Με την ευκαιρία των 150 χρόνων της Κρητικής Επανάστασης του 1866 και της επίσκεψης Ομπάμα στην Ελλάδα
1ο μέρος
Το ταξίδι του Μπάρακ Ομπάμα στην Αθήνα και οι επισημάνσεις του Αμερικανού προέδρου επί των ελληνοαμερικανικών σχέσεων κατά τον εθνικο-απελευθερωτικό μας αγώνα του 1821, παρέχουν την ευκαιρία, λόγω και της επετείου των 150 χρόνων της Κρητικής Επανάστασης του 1866-69, να αναφερθούμε στις Κρητο-αμερικανικές σχέσεις της τριετίας, της μεγάλης εξέγερσης των Κρητών για την αποτίναξη του τουρκικού ζυγού.
Η εποποιία του Κρητικού αγώνα του 1866-69 συγκλόνισε εκτός από την ευρωπαϊκή και την αμερικανική κοινή γνώμη στον ίδιο περίπου βαθμό που την συντάραξε η ελληνική εθνεγερσία του 1821, με συνέπεια να σημειωθούν παρόμοιες σχεδόν κινητοποιήσεις και στις δύο περιπτώσεις, και να ιδρυθούν φιλελληνικά (το 1821) και φιλοκρητικά (το 1866) κομιτάτα, σε Αμερική και Ευρώπη. Σκοπός των οργανώσεων αυτών ήταν η πραγματοποίηση εράνων για τη συλλογή χρημάτων προς ενίσχυση των επαναστατών, προκειμένου να προμηθευτούν το αναγκαίο σ’ αυτούς πολεμικό υλικό, ή για τη συγκέντρωση ενδυμάτων και εφοδίων, χρησίμων για τους πολεμιστές και τους αμάχους.
Ενώ σημαντική υπήρξε και η κάθοδος Αμερικανών και Ευρωπαίων εθελοντών για την συμμετοχή τους στον Αγώνα τόσο του 1821, όσο και του 1866.
Ο γιατρός με την ελληνική καρδιά
Χαρακτηριστικότερη υπήρξε η περίπτωση του εύπορου Αμερικανού ιατρού Σάμουελ Χάου που άφησε τις ανέσεις του στη Βοστώνη και ήλθε στην Ελλάδα την εποχή και των δύο επαναστάσεων. Στην πρώτη μάλιστα (του 1821) πολέμησε στο πλευρό μεγάλων οπλαρχηγών και καπεταναίων και διακρίθηκε για τη γενναιότητά του, ενώ πρόσφερε και τις ιατρικές υπηρεσίες του στους Αγωνιστές και τους αμάχους και διέθεσε σημαντικό μέρος της περιουσίας του για τον Ελληνικό Αγώνα.
Στην Κρητική Επανάσταση του 1866-69 ούτε η μεγάλη ηλικία του (65 ετών), ούτε η επικήρυξή του από τις τουρκικές αρχές κατοχής της αδούλωτης Κρήτης τον εμπόδισαν να έλθει στη Μεγαλόνησο, για να συναντηθεί με την επαναστατική ηγεσία της και να μελετήσει τα προβλήματα των επαναστατών και των αμάχων, ώστε να ανταποκριθεί κατόπιν ποικιλοτρόπως στο κάλεσμα της συνείδησής του. Προσφέροντας ό,τι μπορούσε στην Κρητική Επανάσταση και ιδρύοντας φιλοκρητικά κομιτάτα στην ιδιαίτερη πατρίδα του, τις ΗΠΑ, για την πραγματοποίηση εράνων προς συλλογή χρημάτων, ενδυμάτων και άλλων χρειωδών, ώστε με αυτά να ενισχυθούν οι επαναστάτες και οι άμαχοι και κυρίως τα γυναικόπαιδα που πεινασμένα και γυμνά περιφέρονταν κατά εκατοντάδες και χιλιάδες στα βουνά, από σπηλιά σε σπηλιά για ν’ αποφύγουν την τουρκική μάχαιρα, ή έτρεχαν απεγνωσμένα από παραλία σε παραλία για να επιβιβαστούν σε κάποιο ελληνικό ή ξένο πλοίο που θα τους μετέφερε στην ελεύθερη Ελλάδα.
Ο Χάου υπήρξε προστάτης των Κρητών προσφύγων από κάθε άποψη και ίδρυσε στην ελεύθερη Ελλάδα τεχνικές σχολές για τη φοίτηση των προσφυγόπουλων, ώστε να αναβαθμιστεί η ζωή τους και να καταστούν χρήσιμα στην κοινωνία, όταν θα περνούσε η επαναστατική θύελλα. Μιλώντας για Κρήτες πρόσφυγες στην Ελλάδα, το 1866-69, ο αριθμός τους πλησίαζε τους 60.000. Κατ’ άλλους ήταν γύρω στους 50.000.
Στην Κρήτη ο Χάου έστειλε δύο αντιπροσώπους του για να διαχειριστούν με δικαιοσύνη τις προσφορές του ίδιου και των φιλοκρητικών κομιτάτων της Αμερικής, στους πολεμιστές της Κρήτης, τους αμάχους της και τους πρόσφυγές της στην ελεύθερη Ελλάδα.
Ο ένας από αυτούς, ονόματι Λεωνίδας Ροδακανάκης, ήταν Ελληνοαμερικανός αξιωματικός του Ναυτικού των ΗΠΑ και επιφορτίστηκε επιπλέον με μια κρίσιμη πολεμική αποστολή. Την εγκατάσταση ναρκών πλησίον πλοίων του εχθρού, με σκοπό την ανατίναξή τους.
Ήταν η εποχή που πραγματοποιούνταν έρευνες πάνω στο νέο αυτό όπλο.
Ο Ροδακανάκης έφερε μαζί του στην Ελλάδα, έναν από τους εφευρέτες του νέου όπλου, τον Αμερικανό Σίδνεϋ ντε Κέι, που εμπνεόταν κι αυτός από φιλελληνικό πάθος.
Η προσπάθειά του όμως να τορπιλίσει πολεμικά σκάφη της Τουρκίας στις κρητικές ακτές απέβη άκαρπη, διότι τα εχθρικά πλοία ήταν σε διαρκή ετοιμότητα, υπ’ ατμόν, και μακράν της ξηράς, ώστε να είναι έτοιμα ανά πάσα στιγμή να εκτελέσουν την αποστολή τους.
Τυχερότερος απεδείχθη, ένα χρόνο αργότερα, ένας άλλος Αμερικανός κατασκευαστής του νέου όπλου, ο δόκτωρ Έντουαρντ Φαίη, ο οποίος σημείωσε σχετική επιτυχία κατά τη μάχη που διεξήχθη μεταξύ των επαναστατών και των Οθωμανών, στο Γάζι, δυτικά του Ηρακλείου, στα μέσα Μαΐου του 1868.
Στο Γάζι Ηρακλείου
η δοκιμή νέου όπλου
Με υπόδειξη του Φαίη, άνδρες του οπλαρχηγού Κόρακα «έσπειραν» στο πεδίο της μάχης τα μηχανήματα που τότε ονομάζονταν τορπίλες, αλλά αργότερα έμειναν γνωστά ως νάρκες.
Για τη χρήση και το αποτέλεσμα των πρωτόγονων ναρκών, ο Έλληνας υποπρόξενος στο Ηράκλειο Ιωάννης Μπαρουξάκης, σε αναφορά του, την 20η Μαΐου 1868, προς τον υπουργό Εξωτερικών της Ελλάδος Πέτρο Δεληγιάννη, επισημαίνει:
«Την 16 τρέχοντος μηνός και ώραν 3μ.μ., ο Κόρακας μετά 300 ιππέων κατήλθεν εις την πεδιάδα του Γάζι… συνέλαβε αιχμαλώτους και ετοποθέτησεν κιβώτια τινα εκ ζίγκου, άτινα περιείχαν πυρίτιδα και άλλας εμπρηστικάς ύλας. Εκ τούτων εξερράγησαν δύο, ανατινάξαντα εις τον αέρα 36 Οθωμανούς».
Το πείραμα του δόκτορος Φαίη πέτυχε, διότι η απώλεια 36 εχθρών με την ανατίναξη δύο ναρκών δεν ήταν μικρό πράγμα.
Το Γάζι του Ηρακλείου υπήρξε έτσι ένα από τα πρώτα μέρη της Ευρώπης, όπου δοκιμάστηκαν οι νάρκες, ως νέο όπλο, γεγονός που δεν έχει τονιστεί από ό,τι γνωρίζω, χωρίς να είμαι και ειδικός, στην στρατιωτική ιστορία της χώρας μας.
Την ίδια εποχή το νέο όπλο δοκιμαζόταν και στη βόρεια Ευρώπη από τον Σκωτσέζο Γουάιτχεντ, που εργάστηκε συστηματικότερα και μερικά χρόνια αργότερα κέρδισε την «κούρσα» της καθιέρωσής του από τους Αμερικανούς Σίδνεϋ Κέι και Έντουαρντ Φαίη.
Ο Φαίη, πάντως, μετά την επιτυχία του στο Γάζι, που χαρακτηρίστηκε από ορισμένους ως «σχετική», γιατί από τις πολλές νάρκες που τοποθετήθηκαν μόνο δύο εξερράγησαν, επέστρεψε εσπευσμένως στην Αμερική, προκειμένου να τελειοποιήσει τις κατασκευές του και να επανέλθει, κομίζοντας πολλές απ’ αυτές, στην Κρήτη.
Ήδη, όμως, ήταν καλοκαίρι του 1868 και η επανάσταση έμπαινε σε φθίνουσα πορεία. Ο Φαίη δεν πρόλαβε να επιστρέψει στην Κρήτη και να προσφέρει τις υπηρεσίες του στην απελευθέρωσή της από τους Τούρκους κατακτητές της. Κρίμα, διότι η επιτυχής δοκιμή των δύο έστω ναρκών, έξω από το Γάζι, κατατρόμαξε την τουρκική στρατιωτική και πολιτική ηγεσία, που δεν ήξερε πόσες τέτοιες «μηχανές» όπως τις αποκαλούσαν, είχαν οι Χριστιανοί. Συνέχιση, συνεπώς, της χρησιμοποίησης ναρκών στον Κρητικό αγώνα, εκτός από τις απώλειες που θα προκαλούσε στον εχθρό, θα κλόνιζε σε μεγάλο βαθμό και το ηθικό του.
Οι Τούρκοι αιφνιδιάστηκαν επίσης από το «χτύπημα» στο Γάζι, διότι περίμεναν την εκδήλωσή του στη θάλασσα, στα πλοία τους, επί των οποίων είχαν γίνει δοκιμές πριν ένα χρόνο από τον επίσης Αμερικανό Κέι. Τότε οι Τούρκοι είχαν λαχταρήσει και είχαν επιδιώξει να βρουν κάποια άκρη ερευνώντας στην Ευρώπη. Στις 22 Ιουνίου 1867 ο Άγγλος υπουργός Εξωτερικών Στάνλεϊ που είχε απλώσει τα δίκτυα του για να μάθει κάτι περισσότερο, επικοινωνώντας με τις πρεσβείες του (ίσως να ανησυχούσε κιόλας, διότι ασφαλώς και θα γνώριζε τις έρευνες του Γουάιτχεντ), σε επιστολή του προς τον Άγγλο πρέσβη στο Παρίσι, Κόουλ, τόνιζε ότι:
Οι Τούρκοι βρήκαν μια υποβρύχια αναφλεκτική μηχανή και έχουν την πληροφορία ότι κατασκευαστής της είναι ένας Αμερικάνος που λέγεται ότι διαθέτει πολλές. (σ.σ. Ακόμη και οι Άγγλοι χρησιμοποιούν τον όρο «μηχανή» και όχι νάρκη –απόδειξη ότι οι εργασίες για την κατασκευή του νέου όπλου ήταν στο αρχικό της στάδιο).
Ο Ροδακανάκης περίμενε μάταια την επάνοδο του Φαίη μέχρι ακόμη και τις αρχές του 1869. Ενώ πολλοί οπλαρχηγοί και καπεταναίοι είχαν είτε συλληφθεί από τους Τούρκους, είτε παραδοθεί σ’ αυτούς και το πυρ στα βουνά της Κρήτης είχε μειωθεί. Ο Ελληνοαμερικανός αξιωματικός όμως συνέχισε να κρύβεται στα λημέρια της Ίδης και στις σπηλιές των Λευκών Ορέων, αρνούμενος να κύψει τον αυχένα στον Τούρκο δυνάστη και οργανώνοντας τη φυγή του από τον τόπο στον οποίο πολέμησε για δύο χρόνια, προκειμένου να υπερασπιστεί την ιδέα της ελευθερίας και να εκτελέσει τις εντολές του Χάου, σε μια επιχείρηση φιλανθρωπίας υπέρ αμάχων και κατατρεγμένων από τον εχθρό προσφύγων.
Κύμα φιλελληνισμού
Οι προαναφερθέντες Χάου, Ροδακανάκης, Κέι και Φαίη ήταν μεν επιστήμονες, τεχνικοί και στρατιωτικοί, αποτελούσαν όμως μέρος της αμερικανικής κοινής γνώμης που είχε ξεσηκωθεί εναντίον των βάρβαρων Οθωμανών και υπέρ των αγωνιζομένων Κρητών, διαδηλώνοντας και εργαζόμενοι σε όλα τα πλάτη και μήκη των Ηνωμένων Πολιτειών και κυρίως στη Βοστώνη, τη Φλόριδα, τη Νέα Υόρκη και άλλες περιοχές όπου είχαν σχηματισθεί ήδη οι πρώτες ελληνικές κοινότητες, υπέρ της επαναστατημένης Κρήτης.
Το φιλοκρητικό κύμα συμπαθείας πήρε διαστάσεις καταιγίδας σε βάρος των Οθωμανών μετά το ολοκαύτωμα του Αρκαδίου.
Οι κινητοποιήσεις του αμερικανικού λαού της εποχής εκείνης, υπέρ των αγωνιζομένων Κρητικών, αποτελούσαν σπάνιο φαινόμενο στην ιστορία των Ηνωμένων Πολιτειών, δεδομένου ότι οι λαϊκές διαμαρτυρίες δεν αφορούσαν την πολιτική των ΗΠΑ, όπως μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο (περίπτωση π.χ. Βιετνάμ), αλλά την καταπάτηση των βασικών δικαιωμάτων ενός ξένου αλλά ιστορικού λαού (του Κρητικού), από άλλο βάρβαρο και κατακτητικό λαό (τον Οθωμανικό).
Η εξέγερση αυτή του Αμερικανικού λαού αποτελεί αξιοσημείωτο γεγονός και από άλλη άποψη. Ο Αμερικανικός εμφύλιος πόλεμος είχε λήξει μόλις πριν ένα χρόνο (1865), από την έναρξη της Κρητικής Επανάστασης και οι Αμερικανοί θρηνούσαν ακόμη τους νεκρούς τους και αγωνίζονταν να επουλώσουν τις πληγές τους.
Το ότι αν και τραυματισμένος ένας λαός, ξεσηκώθηκε για να στηρίξει ηθικά και υλικά έναν άλλο λαό, μιας μακρινής νήσου, προϋπέθετε σθένος και πάθος για την ελευθερία και τη δικαιοσύνη.
Στο σημείο αυτό, ο Αμερικανικός λαός ταυτιζόταν από άποψη συναισθημάτων και ιδεών με τους λαούς της Ευρώπης που είχαν και αυτοί ταχθεί υπέρ της δίκαιης υπόθεσης των χριστιανών της Κρήτης, με επικεφαλής της κίνησής τους, τους πνευματικούς ταγούς τους όπως ο Βίκτωρ Ουγκώ και άλλοι.
Ο λαϊκός ξεσηκωμός στην Αμερική επηρέασε και την πολιτική ηγεσία της χώρας, υπέρ των Κρητών. Ο Πρόεδρος Άντριου Τζόνσον, η Γερουσία και η Βουλή των Αντιπροσώπων τήρησαν αλληλέγγυα στάση προς τον αγωνιζόμενο χριστιανικό λαό της Κρήτης.
Όλοι οι πολιτειακοί και πολιτικοί θεσμοί της Αμερικανικής Συμπολιτείας ύψωσαν φωνή ουρανομήκη υπέρ των Κρητών. Στην πράξη, όμως, τα αποτελέσματα αυτής της απαράμιλλης φιλοκρητικής στάσης ήταν πενιχρά, διότι για τις Ηνωμένες Πολιτείες ίσχυε το «Δόγμα Μονρόε». Η πολιτική δηλαδή της μη επέμβασης στις ευρωπαϊκές υποθέσεις.
Οι αμερικανικοί πολιτικοί θεσμοί ήταν «αιχμάλωτοι» αυτού του Δόγματος, που ισοδυναμούσε με αυστηρή ουδετερότητα ως προς τα τεκταινόμενα στην Ευρώπη και που είχε θεσπίσει ο Αμερικανός Πρόεδρος Μονρόε, ο οποίος παρά ταύτα διακατεχόταν από ζωηρό φιλελληνισμό και το 1822 είχε προβεί σε δημόσια δήλωση υπέρ της ευόδωσης του αγώνα για την εθνική ανεξαρτησία των Ελλήνων.
Οι Κρήτες επαναστάτες προς τον Πρόεδρο
των ΗΠΑ
Παρ’ όλα αυτά, οι Κρήτες επαναστάτες συνεπαρμένοι από τη ενθουσιώδη υπέρ αυτών στήριξη του αμερικανικού λαού απηύθυναν αναφορά προς τον Αμερικανό Πρόεδρο Άντριου Τζόνσον, μετά την απόρριψη των αιτημάτων τους στα μέσα Ιουλίου 1866, από τη σουλτανική κυβέρνηση, γεγονός που τους οδήγησε στην απόφαση να πάρουν τα όπλα και να αγωνισθούν όχι απλώς για καλλίτερες συνθήκες ζωής, αλλά για την πολιτική ελευθερία τους και τη δικαίωση του εθνικού πόθου τους, την ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα.
Τα κύρια σημεία της αναφοράς των επαναστατών της Κρήτης προς τον Αμερικανό Πρόεδρο, σε περίληψη και απλή γλώσσα διατυπωμένα, έχουν ως εξής:
«Κύριε Πρόεδρε,
• Η ελληνική νήσος Κρήτη, η πατρίδα του Δία και του Μίνωα, ένδοξη και ευημερούσα στην αρχαιότητα, άσημη και δυστυχής σήμερα, στενάζει μπροστά στους οφθαλμούς του χριστιανικού κόσμου κάτω από τον βαρύ ζυγό των μουσουλμάνων.
• Οι Κρήτες σήκωσαν τα όπλα με τους άλλους Έλληνες κατά τον ένδοξο αγώνα του 1821… Είχαν κυριεύσει τη νήσο ολόκληρη και νόμισαν ότι είχε έλθει και γι’ αυτούς η ώρα της απελευθέρωσης, όπως των αδελφών τους, άλλων Ελλήνων. Απατήθηκαν όμως.
• Οι θυσίες μας δεν θεωρήθηκαν αρκετές και υπεβληθήκαμε πάλι στον μουσουλμανικό ζυγό.
• Οι τρεις Μεγάλες Δυνάμεις (σ.σ. Αγγλία, Γαλλία, Ρωσία) για να μετριάσουν την αδικία, μας υποσχέθηκαν με τα πρωτόκολλα του Λονδίνου της 10ης Φεβρουαρίου και 8ης Απριλίου 1830, απονομή προνομίων και χρηστή διοίκηση. Η οθωμανική εξουσία όμως, ούτε αυτά τα ελάχιστα τήρησε.
• Γι’ αυτό και η Κρήτη δεν ησύχασε. Το 1833 εξερράγη επανάσταση που πνίγηκε στο αίμα. Το ίδιο συνέβη και το 1841, ενώ το 1858 ζητήθηκε η πραγματοποίηση των υποσχέσεων για μεταρρυθμίσεις που προέβλεπε το Χάτι Χουμαγιούν. Ματαίως όμως.
• Πληρώνουμε βαρείς φόρους, δυσανάλογους προς τα ισχνά εισοδήματά μας και κανένα καλό δεν απολαμβάνομε σε αντίκρισμα.
• Η Δικαιοσύνη είναι άγνωστη σε μας. Και η μαρτυρία μας στα δικαστήρια δεν έχει την ίδια βαρύτητα με αυτής των Οθωμανών. Ενώ τα εκ μέρους των Οθωμανών, σε βάρος μας εγκλήματα σπανίως τιμωρούνται. Η γλώσσα μας, γλώσσα του τόπου, Χριστιανών και Οθωμανών δεν είναι δεκτή στα δικαστήρια.
• Τα παιδιά μας δεν έχουν σχολεία και μεγαλώνουν στην αμάθεια.
• Τον περασμένο Μάιο ζητήσαμε ειρηνικώς βελτίωση της ζωής μας και ανακούφισή μας από τα δεινά που περιγράψαμε. Δυστυχώς η Πύλη απέρριψε τα δίκαια αιτήματά μας χωρίς να τα εξετάσει και απειλεί τους αρχηγούς μας ότι εάν δεν εγγυηθούν ότι δεν θα ξαναϋποβάλουν παράπονα, θα τους φυλακίσουν.
• Γι’ αυτό και σηκώσαμε τα όπλα. Για να υπερασπιστούμε τους εαυτούς μας κατά της βίας που μας απειλεί. Και για να διεκδικήσουμε με το αίμα μας τα δίκαιά μας.
• Λόγω της καταγωγής, της θρησκείας, της γλώσσας και των παραδόσεων ανήκομε στην Ελληνική φυλή. Γι’ αυτό και η θέση μας είναι εντός του Βασιλείου της Ελλάδος.,
• Οι ταπεινώς υποφαινόμενοι αντιπρόσωποι του Κρητικού χριστιανικού λαού, τολμούμε, κύριε Πρόεδρε, να ζητήσωμε τη μεσολάβηση της ισχυρής Δημοκρατίας της οποίας είστε Πρόεδρος, ώστε η δίκαιη υπόθεσή μας να γίνει ευμενώς δεκτή από το Μυστικό Συμβούλιο των Μεγάλων Ευρωπαϊκών Δυνάμεων.
Ακολουθούν οι υπογραφές 68 αντιπροσώπων.
Ρωγμή στο Δόγμα Μονρόε
Ο Αμερικανός Πρόεδρος συγκλονίστηκε από το βαρυσήμαντο αυτό κείμενο (μερικοί ιστορικοί θεωρούν ότι γράφτηκε από τον Πρόεδρο της Κεντρικής Επιτροπής Αγώνα, διαπρεπή νομομαθή και διανοούμενο Μάρκο Ρενιέρη), και ζήτησε ενημέρωση από τον Αμερικανό πρέσβη στην Κωνσταντινούπολη Morris. Ένα αποδεδειγμένα θερμό φιλέλληνα, ο οποίος βρήκε την ευκαιρία να ξεδιπλώσει σε όλη την έκτασή του την τραγωδία του Κρητικού λαού και να του επισημάνει ότι οι Κρήτες αναμένουν με αγωνία την απάντησή του στο αίτημά τους να μεσολαβήσει στις Ευρωπαϊκές Δυνάμεις για την δικαίωσή τους.
Ο Αμερικανός Πρόεδρος μετά την ενημέρωσή του από τον πρεσβευτή του στην Κωνσταντινούπολη και την ανάγνωση των συνοδευτικών αποδεικτικών εγγράφων, πήρε μια βαρυσήμαντη απόφαση που μπορούσε να θεωρηθεί ότι συνιστούσε μια μικρή έστω ρωγμή στο «Δόγμα Μονρόε», αφού έδωσε εντολή στον Morris να παρέμβει στην Υψηλή Πύλη υπέρ των Κρητών.
Αυτή η εντολή για παρέμβαση υπέρ των Κρητών αποτελούσε σαφή και αναμφισβήτητη ανάμιξη, αλλά θετική ανάμιξη, στην ευρωπαϊκή πολιτική και κατά συνέπεια μερική παρέκκλιση από το «Δόγμα Μονρόε» που είχε τροχιοδρομήσει την αμερικανική πολιτική στην αμερικανική ήπειρο, με το σύνθημα «Η Αμερική στους Αμερικανούς» και πάντως μακράν της Ευρώπης.
Η Κρήτη και ο Κρητικός αγώνας του 1866-69 (την 150η επέτειο του οποίου τιμούμε εφέτος), έδωσαν την ευκαιρία στον δυναμικό Πρόεδρο των ΗΠΑ της περιόδου 1865-1868, Άντριου Τζόνσον, τον διάδοχο του δολοφονηθέντος Προέδρου Αβραάμ Λίνκολν, να ξεφύγει κάπως από την εσωστρέφεια που είχε επιβληθεί στις ΗΠΑ από τον Μονρόε πριν 33 χρόνια, το 1823.
ΑΥΡΙΟ: Ο Κρητικός στρατηγός Καλλέργης σε ειδική αποστολή
* Ο Τίτος Αθανασιάδης είναι δημοσιογράφος
