Με την έναρξη της νέας σχολικής χρονιάς εύχομαι σε παιδιά και εκπαιδευτικούς όλων των βαθμίδων υγεία και ένα χαρούμενο και ευτυχισμένο σχολικό έτος. Μου δόθηκε η ευκαιρία φέτος να βρεθώ στον αγιασμό κάποιων σχολείων και να παρακολουθήσω τις οδηγίες, τις προτροπές και τις συμβουλές των διευθυντών των σχολικών αυτών μονάδων. Ένιωσα, ομολογώ, πάρα πολύ άβολα, γιατί μου θύμισε την πρώτη ημέρα που παρουσιάστηκα στο στρατό.
Οι εντολές όπως: τα παιδιά θα έρχονται στο σχολείο π.χ. στις οκτώ η ώρα ούτε οκτώ παρά πέντε ούτε οκτώ και πέντε κ.λπ., που απευθύνονταν προς τους γονείς κυρίως, παρουσία και των παιδιών, δε σου άφηναν τα περιθώρια να χαρείς αυτή τη σημαντική ημέρα, τόσο ο ίδιος, όσο και τα νήπια. Ποιος ανέσπλαχνος νους και βάσει ποιων ψυχολογικών και παιδαγωγικών κανόνων εμπνεύστηκε και ζητά την εφαρμογή ενός τέτοιου σκληρού, αυστηρού και ανελαστικού ωραρίου που καλούνται να εφαρμόσουν παιδιά των 3, 4, 5 ετών; Μήπως πιστεύουν κάποιοι ότι τέτοιου είδους εντολές που υποτίθεται ότι απευθύνονται στους γονείς και όχι στα παιδιά, αλλά παρουσία των παιδιών, τα ίδια δεν είναι σε θέση να κατανοήσουν; Πότε θα μάθουμε ότι το παιδί δεν είναι ένα αντικείμενο, ένα άβουλο πλάσμα, αλλά μια οντότητα, μια ξεχωριστή προσωπικότητα, που ρουφά αχόρταγα τον κόσμο και αντιλαμβάνεται τα πάντα;
Αλλιώς υποθέτω ότι φαντάζονταν την πρώτη ημέρα στο σχολείο οι γονείς, πολύ δε περισσότερο τα παιδιά αυτής της ηλικίας. Κατανοώ τους λόγους για τους οποίους λέγονται τα παραπάνω, ιδίως δε όταν πρέπει να διασφαλίζεται η ασφάλεια, η υγεία και η σωματική ακεραιότητα των παιδιών. Θα μπορούσε όμως να υπάρχει ένα εύρος ωραρίου προσέλευσης π.χ. από τις οκτώ, μέχρι εννέα η ώρα. Είναι πολύ σημαντικό για το νήπιο να αντικρίσει το χαρούμενο και όλο υποσχέσεις χαμόγελο της δασκάλας στην πρώτη του επαφή με το καινούριο περιβάλλον στο οποίο θα ενταχθεί. Ας μην ξεχνάμε ότι η πρώτη επαφή του μικρού παιδιού με το σχολείο είναι από τις πιο σημαντικές στιγμές στη ζωή του και έχει άμεση επίπτωση στην ομαλή προσαρμογή του στο σχολικό περιβάλλον, αλλά και στην όλη ψυχοπνευματική του πορεία και εξέλιξη. Υποθέτω ότι οι νηπιαγωγοί και οι δάσκαλοι είναι «υποχρεωμένοι» κατά κάποιο τρόπο να λειτουργούν σύμφωνα με τις εντολές των προϊσταμένων τους και βάσει κάποιων προγραμμάτων ασφαλώς.
Ο καθένας όμως μπορεί να φανταστεί τις σκηνές έντασης που δημιουργούνται σε κάθε οικογένεια κατά το πρωινό ξύπνημα και την όλη διαδικασία να το ετοιμάσει η μητέρα του. Πόσα νεύρα, πόση πίεση, πόσο άγχος φορτώνεται ένα παιδί στην πιο τρυφερή του ηλικία, στην προσπάθεια της οικογένειας να το ετοιμάσει έγκαιρα; Αλήθεια, αυτοί που παίρνουν τις αποφάσεις και καταρτίζουν τα προγράμματα έχουν την παραμικρή ιδέα για τις επιπτώσεις που έχει στην ψυχική υγεία των παιδιών ένα αυστηρό, ένα σκληρό και ανελαστικό ωράριο; δεν είμαι οπαδός της πλήρους ασυδοσίας. Ελευθερία όσο το δυνατόν περισσότερη, ασυδοσία όχι. Ασφαλώς και πρέπει να ενταχθούν στο «σύστημα και την πειθαρχία» (αν και κάποιοι υποστηρίζουν το αντίθετο), σταδιακά όμως και όχι απότομα και αυταρχικά. Σήμερα όλα τα παιδιά, ιδιαίτερα των πόλεων, ζουν σε συνθήκες ανελευθερίας και καταπίεσης. Τουλάχιστον τα σχολεία να μην επιτείνουν το πρόβλημα, αλλά να παρέχουν όσο το δυνατόν περισσότερη ελευθερία και άνεση στις κινήσεις και τις δραστηριότητες των παιδιών.
Ο γνωστός ψυχαναλυτής και παιδαγωγός Α. Νηλ λέει ότι ένα παιδί που μεγαλώνει συνθήκες ελευθερίας δε θα γίνει ποτέ σκληρό και δύστροπο.
Η σκληρότητα των παιδιών είναι άμεση συνέπεια της σκληρότητας των ενηλίκων, με την οποία τα μεταχειρίστηκαν.
Τα παιδιά που καταπιέζονται, που τιμωρούνται, μαθαίνουν και τα ίδια να τιμωρούν, να συμπεριφέρονται αυταρχικά και βάναυσα. Ποτέ ένα παιδί που ζει σε ένα ευχάριστο και ήρεμο περιβάλλον δε θα γίνει ταραξίας, δε θα γίνει νευρικό, εκδικητικό και δύστροπο. Ο γονιός που κάνει το λάθος να μεγαλώνει το παιδί του σε συνθήκες αυστηρής πειθαρχίας, σε συνθήκες ανελευθερίας της σκέψης, της έκφρασης και της ενέργειας θα το βρει μπροστά του στην προεφηβική και την εφηβική ηλικία του παιδιού, τότε που απομακρύνεται από την άμεση επιρροή της οικογένειας.
Βλέπω σχεδόν κάθε μέρα παιδιά των 15 – 16 ετών να καβαλάνε τα μηχανάκια τους, να τρέχουν με ιλιγγιώδη ταχύτητα κάνοντας επικίνδυνους ελιγμούς ανάμεσα στα διερχόμενα αυτοκίνητα, γιατί την ώρα εκείνη ο έφηβος αισθάνεται να κερδίζει τη χαμένη του ελευθερία στη δράση, εκτονώνει τη συσσωρευμένη ενέργεια και νιώθει εντελώς ανεξάρτητος και δυνατός.
Ο εκκωφαντικός ήχος της μηχανής υποκαθιστά τη δική του φωνή διαμαρτυρίας που θα ήθελε να υψώσει στον αυταρχισμό και την καταπίεση που βίωσε στην παιδική του ηλικία.
Αυτό είναι μόνο ένα παράδειγμα από τις συνέπειες της αυστηρής πειθαρχίας, του αυταρχισμού, της έλλειψης αγάπης, στοργής και κατανόησης στην παιδική ηλικία. Αλλά και τα καθημερινά προβλήματα ενδοσχολικής βία και έντονης παραβατικότητας των παιδιών έχουν άμεση σχέση με τον τρόπο που τα μεταχειρίστηκε το οικογενειακό τους περιβάλλον. Ας το γνωρίζουν αυτό οι γονείς και ας σταματήσει ο αυταρχισμός, η καταπίεση και η έλλειψη αγάπης, στοργής και κατανόησης προς τα παιδιά τους.
Αλήθεια, θα μιλούσατε ποτέ σε ένα μεγάλο όπως μιλάτε σε ένα παιδί;
* Ο Γιάννης Αγγελάκης είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας
