Του π. Ηλία Βολονάκη

Πολύτιμο δώρο του Θεού είναι η νηστεία. Θεσμός πανάρχαιος, που διατηρήθηκε σαν πατρική κληρονομιά κι έφτασε μέχρι τις μέρες μας.

Τη νομοθέτησε ήδη στον Παράδεισο ο Θεός όταν απαγόρευσε στους πρωτοπλάστους να φάνε «από το δένδρο της γνώσεως του καλού και του κακού» (Γεν. 2,17).

Την όρισε στη συνέχεια ο Μωσαϊκός Νόμος. Μάλιστα ο θεόπτης Μωυσής ύστερα από νηστεία σαράντα ημερών τόλμησε να ανεβεί στην κορυφή του όρους Σινά και να παραλάβει τις πλάκες των δέκα εντολών. (έξ. 24,18).

Την επικύρωσε ο Θεάνθρωπος Ιησούς τόσο με το λόγο Του, όσο με το παράδειγμά Του, όταν νήστεψε «σαράντα μέρες και σαράντα νύχτες» (Ματθ. 4,2). Με τη νηστεία οχύρωσε και εξόπλισε τη σάρκα, που πήρε για χάρη μας, κι ύστερα δέχτηκε τους πειρασμούς του διαβόλου και νίκησε και μετά άρχισε το κήρυγμα περί της Βασιλείας του Θεού.

Την έκθεσε ως προϋπόθεση για τη θεραπεία του ανθρώπου από τον διάβολο. Όταν ο πατέρας έφερε το παιδί του με το δαιμονικό πνεύμα στους μαθητές του Κυρίου και αυτοί δεν μπόρεσαν να το θεραπεύσουν, περίμεναν τον Ιησού να κατεβεί από το όρος Θαβώρ. Ο Ιησούς τότε επετίμησε το δαιμόνιο και βγήκε από το παιδί και από κείνη την ώρα το παιδί γιατρεύτηκε.

Τότε οι μαθητές ρώτησαν ιδιαιτέρως τον Κύριον.

«Γιατί εμείς δεν μπορέσαμε να το βγάλουμε το δαιμόνιο; Εξ αιτίας της απιστίας σας τους είπε και συνέχισε. Αυτό το δαιμονικό γένος, δε βγαίνει παρά μόνο με προσευχή και νηστεία» (Ματθ. 17, 14-21).

Κάθε χριστιανός οφείλει να τηρεί τις διατεταγμένες νηστείες, υπακούοντας με ταπείνωση στον Χριστό και την Εκκλησία Του.

Αυτή η υπακοή, βέβαια, δεν είναι άλογη ούτε ανώφελη. Γιατί με τη νηστεία ισχυροποιείται η θέληση, ελέγχεται το σώμα, καθαρίζεται ο νους, μαλακώνει η καρδιά, καταστέλλονται οι σαρκικές ορμές, θεραπεύεται η ψυχή.

Κοντολογίς «πάγκαλον και αγαθόν» δια της νηστείας κατορθούται και τελειοποιείται ο άνθρωπος, όπως μας διδάσκει ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς.

Ο Μέγας Βασίλειος τονίζει και προτρέπει «Η νηστεία γεννάει προφήτες. Ενισχύει τους δυνατούς. Σοφίζει τους νομοθέτες, εξοπλίζει τους ήρωες. Γυμνάζει τους αθλητές. Αποκρούει τους πειρασμούς. Συγκρατεί με τη νηφαλιότητα και την αγνότητα. Αγιάζει τους αφιερωμένους και τελειοποιεί τους ιερείς. Κανείς δεν μπορεί να πλησιάσει το θυσιαστήριο και να τελέσει τη Θεία Λειτουργία χωρίς προηγουμένως να έχει νηστέψει».

Η νηστεία δεν σημαίνει περιφρόνηση των επίγειων αγαθών, αλλά άσκηση αποδέσμευσης του ανθρώπου από την ολοκληρωτική και εγωκεντρική ενασχόλησή του με αυτά.

Ο ίδιος Πατέρας της Εκκλησίας τονίζει την κοινωνική σημασία της νηστείας και λέγει:

“Η νηστεία είναι η ευπρέπεια της πόλεως. Η σταθερότητα της αγοράς. Η ειρήνη των πιστών. Η σωτηρία των υπαρχόντων”.

Επίσης ο άγιος Ιεράρχης συνεχίζει.

“Η νηστεία ενισχύει την προσευχή. Γίνεται φτερό στην πορεία της προς τον ουρανό. Είναι μητέρα της υγείας, παιδαγωγός της νιότης, στολίδι των γηρατειών.

Η νηστεία ρυθμίζει και την έγγαμη ζωή. Εμποδίζει την ασυδοσία και επιβάλλει σύμφωνη εγκράτεια για να αφοσιωθούν οι σύζυγοι στην προσευχή”.

Ο Απόστολος Παύλος απευθυνόμενος στους συζύγους συνιστά: “Μη στερείτε ο ένας τον άλλο, παρά μόνο πρόσκαιρα και έπειτα από κοινή συμφωνία, για να αφοσιωθείτε στη νηστεία και στην προσευχή” (Α’ Κορ. 7,5).

Γενικά μπορεί να λεχθεί ότι με την προσευχή του ο άνθρωπος προσανατολίζει την ύπαρξή του στο θείο θέλημα και με τη νηστεία ελευθερώνει τον εαυτό του από όσα τον κρατούν δεμένο από το Θεό.

Η προσευχή και η νηστεία θεωρούνται για την Εκκλησία μας αρετές. Και με τις αρετές ο άνθρωπος μπορεί να ελκύσει το θείο έλεος. Με αυτόν τον τρόπο θα έχει τη δύναμη να αντιμετωπίσει τις δυσχερείς περιστάσεις της ζωής που τον ταλαιπωρούν.

Η νηστεία να γίνεται χωρίς υποκρισία, χωρίς να αλλοιώνεται το πρόσωπο του ανθρώπου. Εις το κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο ο Κύριος μας διδάσκει:

“Οταν νηστεύετε, να μη γίνεστε σκυθρωποί, όπως οι υποκριτές, που παραμορφώνουν την όψη τους για να δείξουν στους ανθρώπους πως νηστεύουν. Σας βεβαιώνω πως έτσι έχουν κιόλας λάβει την ανταμοιβή τους.

Εσύ, αντίθετα, όταν νηστεύεις, περιποιήσου τα μαλλιά σου και νίψε το πρόσωπό σου, για να μη φανεί στους ανθρώπους η νηστεία σου, αλλά στον Πατέρα σου, που βλέπει τις κρυφές πράξεις, θα σου το ανταποδώσει φανερά” (Ματθ. 6,16).

Πρέπει να σημειωθεί ότι παρά τη θέσπιση συγκεκριμένων ημερών και περιόδων νηστείας από την Εκκλησία μας, η ρύθμιση του θέματος για κάθε χριστιανό ξεχωριστά αφήνεται στη διάκριση των πνευματικών πατέρων, που ενεργούν ενίοτε με συγκατάβαση ή καλύτερα με πνεύμα οικονομίας, στην αδυναμία του ανθρώπου και με γνώμονα το συμφέρον κάθε ψυχής.

Ως προς την καθιέρωση στις ΗΠΑ το 1985 παγκόσμιας ημέρας αποχής από το κρέας πληροφοριακά γνωρίζομε ότι η Ελλάδα συμμετέχει στο κίνημα αυτό το έτος 2009 κυρίως μέσω της οργάνωσης ΠΟ.ΦΥ.ΖΩ (δηλ. Πολίτες για τα δικαιώματα της φύσεως και της ζωής. Η Παγκόσμια Ημέρα Αποχής από το Κρέας προωθεί την χορτοφαγία, προβάλλοντας τα οφέλη στον άνθρωπο και το περιβάλλον. Ταυτόχρονα στηλιτεύεται ως βάρβ αρος ο τρόπος προσπορισμού των ζωικών προϊόντων.

Η Εκκλησία θεωρεί την κτίση με σεβασμό, η οποία όμως δημιουργήθηκε για τον άνθρωπο. Ο άνθρωπος πρέπει να φυλάσσει και να προστατεύει την κτίση, αλλά ταυτόχρονα να ζει μέσα σε αυτήν και από αυτήν.

Τα ζώα και τα φυτά χρησιμεύουν ως τροφή για τον άνθρωπο. Παράλληλα ο σεβασμός και η τιμή της κτίσεως έχει για την Εκκλησία βαθύ θεολογικό περιεχόμενο. Είναι συνδεδεμένη άρρηκτα με την λατρεία και την τιμή του “Κτίστου των απάντων”.

Νηστεία και υγεία

Σύμφωνα με έρευνα του Τμήματος Προληπτικής Ιατρικής και Διατροφής του Πανεπιστημίου Κρήτης, οι διατροφικές επιταγές της Ορθοδόξου Εκκλησίας είναι άκρως ευεργετικές για την υγεία των παιδιών και των μεγάλων σε ηλικία.

Συνδυάζουν με ιδανικό τρόπο τα πλεονεκτήματα της φυτοφαγικής και κρεατοφαγικής δίαιτας.

Οι ειδικοί είναι κατηγορηματικοί. Η ορθόδοξη νηστεία αποτελεί ένα σημαντικό όπλο για την καταπολέμηση της παχυσαρκίας και των νοσημάτων που την συνοδεύουν (υπέρταση, υπερλιπιδαιμίες, σακχαρώδης διαβήτης, εγκεφαλικά και καρδιακά επεισόδια…).

Η Ελλάδα είναι η μόνη μεσογειακή χώρα που περιλαμβάνει τη θρησκευτική νηστεία στην παραδοσιακή διατροφή μας λέγει ο κ. Αντώνιος Καφάτος, καθηγητής Πανεπιστημίου.

Η πρόταση της νηστείας για κατανάλωση ψαριού σε πολλές περιόδους του χρόνου έχει δικαιωθεί πανηγυρικά από τις τελευταίες έρευνες που δείχνουν ότι τα ιχθυέλαια είναι τα μόνο ζωικά λίπη που προστατεύουν τα αγγεία μας. Αυτά τονίζει ο διευθυντής του Ελληνικού Ιδρύματος Καρδιολογίας καθηγητής Πανεπιστημίου κ. Παύλος Τούτουζας.

Κλείνοντας την ομιλία επισημαίνω ότι ο καιρός της νηστείας είναι καιρός μετανοίας, προσευχής και αγάπης.

Η στροφή δηλαδή του ανθρώπου στον έσω κόσμο του, ο εντοπισμός των παθών που τον κατατρύχουν και η απόφαση για πνευματική προσπάθεια, ώστε αυτά να εκριζωθούν ή να κοπούν όσο περισσότερο γίνεται.

Την πρώτη μέρα της Μεγάλης Τεσσαρακοστής στο βιβλίο του Τριωδίου ένα ιδιόμελο μας υπενθυμίζει.

«Ελήλυθε η Νηστεία, η μήτηρ της σωφροσύνης, η κατήγορος της αμαρτίας και συνήγορος της μετανοίας».

Και ένα άλλο τροπάριο δίδει το μέτρο της νηστείας:

«Νηστεύσωμεν νηστείαν δεκτήν, ευάρεστον τω Κυρίω. Αληθής νηστεία, η των κακών αλλοτρίωσις, εγκράτεια γλώσσης, θυμου αποχή, επιθυμιών χωρισμός, καταλαλιάς, ψεύδους και επιορκίας. Η τούτων ένδεια, νηστεία εστίν, αληθής και ευπρόσδεκτος».