Του Τίτου Αθανασιάδη*

ΜΕΡΟΣ 3ο

Ντούτσε: “Μετά την Ήπειρο και τη Θεσσαλονίκη να καταλάβουμε την Αθήνα”

Στο «Παλάτσο Βενέτσια», το ανάκτορο της Ρώμης στο οποίο ο Μουσολίνι στέγαζε την εξουσία του ως Ντούτσε (ηγέτης) του Φασισμού και Πρωθυπουργός της ιταλικής κυβέρνησης, συνήλθε την 15η Οκτωβρίου 1940 υπό την προεδρία του, το Πολεμικό Συμβούλιο, για να ακούσει την οριστική απόφασή του, να εξαπολύσει πόλεμο κατά της Ελλάδας και τα μέλη του να συζητήσουν μαζί του πολιτικές και στρατιωτικές παραμέτρους της επιχείρησης.

Στο χθεσινό φύλλο της “Π” δημοσιεύτηκε το πρώτο μισό της συζήτησης στο Πολεμικό Συμβούλιο, σήμερα δημοσιεύεται το υπόλοιπο.1

Επανερχόμαστε τώρα στη συνεδρίαση του Ιταλικού Πολεμικού Συμβουλίου στη Ρώμη, την 11η πρωινή ώρα της 15ης Οκτωβρίου 1940.

ΠΡΑΣΚΑ (Διοικητής των Ιταλικών Δυνάμεων στην Αλβανία): Η επιθετική μας ενέργεια προετοιμάστηκε κατά τρόπο, ώστε να δοθεί η εντύπωση σαρωτικής προέλασης λίγων ημερών.

Ανθρωποσφαγείο

ΝΤΟΥΤΣΕ: Λόγω της ευθύνης που αναλαμβάνω στο ζήτημα αυτό σας τονίζω να μη σας απασχολήσουν υπέρ το δέον οι ενδεχόμενες απώλειες, αν και από ανθρωπιστική άποψη ενδιαφέρομαι για τη ζωή και του τελευταίου στρατιώτη. Το επισημαίνω αυτό διότι ενίοτε ο στρατιωτικός ηγέτης σταματά μερικές φορές, μπροστά στις απώλειες του στρατού του σε άνδρες.

(σ.σ. Εδώ ο Μουσολίνι εμφανίζεται υποκριτής. Από τη μία εντέλλεται στους στρατιωτικούς ηγέτες που θα αναλάβουν την επιχείρηση κατά της Ελλάδας να μην ορρωδίσουν μπροστά στο θέαμα των νεκρών στρατιωτών τους, όσο μεγάλος κι αν είναι ο αριθμός τους! Και να μην κάνουν πίσω γι’ αυτό. Που σημαίνει ότι ο Ντούτσε είναι αποφασισμένος να ρίξει στην πολεμική κρεατομηχανή του όσο περισσότερους στρατιώτες του γίνεται. Και από την άλλη λέγει ότι ενδιαφέρεται και για τον τελευταίο στρατιώτη του! Το σημαντικότερο όμως είναι ότι είναι αποφασισμένος να θυσιάσει μεγάλο αριθμό στρατιωτών του προκειμένου να επιτύχει τον σκοπό του: Να καταλάβει την Ήπειρο και στη συνέχεια ολόκληρη την Ελλάδα. Αυτό εσήμαινε ότι σε περίπτωση αντίστασης των Ελλήνων τα πεδία των μαχών θα μετατρέπονταν σε πραγματικό σφαγείο).

ΠΡΑΣΚΑ: Έδωσα διαταγές να επιτίθενται πάντοτε τα τάγματα, έστω κι αν έχουν μπροστά τους μεραρχίες (του αντιπάλου) (σ.σ. Αυτό λέγεται μαζικές επιθέσεις αυτοκτονίας).

ΜΠΑΝΤΟΛΙΟ: (Αρχηγός του Γενικού Επιτελείου των Ενόπλων Ιταλικών Δυνάμεων), στρατάρχης: Το ζήτημα έχει δύο όψεις. Την ελληνική και αυτήν της αγγλικής βοήθειας. Συμφωνώ απόλυτα με το ότι αποκλείεται σχεδόν απόβαση αγγλικών δυνάμεων (σ.σ. στην Ελλάδα). Οι Άγγλοι είναι πολύ περισσότερο απορροφημένοι με την Αίγυπτο, παρά με την Ελλάδα και με δυσφορία επιβιβάζουν σε πλοία στρατό για τη Μεσόγειο.

»Ενδεχομένως να παρασχεθεί αγγλική βοήθεια στην Ελλάδα από την πολεμική αεροπορία. Γι’ αυτό πρέπει να συγχρονίσουμε την ενέργειά μας κατά της Ελλάδας, με δράση μας στο Μάρσα Ματρούχ (σ.σ. παράλια πόλη της βορειοδυτικής Αιγύπτου –η ιταλική επίθεση κατά της αγγλοκρατούμενης Αιγύπτου είχε αρχίσει την 13η Σεπτεμβρίου 1940, ενάμιση μήνα πριν την επίθεση κατά της Ελλάδας και οι Άγγλοι εμάχοντο με δικές τους, αλλά και με αιγυπτιακές δυνάμεις για να την αποκρούσουν).

«Στην περίπτωση αυτή –συνεχίζει ο Μπαντόλιο– θα είναι δύσκολο για τους Άγγλους να αφαιρέσουν αεροπλάνα από την Αίγυπτο για να τα στείλουν σε επιχειρήσεις στην Ελλάδα. Οπότε και ο Γκρατσιάνι (σ.σ. ο διοικητής των ιταλικών στρατιωτικών δυνάμεων στην Αίγυπτο) πρέπει να είναι έτοιμος την 26η Οκτωβρίου» (σ.σ. για την επίθεση στη Μάρσα Ματρούχ –αντικειμενικός σκοπός των Ιταλών στην Αίγυπτο ήταν η άλωση ολόκληρης της χώρας και του Σουέζ περιλαμβανομένου, ώστε να καταστεί δυνατή η επικοινωνία με το αφρικανικό μέρος της ιταλικής αυτοκρατορίας (Αιθιοπία και Σομαλία) μέσω της Ερυθράς Θάλασσας).

ΝΤΟΥΤΣΕ: Εγώ είμαι υπέρ της επίσπευσης της επίθεσης από τον Γκρατσιάνι, κατά μερικές ημέρες. Η κατάκτηση της Μάρσα Ματρούχ θα καταστήσει πολύ δυσμενέστερη την παροχή αγγλικής βοήθειας προς την Ελλάδα, δεδομένου μάλιστα ότι δεν θα αναστείλουμε την προέλασή μας.

«Μετά την απώλεια της Αιγύπτου και αν ακόμη κρατηθεί το Λονδίνο, η αγγλική αυτοκρατορία θα βρεθεί σε κατάσταση ήττας. Οι Ινδίες είναι σε επισφαλή θέση και οι Άγγλοι δεν θα μπορούν πλέον να ενισχυθούν από τη Νότιο Αφρική και την Ερυθρά Θάλασσα.

(σ.σ. Ο Μουσολίνι επισημαίνει την αδυναμία ενίσχυσης των Βρετανών στη Μεσόγειο, διότι ήδη από τα μέσα Αυγούστου του 1940, οι Ιταλοί έχουν καταλάβει τη βρετανική Σομαλία και από το 1936 την Αιθιοπία και ελέγχουν την κίνηση προς την Ερυθρά Θάλασσα από τον Ινδικό Ωκεανό).

»Προσθέτω –συνεχίζει ο Μουσολίνι– ένα επιχείρημα σχετικό με την ψυχολογία των στρατιωτών μας: Επιτυχία μας στην Αφρική, θα ενθαρρύνει τους στρατιώτες μας στην Αλβανία. Ιδού γιατί επιθυμώ συγχρονισμό των δύο ενεργειών, με ελαφρά (χρονική) προτεραιότητα στην αφρικανική».

Πρέπει να καταλάβουμε την Κρήτη

ΜΠΑΝΤΟΛΙΟ: «Εξετάζοντας το ελληνικό ζήτημα, επισημαίνω ότι εάν περιοριστούμε στην Ήπειρο δεν θα ανταποκριθούμε στην περίσταση. Δεν υπερβάλλω, τονίζοντας ότι εάν θέλουμε να καταλάβουμε την Ελλάδα, πρέπει να καταλάβουμε και την Κρήτη και την Πελοπόννησο. «Η επιχείρηση στην Ήπειρο που μελέτησε ο Πράσκα έχει καλώς. Εάν εξασφαλίσουμε το αριστερό πλευρό μας, οι αντίπαλοι δεν θα μας προκαλέσουν σοβαρές δυσκολίες. Έχομε και την αεροπορία».

ΝΤΟΥΤΣΕ: «Θα ρίψουμε στον αγώνα 400 αεροσκάφη, για να καλύψουμε και ενδεχόμενη αγγλική ενίσχυση (των Ελλήνων)».

ΜΠΑΝΤΟΛΙΟ: «Πρέπει να καταλάβουμε ολόκληρη την Ελλάδα εάν επιθυμούμε να έχουμε οριστικά και θετικά αποτελέσματα. Γι’ αυτό χρειάζονται 20 μεραρχίες, ενώ στην Αλβανία έχουμε εννέα και μία ιππικού. Είναι φανερό ότι κάτω από τις συνθήκες αυτές χρειάζονται τρεις μήνες.

(σ.σ. Ο Μπαντόλιο που όταν πληροφορήθηκε από τον Πράσκα, στις 14 Αυγούστου 1940, την απόφαση του Μουσολίνι να επιτεθεί στην Ελλάδα, τον απεκάλεσε «τρελό», δύο μήνες μετά, μπροστά στον Μουσολίνι, δεν τολμά να φέρει αντίρρηση και μάλιστα υπερθεματίζει υπέρ της κατάκτησης ολόκληρης της Ελλάδας, περιλαμβανομένης της Κρήτης. Η πρότασή του άραγε για αναβολή της επίθεσης κατά τρεις μήνες, ώστε να προετοιμαστεί καλύτερα είναι ειλικρινής ή αποβλέπει στην παραπλάνηση του Μουσολίνι για να αναβάλει την επίθεση και μετά βλέποντας και κάνοντας;

Αναβολή όμως τριών μηνών εσήμαινε μετάθεση της επίθεσης για την καρδιά του Χειμώνα, οπότε πιθανόν να ήλπιζε ο Μπαντόλιο σε νέα αναβολή, μέχρι την Άνοιξη του 1941. Οπότε όμως ήταν άγνωστο ποια θα ήταν η γενική κατάσταση του πολέμου. Ήταν όμως δυνατόν να πίστευε ο Μπαντόλιο ότι θα τον άκουγε ο Ντούτσε και θα ανέβαλε την επίθεση κατά της Ελλάδας, στις παραμονές της εκδήλωσής της; Μάλλον απίθανο.

Εάν ωστόσο δεν εξαπολυόταν η επίθεση κατά της Ελλάδας τον Οκτώβριο του 1940, αλλά μετετίθετο προοδευτικά για την Άνοιξη του 1941, πιθανόν ο Χίτλερ, ενόψει της δικής του επίθεσης κατά της Σοβιετικής Ένωσης, που προγραμμάτιζε τότε για τον Μάιο του 1941, να έθετε βέτο στα σχέδια του Μουσολίνι κατά της Ελλάδας, προσωρινά τουλάχιστον).

Επιφυλάξεις

του Πράσκα

ΡΟΑΤΑ: (αρχηγός του Επιτελείου του Στρατού Ξηράς): «Λαμβάνοντες υπόψη τα πάντα, μπορούμε να υπολογίσουμε στη διάθεση 11 μεραρχιών. Για να μη σταματήσουμε στην Ήπειρο πρέπει να επισπεύσουμε την αποστολή στρατευμάτων. Έτσι δεν θα δημιουργήσουμε και την εντύπωση ότι στερούμεθα δυνάμεων για περαιτέρω προώθησή μας, κατά συνέπεια πρέπει να μελετήσουμε αμέσως το ζήτημα της πλήρους κατάληψης όλης της Ελλάδας.

ΝΤΟΥΤΣΕ: «Εφόσον καθορίσαμε την έναρξη των επιχειρήσεων για την 26η του Οκτωβρίου και προβλέψαμε ότι η κατάκτηση της Ηπείρου θα ολοκληρωθεί μέχρι 10 με 15 Νοεμβρίου, έχουμε στη διάθεσή μας ένα μήνα ακόμη για να στείλουμε νέα στρατεύματα».

(σ.σ. Εδώ πρέπει να σημειωθεί ότι ο Μουσολίνι ούτε που καταδέχτηκε να απαντήσει στην πρόταση του Μπαντόλιο, που πιθανόν να τη θεώρησε ηττοπαθή και να την αντιπαρήλθε.

Πάντως, οι στρατιωτικοί «εγκέφαλοι» της Ιταλίας συζητούν «χωρίς τον ξενοδόχο», που δεν γνωρίζουν την αντίδρασή του. Και κυρίως δεν γνωρίζουν την έκταση και την ένταση της αντίδρασής του.Αυτό το συνειδητοποιεί κάποια στιγμή ο Πράσκα, ο οποίος παρότι αρχικά ήταν ενθουσιώδης, το θέτει υπόψη των μετεχόντων στο Συμβούλιο, κατά τρόπο έμμεσο βέβαια. Αλλά ο Ντούτσε ακολουθεί την ίδια τακτική με την οποία αντιμετωπίζει τον Μπαντόλιο. Δεν του απαντά και συνεχίζει τον χαβά του. Ιδού η σχετική στιχομυθία).

ΠΡΑΣΚΑ: «Η αποστολή πρόσθετων στρατευμάτων εξαρτάται από την ανάπτυξη του σχεδίου και δεν είναι δυνατόν να σταλούν παρά μόνον εφόσον θα έχει καταληφθεί η Ήπειρος. Δεν πρόκειται για επιχείρηση που απαιτείται να γίνει βάσει της χρονικής ανάπτυξης του σχεδίου, αλλά για επιχείρηση που προϋποθέτει ασφάλεια (διεξαγωγής της).

(σ.σ. Με άλλα λόγια, εάν δεν καταληφθεί η Ήπειρος τα ιταλικά στρατεύματα δεν θα είναι ασφαλή εκεί. Θα βρίσκονται εντός παγίδας. Άρα γιατί να στείλουμε νέα στρατεύματα σ’ αυτήν την παγίδα, είναι ως να λέει ο Πράσκα στα άλλα μέλη του Συμβουλίου και κυρίως στον Μουσολίνι. Και εξηγεί το γιατί, προβάλλοντας ως λόγο τις καιρικές συνθήκες και τις μακρινές αποστάσεις).

Στρατηγοί – «κότες»

ΠΡΑΣΚΑ (συνεχίζει): Την εποχή αυτή μόνο στη Νότιο Ελλάδα είναι δυνατή η διεξαγωγή επιχειρήσεων. Έχοντες το Δυρράχιο ως βάση εξόρμησης προς Θεσσαλονίκη, χρειαζόμαστε ένα μήνα για την αποστολή κάθε μεραρχίας.

(σ.σ. Με την επισήμανσή του αυτή, ο Πράσκα είναι ως να λέει έμμεσα στον Μουσολίνι, ότι η επιχείρησή μας στην Ήπειρο, δια της εισβολής από την Αλβανία, είναι μεγάλου ρίσκου, λόγω των καιρικών συνθηκών.

Ως προς τις πομφόλυγες του Ντούτσε περί προέλασης προς τη Θεσσαλονίκη, ο Πράσκα είναι σαφής: «Για την αποστολή κάθε μεραρχίας χρειαζόμαστε ένα μήνα». Και βέβαια για να προσβληθεί η Θεσσαλονίκη κατά τρόπο ικανοποιητικό για την ιταλική πλευρά μια μεραρχία δεν αρκεί. Οι εξελίξεις απέδειξαν ότι ο Πράσκα (που κατά την έναρξη του Συμβουλίου ήταν ενθουσιώδης) με την εξέλιξη της συζήτησης επέδειξε επιφυλακτικότητα και μπορεί να λεχθεί, ότι προειδοποίησε, με τον τρόπο του, για τη συμφορά που θα εύρισκε τους Ιταλούς στο Ηπειρωτικό πεδίο. Ο Μουσολίνι όμως είχε πάρει τις αποφάσεις του και δεν έτεινε ευήκοον ούς στις άμεσες και έμμεσες προειδοποιήσεις που του γίνονταν. Αλλά και ο Πράσκα δεν επέμεινε.

Η απάντηση στην προειδοποίηση του Πράσκα ήταν «άλλη αντί άλλης».

ΝΤΟΥΤΣΕ: «Για να διασαφηνίσουμε όσα αναπτύχθηκαν, ερωτώ, πώς αντιμετωπίζετε την προέλαση προς Αθήνα, μετά την κατάληψη της Ηπείρου;».

ΠΡΑΣΚΑ: Δεν τη βλέπω δυσχερή. Πέντε ή έξι μεραρχίες αρκούν.

(σ.σ. Ο Πράσκα δεν επιμένει στη θέση του. Βλέπει ότι ο Μουσολίνι δεν λαμβάνει υπόψη του τις προειδοποιήσεις του και συντάσσεται με το πνεύμα του απαντώντας στο περί Αθηνών ερώτημά του. Ενώ ακολουθεί και ο Μπαντόλιο υπερθεματίζοντας, αλλά και προτείνοντας διαφοροποίηση της κίνησης από Θεσσαλονίκη σε Αθήνα).

ΜΠΑΝΤΟΛΙΟ (αρχηγός Γενικού Επιτελείου): «Εγώ θεωρώ πλέον επείγουσα την προέλαση προς Αθήνα, παρά προς Θεσσαλονίκη, αφού δεν φαίνεται πιθανή απόβαση των Άγγλων στη Θεσσαλονίκη (σ.σ. Μπροστά στον Ντούτσε, ο Μπαντόλιο όπως και ο Πράσκα όχι μόνο είναι «κότες», αλλά και υπερθεματίζουν. Κι αν προβάλλουν κάποια άρνηση, όταν ο Ντούτσε αντιδρά ή δεν δίδει σημασία δεν επιμένουν).

Θέλουν τη Βουλγαρία στο παιχνίδι

κατά της Ελλάδας

ΤΣΙΑΝΟ (Υπουργός Εξωτερικών): Πολύ περισσότερο, εφόσον είναι πιθανή βουλγαρική επέμβαση.

(σ.σ. Η άθλια ιταλική φασιστική ηγεσία εργαζόταν για να παρασύρει στον πόλεμο και τη Βουλγαρία, ρίχνοντάς της ως δόλωμα τη Δυτική Θράκη και την Ανατολική Μακεδονία. Δεδομένου ότι το βουλγαρικό καθεστώς του Βόριδος Γ’, μετά τη δολοφονία του πρωθυπουργού Σταμπολίνσκι, το 1923, επειδή μεταξύ άλλων είχε υπογράψει τη Συνθήκη του Νεϊγύ, με την οποία η χώρα ως ηττημένη του πολέμου έχανε τα εδάφη που είχε αρπάξει από την Ελλάδα, εμφανίσθηκε ως «αναθεωρητικό». Ήταν δηλαδή η μετά τον Σταμπολίνσκι βουλγαρική ηγεσία υπέρ της ανατροπής της Συνθήκης του Νεϊγύ, γεγονός που εσήμαινε ότι προετοιμαζόταν για πόλεμο με την Ελλάδα. Τη βουλγαρική αυτή «αναθεωρητική» πολιτική επεδίωξε να εκμεταλλευθεί η Ιταλία το 1940. Δεν τα κατάφερε. Το πέτυχε όμως η Γερμανία του Χίτλερ, έξι μήνες μετά. Τον Απρίλιο του 1941).

ΡΟΑΤΑ (Αρχηγός του Επιτελείου του Στρατού Ξηράς): Χρειάζεται πίεση και στην περιοχή αυτή (σ.σ. εννοεί της Θεσσαλονίκης).

ΝΤΟΥΤΣΕ: Εκτιμάτε ότι δύο μεραρχίες είναι αρκετές;

ΡΟΑΤΑ: Ναι.

ΝΤΟΥΤΣΕ: Μου φαίνεται τώρα, ότι οι απόψεις αποσαφηνίζονται. Επίθεση σε Ήπειρο, Θεσσαλονίκη. Πιθανή βουλγαρική επέμβαση. Απόλυτη συμφωνία για την κατάληψη της Αθήνας.

ΠΡΑΣΚΑ: Από την Αθήνα διασχίζομε την Ελλάδα και φθάνομε στη Θεσσαλονίκη.

(σ.σ. Άλλη μία ανοησία του στρατιωτικού εγκέφαλου της επιχείρησης: Ήπειρος – Αθήνα, Αθήνα – Θεσσαλονίκη! Ενώ η Κορυτσά απέχει πολύ λιγότερο από τη Θεσσαλονίκη, παρότι από την Αθήνα. Είναι προφανές όμως ότι ο Μουσολίνι επεδίωκε τον παγκόσμιο εντυπωσιασμό με την είσοδό του στην ελληνική πρωτεύουσα σε σύντομο χρονικό διάστημα, όπως είχε κάνει ο Χίτλερ με το Παρίσι τον Ιούνιο του 1940).

ΝΤΟΥΤΣΕ: Ποια είναι η απόσταση Ηπείρου – Αθήνας;

ΠΡΑΣΚΑ: 250 χιλιόμετρα και το οδικό δίκτυο μέτριο.

ΝΤΟΥΤΣΕ: Πώς είναι το έδαφος;

ΠΡΑΣΚΑ: Ψηλοί λόφοι και τραχείς.

ΝΤΟΥΤΣΕ: Η κατεύθυνση των κοιλάδων;

ΠΡΑΣΚΑ: Από τα ανατολικά προς τα δυτικά, γεγονός που ευνοεί την προέλαση προς την Αθήνα.

ΝΤΟΥΤΣΕ: Σημαντικό αυτό.

ΡΟΑΤΑ: Αυτό ισχύει μόνο μέχρι ένα σημείο. Διότι μετά υπάρχει οροσειρά, ύψους 2.000 μέτρων, που πρέπει να διαβεί ο στρατός μας (σ.σ. εννοεί την Πίνδο).

(σ.σ. Στο σημείο αυτό ο Ροάτα επιδεικνύει στον Ντούτσε ειδικό χάρτη.

ΠΡΑΣΚΑ: Είναι εδάφη όπου υπάρχουν πολλοί ημιονικοί δρόμοι.

ΝΤΟΥΤΣΕ: Τους διαβήκατε τους δρόμους αυτούς;

ΠΡΑΣΚΑ: Πολλές φορές.

(σ.σ. Είναι προφανής ο ανταγωνισμός των δύο ανώτατων Ιταλών στρατιωτικών (Ροάτα και Πράσκα). Εκδηλώνεται μάλιστα και ενώπιον του Μουσολίνι).

ΝΤΟΥΤΣΕ: Αφού διευκρινίστηκαν όλα αυτά, ας πάμε σε δύο άλλα σημεία. Πόσες μεραρχίες νομίζετε ότι πρέπει να στείλουμε, συμπληρωματικά, στην Αλβανία, προκειμένου να καταλάβουμε όλο το έδαφος μέχρι την Αθήνα;

ΠΡΑΣΚΑ: Αρχικά αρκούν τρεις μεραρχίες, οργανωμένες ως ορεινές. Θα το δείξουν όμως οι περιστάσεις. Τα στρατεύματα αυτά μπορούν να μεταφερθούν στον λιμένα της Άρτας εντός μιας νυκτός μόνο.

(σ.σ. Ο Πράσκα πιάνεται αδιάβαστος ή αφηρημένος. Η Άρτα δεν έχει λιμάνι. Ίσως να εννοούσε το λιμάνι της Πρέβεζας. Ουδείς όμως τον διορθώνει, πράγμα που σημαίνει ότι ουδείς είναι καλά μελετημένος για μια τόσο σοβαρή επιχείρηση. Που σε τελική ανάλυση δείχνει ότι όλοι βρίσκονται σε σύγχυση.

Οι αλβανικές συμμορίες

ΝΤΟΥΤΣΕ: Ποια είναι η συμβολή των αλβανικών τακτικών στρατευμάτων και ποια των αλβανικών συμμοριών;

ΠΡΑΣΚΑ: Έχουμε υποβάλει σχετικό σχέδιο. Θα μπορούσαν πάντως να οργανωθούν συμμορίες των 2.500-3.000 ανδρών, πλαισιωμένες με αξιωματικούς μας.

ΤΖΙΑΚΟΜΟΝΙ (Ιταλός τοποτηρητής στην Αλβανία): Υπάρχουν άπειρες αιτήσεις. Αλλά πρέπει να αποφύγουμε να στείλουμε πολλούς μουσουλμάνους, διότι φοβούμαι ότι θα προβούν σε πολυάριθμες πράξεις εκδίκησης.

ΝΤΟΥΤΣΕ: Συνεπώς μπορείτε να οργανώσετε κάποιο αριθμό συμμοριών (σ.σ. αλβανικών, από Τσάμηδες κυρίως).

ΠΡΑΣΚΑ: Τα πάντα είναι οργανωμένα. Τηλεγράφησα ήδη να ετοιμάσουν τα πάντα και να ειδοποιηθούν τα άτομα (σ.σ. εννοεί τους συμμορίτες, Τσάμηδες).

ΝΤΟΥΤΣΕ: Πώς εξοπλίζετε τις συμμορίες;

ΠΡΑΣΚΑ: Με ελαφρά μυδραλιοβόλα και βόμβες.

ΝΤΟΥΤΣΕ: Ένα άλλο ζήτημα, τώρα. Τι μέτρα έχετε πάρει στα γιουγκοσλαβικά σύνορα;

ΠΡΑΣΚΑ: Εκεί έχουμε διαθέσει δύο μεραρχίες και ένα τάγμα καραμπινιέρων και τελωνοφυλάκων.

ΝΤΟΥΤΣΕ: Δεν θεωρώ ότι θα εκδηλωθούν επιθέσεις από αυτή την πλευρά. Άλλωστε τα στρατεύματά μας βρίσκονται σε οχυρές θέσεις.

ΠΡΑΣΚΑ: Και το έδαφος προσφέρεται για άμυνα. Πιθανόν να υπάρξει διείσδυση μικρών αποσπασμάτων μέσα από δασώδη σημεία, αλλά δεν πρέπει να φοβηθούμε, διότι φρουρούμε όλα τα σύνορα. Υπάρχουν φυλάκια τελωνοφυλάκων ανά 500 ή 600 μέτρα.

ΤΖΙΑΚΟΜΟΝΙ: Στην Αλβανία υπάρχει η επιθυμία να κληθούν μερικές κλάσεις.

ΝΤΟΥΤΣΕ: Τι δίδει κάθε κλάση;

ΤΖΙΑΚΟΜΟΝΙ: Περίπου 7.000 άνδρες.

ΝΤΟΥΤΣΕ: Χρειάζεται προσοχή. Δεν πρέπει να περιφρονήσουμε τις δυνάμεις αυτές, αλλά και δεν πρέπει να αποτελέσουν υπερβολική συμβολή, ώστε να νομίσουν ότι αυτές κατέκτησαν την Ήπειρο.

«Μια μικρή συμβολή του αλβανικού στοιχείου θα ήταν ευπρόσδεκτη. Εγώ, θα καλούσα δύο ή τρεις κλάσεις. «Χρειάζεται επίσης προσοχή στην αντιαεροπορική άμυνα, ώστε κατά το δυνατόν να αποφευχθούν οι βομβαρδισμοί της πετρελαιοφόρου ζώνης, των αλβανικών πόλεων και η παραβολή που θα μπορούσε να γίνει με την καλύτερη άμυνα των πόλεων της Απουλίας. «Πρέπει συνεπώς να τοποθετηθούν αποτελεσματικά αντιαεροπορικά μέσα.

ΣΟΝΤΟΥ (Υφυπουργός Στρατιωτικών): Έδωσα ήδη εντολή να αποσταλούν τα 75 «Σκόντα» που πήραμε από τη Γερμανία.

ΠΡΑΣΚΑ: Η άμυνα των Τιράνων περιορίζεται σε δύο ομάδες, ενώ η άμυνα όλης της Αλβανίας είναι υπόθεση μόλις πέντε ομάδων (σ.σ. εννοεί αντιαεροπορικών).

ΝΤΟΥΤΣΕ: Για την Αλβανία χρειάζονται τουλάχιστον 100 αντιαεροπορικά πυροβόλα, για να αποφευχθεί η απώλεια του ηθικού (σ.σ. του πληθυσμού και του ιταλικού στρατεύματος) από βομβαρδισμούς κατά τη διάρκεια της ημέρας. Να στείλετε όλα τα «Σκόντα» και τα «Αίρλικον».

ΣΟΝΤΟΥ: Δεν τα πήραμε ακόμη όλα. Μόλις φθάσουν θα τα στείλω. Τα «Αίρλικον» θα τα στείλω αεροπορικώς.

ΝΤΟΥΤΣΕ: Πρέπει να προστεθούν στην άμυνα και τα καταδιωκτικά αεροσκάφη. Ευτυχώς έχουμε πολλά διαθέσιμα. Την 10 Οκτωβρίου υπήρχαν στην Αλβανία 87 αεροσκάφη, από τα οποία τα 52 ήταν αμέσως διαθέσιμα.

ΤΣΙΑΝΟ: Το 14ο Σμήνος αποστέλλεται.

ΝΤΟΥΤΣΕ: Νομίζω ότι εξετάσαμε όλες τις απόψεις.

ΜΠΑΝΤΟΛΙΟ: Οι λεπτομέρειες θα καθοριστούν από το Γενικό Επιτελείο.

ΝΤΟΥΤΣΕ: Ανακεφαλαιώνω. Επίθεση στην Ήπειρο. Πίεση στη Θεσσαλονίκη και σε δεύτερη φάση προέλαση προς Αθήνα.

(σ.σ. Η συνεδρίαση του Ιταλικού Πολεμικού Συμβουλίου της 15ης Οκτωβρίου 1940 έληξε την 12.30 μεσημβρινή. Ακολούθησε πρόγευμα).

1Υπενθυμίζεται ότι τα πρακτικά του Συμβουλίου αυτού δημοσιεύτηκαν για πρώτη φορά εν περιλήψει στην ιταλική εφημερίδα ΤΕΜΡΟ, της 13ης Ιουλίου 1944. Το 1945, ο Ιταλός διπλωμάτης Εμμανουέλε Γκράτσι (πρέσβης της Ιταλίας στην Ελλάδα το 1940 και κομιστής του τελεσιγράφου της χώρας του στον Μεταξά, την 3η πρωινή της 28ης Οκτωβρίου εξέδωσε βιβλίο με τις αναμνήσεις του υπό τον τίτλο: II Principio della Fine («Η Αρχή του Τέλους») στο οποίο περιέλαβε το πλήρες κείμενο των πρακτικών, που αναδημοσιεύτηκαν στο βιβλίο του Έλληνα πρέσβη Β. Π. Παπαδάκη «Διπλωματική Ιστορία του Πολέμου του 1940-45», κατά το έτος 1956. Αυτή ήταν η πρώτη πλήρης εμφάνιση των πρακτικών στην ελληνική. Ακολούθησε η αναδημοσίευσή τους στο Παράρτημα του «Ημερολογίου του Μεταξά» (Δ' Τόμος) - έκδοση ΙΚΑΡΟΣ 1960, στο βιβλίο «Η μάχη της Ελλάδος» του Θ. Παπακωνσταντίνου και στη δημοτική στη μετάφραση από τη Χρυσώ Γκίκα των Απομνημονευμάτων του Γκράτσι «Η Αρχή του Τέλους» - Έκδοση της ΕΣΤΙΑΣ - Ι.Δ.Κολλάρος. Η δική μας απόδοση προσεγγίζει αυτή του Β. Π. Παπαδάκη και της «ΕΣΤΙΑΣ» χωρίς να είναι πανομοιότυπη. Αυτό που προσφέρουμε εμείς επί πλέον είναι η ερμηνεία ορισμένων γεγονότων για να διευκολυνθεί ο αναγνώστης της εποχής μας και ο σχολιασμός άλλων.

*Ο Τίτος Αθανασιάδης είναι δημοσιογράφος

-Αύριο η συνέχεια