ειδεχθές εγχείρημα της αποτομής της Τίμιας Κάρας του Προδρόμου (Βλ. Μιχ. Γαλανού, τομ. 3, σελ. 91 κ.ε.).

Ο Ιωάννης είχε πλησίον του και μαθητές, προϋποτυπώνοντας και σ' αυτόν τον Ιησούν, και προετοιμάζοντας τον δρόμο Του. Μερικούς από τους μαθητές που προπαρασκεύασε, τους προσέλαβε ο Ιησούς μεταξύ των Αποστόλων.

Λέγεται ότι μεταξύ αυτών ήταν και ο αδελφός του Πέτρου Ανδρέας και ο Ιωάννης του Ζεβεδαίου, ο κατόπιν ηγαπημένος μαθητής του Κυρίου και Ευαγγελιστής.

Το έργο του Προδρόμου εξακολούθησε και αφού ο Χριστός άρχισε το δικό του έργο. Με το έργο του Κυρίου κορυφώθηκε η χαρά του Ιωάννη, όπου ως διάκονος και υπηρέτης αξιώθηκε να γίνει Πρόδρομος του Χριστού. Η συνειδητοποίηση της θέσεώς του, συγκρινόμενος προς τον Ιησούν, και η ομολογία του εκφράζει το μέγεθος της μεγαλοπρέπειας και της λαμπρότητάς του. Και εις μαρτυρίαν αυτής είπε περί του Προδρόμου ο Ιησούς• «αμήν λέγω υμίν, ουκ εγήγερται εν γεννητοίς γυναικός μείζων Ιωάννου του βαπτιστού» (Ματθ. ια', 11).