Διάβασα στην εφημερίδα «ΠΑΤΡΙΣ» του Ηρακλείου ένα δημοσίευμα που αναφερόταν στα ψυχολογικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν παιδιά, ακόμη και από την ηλικία των 8 – 10 χρόνων.
Το δημοσίευμα κυριολεκτικά με συγκλόνισε. Δεν ξέρω πόσοι γονείς το διάβασαν, πόσοι δάσκαλοι και πόσοι νηπιαγωγοί. Εκείνο που ξέρω καλά είναι ότι υπάρχει πρόβλημα, και μάλιστα αρκετά σοβαρό, που πρέπει να αφυπνίσει τις συνειδήσεις όλων αυτών που ασχολούνται με το παιδί. Στο δημοσίευμα φιλοξενούνταν οι επισημάνσεις, οι απόψεις και ο τρόπος προσέγγισης των παιδιών από το διακεκριμένο καθηγητή της παιδοψυχιατρικής κλινικής του ΠΑ.Γ.Ν.Η. κ. Παναγιώτη Μπίτσιο, ο οποίος πραγματικά βάζει «τον δάκτυλον επί τον τύπον των ήλων», κάνει καίριες παρεμβάσεις όσον αφορά το πρόβλημα και δίνει τις κατάλληλες οδηγίες προσέγγισης των παιδιών. Πρώτη φορά άκουσα από ειδικό επιστήμονα τέτοια εμπεριστατωμένη τοποθέτηση στο πρόβλημα. Εύχομαι ο συγκεκριμένος επιστήμονας να συνεχίσει να ορθοτομεί τον λόγον της σωστής προσέγγισης της παιδικής ψυχής, που τόσο έχει ανάγκη η κοινωνία μας σήμερα, προς όφελος του παιδιού.
Εγώ, με τη σειρά μου, θα ήθελα απευθυνόμενος στους γονείς να τους πω να μάθουν να ακούνε τα παιδιά τους, γιατί πολλά έχουν να μάθουν από αυτά. Υπηρέτησα την εκπαίδευση 35 περίπου χρόνια και όλο αυτό το διάστημα εθήτευα και εμαθήτευα κοντά στα παιδιά. Τα αγάπησα και με αγάπησαν. Μου έμαθαν πάρα πολλά πράγματα, όπως π.χ. πώς να συμπεριφέρομαι και να αγαπώ ανυπόκριτα και ανυστερόβουλα, όπως τα ίδια αγαπούν, σκέφτονται και εκφράζονται. Οι γονείς αγαπούν βέβαια το παιδί τους όσο τίποτε άλλο στον κόσμο και κάνουν ότι μπορούν, χωρίς να λογαριάζουν κόπο και χρήμα, για να το βλέπουν χαρούμενο και ευτυχισμένο. Ένα πράγμα όμως δεν κάνουν οι περισσότεροι, έχω τη γνώμη, γονείς, που και τη σωστή ψυχοπνευματική ανάπτυξη του παιδιού ευνοεί και την ευτυχία του στο παρόν και στο μέλλον εξασφαλίζει, χωρίς να χρειάζεται να ξοδέψουν χρήματα: Δεν προσπαθούν να ενημερωθούν από τους ειδικούς για τη σωστή και υπεύθυνη ανατροφή και αγωγή των παιδιών τους.
Υπάρχουν, προς τούτο, οι δάσκαλοι, οι νηπιαγωγοί και γιατί όχι, οι σχολικοί σύμβουλοι, που πρόθυμα θα τους δώσουν τις κατάλληλες οδηγίες και συμβουλές. Όμως τους αρκεί ο τρόπος που έμαθαν από τους γονείς τους, ανακυκλώνοντας έτσι τον πατροπαράδοτο τρόπο ανατροφής με όλα τα θετικά και αρνητικά που ενδεχομένως περιλαμβάνει.
Θα προσπαθήσω για ακόμη μια φορά να δώσω κάποια ερεθίσματα στους γονείς εντελώς επιγραμματικά, προκειμένου να μη δημιουργούν προβλήματα στα παιδιά τους.
Πρώτα – πρώτα, από τη στιγμή που θα γεννηθεί το παιδί δεν παραλείπουμε να του δίνουμε απεριόριστη αγάπη και στοργή.
Ο ρόλος της μητέρας για το σκοπό αυτό είναι καθοριστικός. Η μητέρα συγκεντρώνει όλο το ενδιαφέρον του παιδιού στο πρόσωπό της και δημιουργεί για το παιδί μια εξόχως ευχάριστη κατάσταση, πολλές φορές όμως σε τέτοιο βαθμό που να μην μπορεί το ίδιο μεγαλώνοντας να λειτουργήσει αυτόνομα, αλλά να τα περιμένει όλα από εκείνη, αν η ίδια δεν είναι ιδιαίτερα προσεκτική και δεν προσπαθεί να δίνει ευκαιρίες στο παιδί να ξεπερνάει μόνο του τις δυσκολίες, προκειμένου να το καταστήσει υπεύθυνο και ενδοκατευθυνόμενο, ώστε να μπορεί μόνο του να ανταποκριθεί στις ανάγκες και τις απαιτήσεις της ζωής. Υπάρχει όμως μια άλλη κατηγορία παιδιών που δε βιώνουν τους γονείς τους ως συνανθρώπους. Είναι τα παιδιά εκείνα που δεν εισπράττουν αγάπη από τους γύρω τους, αλλά αντιμετωπίζονται βάναυσα, όπως είναι π.χ. τα εξώγαμα, τα ανεπιθύμητα, τα ορφανά, τα άσχημα κ.λπ. Τα παιδιά αυτά νιώθουν ότι δεν υπάρχουν συνάνθρωποι, συμπαραστάτες, φίλοι. Η όλη στάση τους επηρεάζεται από το γεγονός ότι δε γνωρίζουν την αγάπη. Νιώθουν τους άλλους σαν εχθρούς και συμπεριφέρονται ανάλογα. Τα παιδιά αυτά θα στραφούν σίγουρα στην παραβατικότητα προκειμένου να τραβήξουν την προσοχή επάνω τους ή για να εκδικηθούν την κοινωνία επειδή τους στέρησε την αγάπη της.
Όπως έχω επισημάνει κατ’ επανάληψη, η οικογένεια παίζει τον πρώτο και σημαντικότερο ρόλο στην αγωγή των παιδιών. Η ανατροφή των παιδιών απαιτεί πολύ λεπτές ισορροπίες, οι οποίες πρέπει να τηρούνται με θρησκευτική ευλάβεια.
Το παιδί μέσα στην οικογένεια μαθαίνει να παίρνει και να δίνει αγάπη. Να συνεργάζεται, να δημιουργεί, να βοηθά, να μοιράζεται τα πράγματα με τους άλλους και, γιατί όχι, να αμφισβητεί. Το κάθε μέλος της οικογένειας σχετίζεται με τα άλλα με ένα πολύπλοκο δίκτυο αλληλοεπιδράσεων, όχι μόνο υλικά, αλλά κυρίως συναισθηματικά. Αντιμετωπίζουμε το κάθε παιδί ως μοναδικό άτομο, αναγνωρίζουμε και προσπαθούμε να καλλιεργήσουμε τα ενδιαφέροντα και το ταλέντο που τυχόν διαθέτει. Αποφεύγουμε τις συγκρίσεις μεταξύ των παιδιών, προσπαθούμε να αναπτύξουμε τις δεξιότητες και τα ενδιαφέροντά τους και τα βοηθούμε να εξελιχθούν με το δικό τους μοναδικό τρόπο. Είναι απαραίτητο να αποδεχόμαστε το κάθε παιδί με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που διαθέτει και που το κάνουν να ξεχωρίζει από τα άλλα.
Ανεχόμαστε το παιδί σε στιγμές έντασης, παραμένουμε ήρεμοι, δίνοντάς του το μήνυμα ότι με τα νεύρα και το θυμό δεν πετυχαίνουμε αυτό που θέλουμε, παρά μόνο με διάλογο και νηφαλιότητα.
Δεν κάνουμε διακρίσεις. Απεναντίας επαινούμε την όποια προσπάθεια καταβάλλει το καθένα και δεν ξεχνάμε ότι ο καλύτερος παράγοντας αγωγής είναι η δικαιοσύνη και η αντικειμενικότητα.
Δίνουμε όση περισσότερη ελευθερία επιτρέπει ο σύγχρονος τρόπος ζωής.
Προσπαθούμε καθημερινά να κάνουμε τα παιδιά υπεύθυνα και ενδοκατευθυνόμενα.
Μαθαίνουμε τα παιδιά να σκέφτονται κριτικά και δημιουργικά. Ας μη μας διαφεύγει το γεγονός ότι το πώς θα εξελιχθεί το κάθε παιδί εξαρτάται κυρίως από τη στάση και τις αντιδράσεις των γονέων στις εκδηλώσεις θυμού, εκνευρισμού και παραβατικότητας των παιδιών τους.
Δε ζητάμε ποτέ από το παιδί να κάνει κάτι πέρα από τις δυνατότητές του, θα έλεγα και πέρα από τα ενδιαφέροντά του.
Αντιμετωπίζουμε την παραβατικότητα του παιδιού με καλοσύνη, με χαμόγελο, με υπομονή και προπάντων με αγάπη.
Δίνουμε ενδιαφέροντα στο παιδί, ενθαρρύνουμε και επαινούμε την όποια προσπάθεια καταβάλλει. Τονώνουμε δηλαδή το ηθικό και την αυτοπεποίθησή του. Μεγαλώνουμε το παιδί έτσι ώστε να κατανοήσει ότι η αυταξία δεν είναι κάτι που επικυρώνεται στη βάση της επίδοσης.
Τέλος, δεν ξεχνάμε ότι για να είναι ένα παιδί, όπως και ένας ενήλικος, υγιές και ισορροπημένο, χρειάζεται σε κάποιους τομείς δραστηριότητας να νιώθει υπεροχή. Όταν ικανοποιείται το ΕΓΩ τότε έχουμε καλοσύνη. Καταπιέζεται το ΕΓΩ, τότε έχουμε παραβατικότητα.
Και κάτι ακόμη: Για να κάνετε το παιδί σας υπεύθυνο και κοινωνικό μιλάτε του όπως θα μιλούσατε σε κάποιο συνομήλικό σας.
* Ο Γιάννης Αγγελάκης είναι συνταξιούχος δάσκαλος
