Α.Άρθρο 14 του Συντάγματος.
1. Καθένας μπορεί να εκφράζει και να διαδίδει προφορικά, γραπτά και δια του τύπου τους στοχασμούς του τηρώντας τους νόμους του Κράτους.
2. Ο τύπος είναι ελεύθερος. Η λογοκρισία και κάθε άλλο προληπτικό μέτρο απαγορεύονται.
Άρθρο 15 του Συντάγματος.
1. …..2. Η ραδιοφωνία και η τηλεόραση υπάγονται στον άμεσο έλεγχο του Κράτους. Ο έλεγχος και η επιβολή των διοικητικών κυρώσεων υπάγονται στην αποκλειστική αρμοδιότητα του Εθνικού Συμβουλίου Ραδιοτηλεόρασης που είναι ανεξάρτητη αρχή, όπως νόμος ορίζει. Ο άμεσος έλεγχος του Κράτους, που λαμβάνει και τη μορφή του καθεστώτος της προηγούμενης άδειας, έχει ως σκοπό την αντικειμενική και με ίσους όρους μετάδοση πληροφοριών και ειδήσεων, καθώς και προϊόντων του λόγου και της τέχνης, την εξασφάλιση της ποιοτικής στάθμης των προγραμμάτων που επιβάλλει η κοινωνική αποστολή της ραδιοφωνίας και της τηλεόρασης και η πολιτιστική ανάπτυξη της Χώρας, καθώς και το σεβασμό της αξίας του ανθρώπου και την προστασία της παιδικής ηλικίας και της νεότητας.
Άρθρο 2 Νόμου 4339/2015 Πλαίσιο διαδικασίας αδειοδότησης παρόχων περιεχομένου επίγειας ψηφιακής τηλεοπτικής ευρυεκπομπής ελεύθερης λήψης
1. Η διενέργεια και η ολοκλήρωση της διαδικασίας αδειοδότησης του παρόντος νόμου γίνεται σύμφωνα με τους εκάστοτε ισχύοντες Χάρτες Συχνοτήτων επίγειας ψηφιακής ευρυεκπομπής τηλεοπτικού σήματος. ………
4. Με απόφαση του Υπουργού στον οποίο ανατίθενται εκάστοτε οι αρμοδιότητες της Γενικής Γραμματείας Ενημέρωσης και Επικοινωνίας, μετά από αιτιολογημένη γνώμη του Ε.Σ.Ρ. και δημόσια διαβούλευση, καθορίζεται ο αριθμός των δημοπρατούμενων αδειών παρόχου περιεχομένου επίγειας ψηφιακής τηλεοπτικής ευρυεκπομπής ελεύθερης λήψης ανά κατηγορία εμβέλειας (εθνικής ή περιφερειακής), προγράμματος (ενημερωτικού ή μη ενημερωτικού), είδος περιεχομένου σε περίπτωση ενημερωτικού προγράμματος (γενικού ή θεματικού περιεχομένου), είδος στόχευσης (γενικής ή ειδικής) σε περίπτωση μη ενημερωτικού προγράμματος και είδος θεματικού περιεχομένου σε περίπτωση προγράμματος ειδικής στόχευσης.
«Κατά την πρώτη εφαρμογή του παρόντος, ο αριθμός των δημοπρατούμενων αδειών παρόχου περιεχομένου επίγειας ψηφιακής τηλεοπτικής ευρυεκπομπής ελεύθερης λήψης ανά επιμέρους κατηγορία καθορίζεται με διάταξη νόμου». H τιμή εκκίνησης ανά κατηγορία δημοπρατούμενης άδειας καθορίζεται με κοινή απόφαση του Υπουργού Οικονομικών και του Υπουργού στον οποίο ανατίθεται εκάστοτε οι αρμοδιότητες της Γενικής Γραμματείας Ενημέρωσης και Επικοινωνίας, μετά από γνώμη του Ε.Σ.Ρ.
5. Η χρονική διάρκεια των αδειών παρόχων περιεχομένου είναι δέκα (10) έτη από την ημερομηνία της έκδοσής τους.
6. Η διαδικασία της αδειοδότησης των παρόχων περιεχομένου μέσω δημοπρασίας διεξάγεται με την έκδοση προκήρυξης από το Ε.Σ.Ρ., σύμφωνα με τους όρους του παρόντος. Προκηρύξεις από το Ε.Σ.Ρ. είναι δυνατόν να εκδίδονται ξεχωριστά ανά κατηγορία αδειών. Άρθρο 2Α 1. Ο αριθμός των δημοπρατούμενων αδειών παροχών περιεχομένου επίγειας ψηφιακής τηλεοπτικής ευρυεκπομπής ελεύθερης λήψης εθνικής εμβέλειας ενημερωτικού προγράμματος γενικού περιεχομένου ορίζεται σε τέσσερις (4) για μετάδοση υψηλής ευκρίνειας (high definition).
2. Κατά την πρώτη εφαρμογή του παρόντος, η διαγωνιστική διαδικασία για τη χορήγηση των αδειών της προηγούμενης παραγράφου διενεργείται από τον Υπουργό στον οποίο έχουν ανατεθεί οι αρμοδιότητες της Γενικής Γραμματείας Ενημέρωσης και Επικοινωνίας, ο οποίος εκδίδει τη σχετική προκήρυξη, χορηγεί τις άδειες και προβαίνει σε όλες τις επιμέρους ενέργειες που προβλέπονται από τα άρθρα 3 έως και 15 του παρόντος. Με απόφαση του ίδιου Υπουργού ρυθμίζονται ειδικότερα θέματα εφαρμογής των ως άνω διατάξεων και δύνανται να μεταβιβαστούν επιμέρους αρμοδιότητες της διαγωνιστικής διαδικασίας στη Γενική Γραμματεία Ενημέρωσης και Επικοινωνίας.
3. Η τιμή εκκίνησης για την ανωτέρω κατηγορία δημοπρατούμενων αδειών καθορίζεται με κοινή απόφαση του Υπουργού Οικονομικών και του Υπουργού στον οποίο έχουν ανατεθεί οι αρμοδιότητες της Γενικής Γραμματείας Ενημέρωσης και Επικοινωνίας».
Το άρθρο 2Α προστέθηκε με το άρθρο τρίτο Ν.4367/2016,ΦΕΚ Α 19/15.02.2016.
Συνεπώς η παράκαμψη του ΕΣΡ ως προς τη διαγωνιστική διαδικασία θεσπίστηκε με τον τελευταίο νόμο.
Β.Από τις προεκτεθείσες συνταγματικές διατάξεις συνάγεται ότι η ρυθμιστική νομοθετική αρμοδιότητα των θεμάτων ,που άπτονται της χορήγησης αδειών τηλεοπτικών σταθμών,αλλά και του τρόπου λειτουργίας τους ανατίθεται στον κοινό νομοθέτη,δηλαδή σε έκδοση κοινού τυπικού νόμου,ούτε άλλωστε θα μπορούσε να προβλεφθεί διαφορετικά, δηλαδή η παράκαμψη της νομοθετικής εξουσίας και η ανάθεση νομοθετικής αρμοδιότητας σε άλλο όργανο για την πρωτογενή παραγωγή κανόνων δικαίου, καθ’ότι θεμελιώδης διάταξη του Συντάγματος είναι η διάκριση των εξουσιών, λόγος για τον οποίο και μόνο κατ’εξαίρεση ανατίθεται νομοθετική αρμοδιότητα στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, πάντοτε όμως κατόπιν πρότασης του Υπουργικού Συμβουλίου και με την επιφύλαξη πάντοτε επικύρωσης της σχετικής πράξης νομοθετικού περιεχομένου από τη Βουλή (άρθρα 26 και 44).
Θα ήταν και αδιανόητο προς τις παραπάνω κατευθύνσεις του Συντάγματος μία Ανεξάρτητη Αρχή (εδώ το ΕΣΡ)να ασκεί αρμοδιότητες εκτελεστικής και νομοθετικής εξουσίας υποκαθιστώντας τη νόμιμα εκλεγμένη κυβέρνηση και το Κοινοβούλιο στην άσκηση των αντιστοίχων αρμοδιοτήτων προτάσεων και ψήφισης νόμου(άρθρα 26 και 73) για τα εξαιρετικής σημασίας θέματα των τηλεοπτικών αδειών και ειδικότερα προκειμένου για τον αριθμό των τηλεοπτικών αδειών,τη διάρκεια αυτών,το ύψος εκκίνησης του τιμήματος κλπ.
Στο ΕΣΡ επαφίεται η έκδοση της σχετικής προκήρυξης, που έχει αντιστοιχούσα προς νομοθετική ισχύ, πάντοτε όμως σύμφωνα με τις ισχύουσες πρωτογενείς νομοθετικές ρυθμίσεις(νόμους). Η έννοια του ελέγχου από το ΕΣΡ της προηγουμένης άδειας έχει την έννοια της κατά νόμο άδειας και όχι της θέσπισης από το ίδιο κανόνων δικαίου για τις προϋποθέσεις, τους όρους και τη διαδικασία λήψης της άδειας.Για το λόγο αυτό και το ΕΣΡ παρέχει μόνο προηγουμένη γνώμη σε ρυθμιστικά θέματα, όπως τα παραπάνω, κατά ρητή πρόβλεψη του άρθρου 2 του νόμου 4339/2015.
Περαιτέρω παρέχεται ελεγκτική και κυρωτική αρμοδιότητα του ΕΣΡ για παραβάσεις της σχετικής νομοθεσίας, μη υποκειμένη στον έλεγχο του αρμοδίου Υπουργού μετά τη συνταγματική αναθεώρηση του 2001 κατά πάγια νομολογία του Συμβουλίου Επικρατείας και σ’αυτό(το μη περαιτέρω ουσιαστικό-σκοπιμότητας και τυπικό νομιμότητας έλεγχο,βλ.3807/2014,3545/2013 ΣΤΕ Νόμος πληροφορική) έγκειται η ανεξαρτησία του ΕΣΡ.
Γ. ΠΑΡΑΤΙΘΕΝΤΑΙ ΟΙ ΣΚΕΨΕΙΣ ΜΕ ΑΡ.17 ΚΑΙ 16 ΓΙΑ ΤΗ ΜΗ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΟΤΗΤΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΦΟΡΕΑ ΡΑΔΙΟΤΗΛΕΟΡΑΣΗΣ της 3914/2015 και της 1901/2014 Ολομ.ΣτΕ, Νόμος πληροφορική:
Ειδικά ως προς τους ραδιοτηλεοπτικούς σταθμούς, ο συνταγματικός νομοθέτης, έχοντας υπόψη τη μεγάλη εμβέλεια, την χρονική αμεσότητα και την ιδιαίτερη δύναμη επιρροής που διαθέτουν, με τις
διατάξεις του άρθρου 15 παρ. 2 του Συντάγματος όρισε ότι η λειτουργία τους υπάγεται στον άμεσο έλεγχο του κράτους. Ο έλεγχος αυτός περιλαμβάνει τόσο τη χορήγηση αδείας λειτουργίας, όσο και τη μέριμνα ώστε κατά τη λειτουργία τους να εξυπηρετούνται συγκεκριμένοι σκοποί δημοσίου ενδιαφέροντος. Οι σκοποί αυτοί είναι: η αντικειμενική και με ίσους όρους μετάδοση πληροφοριών, ειδήσεων, προϊόντων λόγου και τέχνης, η ποιοτική στάθμη των προγραμμάτων σε αντιστοιχία με την κοινωνική αποστολή των εν λόγω μέσων και την πολιτιστική ανάπτυξη της χώρας, ο σεβασμός της αξίας του ανθρώπου και η προστασία της παιδικής ηλικίας και της νεότητας. Η χορήγηση των αδειών, ο έλεγχος της εξυπηρέτησης των ανωτέρω σκοπών δημοσίου συμφέροντος και η επιβολή κυρώσεων ανατίθεται σε ανεξάρτητη αρχή, το «Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης». Δ.Παρατηρώ στο τελευταίο εδάφιο της παραπάνω σκέψης του ΣτΕ ότι είναι άλλο το ζήτημα του φορέα και του τρόπου διεξαγωγής της διαδικασίας χορήγησης των εν λόγω αδειών και άλλο το ζήτημα των προϋποθέσεων χορήγησης και του αριθμού των αδειών αυτών,του τελευταίου επιφυλασσομένου πάντοτε στη νομοθετική αρμοδιότητα της Βουλής.Αλλά ούτε και η διεξαγωγή της διαδικασίας επιφυλάχθηκε διά συνταγματικής πρόνοιας στο ΕΣΡ τόσο κατά γραμματική ερμηνεία ,όσο και τελολογική(σκοπού) των παραπάνω διατάξεων του άρθρου 15 παράγρ. 2 του Συντάγματος,αφού τόσο εμμέσως ανατίθεται το ζήτημα στο Κράτος ως αναγόμενο στον άμεσο έλεγχο αυτού(εδάφ. α και γ) ,όσο και διότι η αρμοδιότητα του ΕΣΡ ρητά είναι ελεγκτική και κυρωτική(κατά λογική των δύο ακολουθία). Αν ο συνταγματικός νομοθέτης ήθελε κάτι άλλο, θα ανέφερε ότι και ο φορέας διεξαγωγής της διαδικασίας αδειοδότησης είναι αποκλειστικά το ΕΣΡ. Διασταλτική ερμηνεία στο σοβαρότατο αυτό θέμα δεν μπορεί να νοηθεί σε βάρος του τεκμηρίου της κρατικής αρμοδιότητας και του περιεχομένου του επιφυλαχθέντος στο κράτος δικαιώματος του αμέσου ελέγχου της ραδιοφωνίας και τηλεόρασης,πράγμα που δεν ορίστηκε προκειμένου περί άλλων μέσων μαζικής ενημέρωσης(π.χ. εφημερίδων). Συνεπώς η σχετική ερμηνεία οφείλει να είναι στενή και αυστηρή εκκινώντας υπέρ του κανόνα της κρατικής εξουσίας και μόνο στις ρητά εξαιρετικές αναφορές πρέπει να γίνεται κάμψη του τεκμηρίου ΚΡΑΤΙΚΗΣ αρμοδιότητας υπέρ του ΕΣΡ,εστω και αν αυτό ανήκει στο κράτος υπό τη μορφή Ανεξάρτητης Αρχής ,δηλαδή εποπτευομένης από αυτό κατά τρόπο ,που δεν αναιρείται η ανεξαρτησία της. Όσον αφορά τον αριθμό των τηλεοπτικών αδειών για εκπομπές πανελλήνιας εμβέλειας γενικού περιεχομένου υφίσταται ευρεία διακριτική ευχέρεια της κρατικής εξουσίας και οριακός έλεγχος από το ΣΤΕ τυχόν υπέρβασης των ακραίων ορίων της,δηλαδή παντελώς ή προφανώς αναιτιολόγητης ρύθμισης ως προς το λόγο του περιορισμού του αριθμού,ενώ για τα κριτήρια ,τα δικαιολογητικά και τη διαδικασία του διαγωνισμού εφ’όσον τυχόν παραβιάζεται η αρχή της ισότητας,πράγμα ,που δεν διαφαίνεται από το λόγο του αριθμού των αδειών ή τη διαδικασία συμμετοχής και την εξέλιξή της.
Ούτε επίσης υπάρχει διάταξη του Κοινοτικού Δικαίου και της σύμβασης των δικαιωμάτων του ανθρώπου(ΕΣΔΑ),στις οποίες αμέσως ή εμμέσως αντιβαίνουν οι κρινόμενες διατάξεις.
Ε.Μετά την ψήφιση του άνω νόμου 4339/2015 είναι άλλο το ζήτημα της ορθότητας των πολιτικών επιλογών της κυβέρνησης αναγομένων στον κοινοβουλευτικό έλεγχο,όπως επίσης μετά την τροποποίησή του ως προς το φορέα της διαδικασίας(Υπουργός αντί ΕΣΡ) με το νόμο 4367/2016.
ΣΤ.Κατά την προσωπική μου γνώμη ο περιορισμός των αδειών πανελλήνιας εμβέλειας γεν. περιεχομένου θα μπορούσε να ορισθεί σε έξι, ώστε και περισσότερα χρήματα να εισπραχθούν από το κράτος και μεγαλύτερος πλουραλισμός ενημέρωσης και ψυχαγωγίας να υπάρξει και εξ ίσου σπουδαίο η εξασφάλιση και διατήρηση θέσεων εργασίας με παράλληλη πολύ προσεκτική τραπεζική δανειοδότηση και σχετικό αυστηρό έλεγχο από την Τράπεζα της Ελλάδας,ενώ προκειμένου για το φορέα διεξαγωγής του διαγωνισμού ουδείς σοβαρός λόγος υπήρχε παράκαμψης του ΕΣΡ,με συνέπεια την εύλογη δημιουργία έντονων αμφιβολιών για τις καλές προθέσεις της κυβέρνησης.
* Ο Στέλιος Βασαλάκης είναι συνταξιούχος παρ’Α.Π. δικηγόρος Ηρακλείου και Νομικός Σύμβουλος του Κράτους.
