Ιστορικοί και γεωγραφικοί λόγοι διαμορφώνουν διαχρονικά ένα πλαίσιο λεπτών ισορροπιών στη διεθνή θέση της Ελλάδας. Στους γεωγραφικούς όρους προτάσσεται η κομβική μας εγκατάσταση στο σταυροδρόμι πλούσιων όσο και πολυτάραχων περιοχών του πλανήτη. Κλειδί κατανόησης του ιστορικού γεωπολιτικού μας ρόλου είναι ότι το νέο ελληνικό κράτος αναδύθηκε απ’ τα συντρίμμια της καταρρέουσας τότε οθωμανικής αυτοκρατορίας.
Τελευταία, ο ηγέτης της Τουρκίας Ερντογάν και οι διπλωματικές του υπηρεσίες επαναφέρουν το θέμα των αδικιών που κατ’ αυτούς προκάλεσε η συνθήκη της Λοζάνης, ώστε η Γαύδος να είναι σήμερα ελληνικό νησί!! Ενώ από τη δική μας πλευρά του Αιγαίου ο Κυριάκος Μητσοτάκης είπε σε εγκαίνια γραφείων της Ν.Δ. που μετέδωσε η ΕΡΤ ότι «η θεσμική, οικονομική και κοινωνική κατρακύλα της χώρας γεννά πολλαπλούς κινδύνους. Για πρώτη φορά εγείρεται ζήτημα ισχύος της συνθήκης της Λοζάνης.» Έτσι φαίνεται χρήσιμη μια συνοπτική παρουσίαση του νέου γεωπολιτικού τοπίου στο οποίο κινούμαστε. Διότι μας βοηθά πέρα από τα άγχη της καθημερινότητάς μας να δούμε με διαύγεια το διεθνή ρόλο που ακολουθήσαμε τελευταία και ως τα σήμερα.
Τη δεκαετία του ’80 βρέθηκε η Ελλάδα στην πιο ευνοημένη θεωρητικά γεωστρατηγική θέση της αν. Μεσογείου: Να συμμετέχει προνομιακά στις ισχυρότερες οικονομικές και στρατιωτικές συμμαχίες της εποχής. Ουδέποτε, εξάλλου, είχαν εισρεύσει κατά το παρελθόν, ούτε δινόταν παράλληλα σε άλλη ανταγωνιστική χώρα της περιοχής τόσο πλουσιοπάροχα οικονομικά μέσα ανάπτυξής και αμυντικής μας θωράκισης. Ξέρουμε ότι αντί για αναβάθμιση η Ελλάδα οδηγήθηκε από την πολιτική της ηγεσία σε πτώχευση, γενικότερο μαρασμό και διεθνή εξευτελισμό. Η κατάρρευση δεν προέκυψε ξαφνικά, σαν κεραυνός στο ξέφωτο. Αλλά ακολούθησε μια μακρά πορεία, της οποίας θυμίζω κάποιες γεωπολιτικές φράσεις καμπής. Αντί για άρση των συνθηκών στρατιωτικής κατοχής της Κύπρου που επιδίωκαν, αναγνωρίσθηκε μονομερώς τουρκοκυπριακό ψευδοκράτος και ο τότε πρωθυπουργός μας ανακοίνωσε στο Νταβός πως βάζει το Κυπριακό στο ράφι!! Ενώ ένα αδύναμο και πολύ μικρότερο κράτος, η Κύπρος, οριοθέτησε την ΑΟΖ με τους γείτονές της και προχώρησε εντατικά στην αξιοποίηση του υποθαλάσσιου πλούτου της, η Ελλάδα δεν έκαμε καμιά ανάλογη συμφωνία στην αν. Μεσόγειο και μονομερώς παραιτήθηκε έναντι της Τουρκίας από την έρευνα για υδρογονάνθρακες στο Αιγαίο. Η χώρα μας μετατράπηκε κατά την επίμαχη περίοδο σε διάδρομο διέλευσης των στρατευμάτων που κατατεμάχισαν τον κύριο σύμμαχό μας βαλκανικής ασφάλειας, τη Γιουγκοσλαβία. Και αναίρεσε μια παρουσία αιώνων του Ελληνισμού στη Συρία με τρόπο που η επικείμενη αποκατάσταση του πρότερου status quo προεξοφλήθηκε να γίνει χωρίς εμάς… Τα άλλοτε κόμματα εξουσίας μετατρέψανε βασικούς άξονες της κρατικής μας ασφάλειας σε αντικείμενο φτηνών μικροκομματικών παιχνιδιών. Δεν ξεχνούμε πως στο βωμό τους ανατράπηκε από τον Αντώνη Σαμαρά η κυβέρνηση του Κώστα Μητσοτάκη. Σταδιακά δε μετατρέψανε με δαπάνες του λαού μας σε εχθρικές δύο κρατικές οντότητες της περιοχής και στο «Μακεδονικό» ιδιαίτερα πέτυχαν να γίνουμε περίγελως του κόσμου και να απομονωθούμε διεθνώς.
Στροφές και μετεξελίξεις
Ας ξαναγυρίσουμε στη δήλωση του Κυρ. Μητσοτάκη να συγκρίνουμε τις σημερινές συνθήκες και προοπτικές που σχολιάζει με όσα παραθέσαμε νωρίτερα για την πρόσφατη διεθνή πορεία της χώρας. Πρώτα για να κρίνει ο αναγνώστης, μήπως αδικεί το πολιτικό προσωπικό του παρελθόντος η συνοπτική περιγραφή των πεπραγμένων του. Παράλληλα, διότι καταγράφω στις υπεροχές της Κοινοβουλευτικής Δημοκρατίας το δικαίωμα ενός κόμματος να αναθεωρεί παλαιότερες πρακτικές και αντιλήψεις του. Ιδιαίτερα όταν έχει ασκήσει κριτική για όσα τυχόν λανθασμένα υπηρετούσε. Αλλά, και να κριθεί, αν όσα προτείνει σήμερα σηματοδοτούν μια αληθινά βελτιωμένη πρόταση ή ενδεχόμενη επανάληψη της δοκιμασμένης στο παρελθόν και αποδεδειγμένα καταστροφικής πορείας. Σε τελική ανάλυση, δεν εξαγγέλλει τώρα η τουρκική ηγεσία κάποια νέα πρόταση για τη συνθήκη της Λοζάνης. Η πολιτική των γκρίζων ζωνών στο Αιγαίο και οι κρουαζιέρες αναψυχής που έκανε το πολεμικό της ναυτικό στις θάλασσές μας αποτελούν εφαρμογή του ίδιου γεωπολιτικού δόγματος. Φαίνεται πως ξέχασαν οι παλαιές μας πολιτικές ηγεσίες τα Ίμια, που θα ήταν πραγματικά κέρδος για τη χώρα να μη βάραιναν το παρελθόν της… Τι άλλαξε, συνεπώς, και αναγκάζεται η τουρκική ηγεσία να σερβίρει με νέα ετικέτα τη συγκεκριμένη επιθετική πολιτική; Πολύ απλά ότι αναδείχθηκε στα μάτια όλου του κόσμου πως από τη Λέσβο μέχρι τη Σάμο διατρέχει ενιαία ελληνική ακτογραμμή στη διαχείριση του προσφυγικού, που έχει επιλεγεί από την ελληνική κυβέρνηση και επικυρώθηκε, παρά τις αντιδράσεις στρατιωτικών κύκλων των γειτόνων, με τη συμφωνία ΕΕ-Τουρκίας. Η σημερινή στάση της Ελλάδας να προτάξει και να προβάλλει το δημοκρατικό και ανθρωπιστικό πρόσωπο του λαού της στη διαχείριση του προσφυγικού ακυρώνει παταγωδώς τις επιθετικές συμπεριφορές που ακολουθούσαν μέχρι τώρα οι γείτονες. Έτσι, οι αναθεωρητικές κραυγές κατά των διεθνών συμφωνιών είναι εκδήλωση του πρακτικού αδιεξόδου στο οποίο οδηγήθηκε η τουρκική πολιτική.
Δεν αποτέλεσε για την Ελλάδα συνέχεια, αλλά ανατροπή των δεδομένων η ανθρωπιστική, και σύμφωνη με τις διεθνείς συνθήκες για τα δικαιώματα του ανθρώπου στάση που πρυτανεύει σήμερα. Μια πολιτική διαχείρισης του προσφυγικού που βελτίωσε τη διεθνή εικόνα της χώρας. Είχε προηγηθεί, όμως, η ανεξέλεγκτη πρόσκληση μεταναστών που έσυραν χορεύοντας τσάμικους στα βόρεια σύνορά μας οι πολιτικές ηγεσίες που προηγήθηκαν. Ενώ από το συγκεκριμένο άκρο κινήθηκαν στο αντίθετό του, το φράχτη του Έβρου που πρώτη η Ελλάδα του Σαμαρά έφτιαξε για να ακολουθήσουν η FYROM και οι χώρες του Βίνεγκραντ. Οι περισυνές μεταναστευτικές ροές ξεχύθηκαν στο Αιγαίο όταν έκλεισε ο διάδρομος της δυτ. Θράκης. Ενώ το επιχείρημα ότι προκλήθηκαν τα κύματα προσφύγων προς τα ελληνικά νησιά διότι τάχα προσκλήθηκαν από την ελληνική κυβέρνηση αναδείχνεται σήμερα σ’ όλη τη γελοιότητά του: Όταν η συμφωνία ΕΕ-Τουρκίας σπρώχνει τώρα την προσφυγιά από τη Β. Αφρική στην Ιταλία, χωρίς την παρέμβαση καμιάς Σοφίας Λόρεν!! Ο τρόπος, εξ’ άλλου, που εφαρμόζουν τη σημερινή ευρωπαϊκή πολιτική για το προσφυγικό στην Κρήτη παράγοντες της Ν.Δ. με υπονόμευση των πρωτοβουλιών της αυτοδιοίκησης είναι κριτήριο κατάταξης της «νέας αντίληψης» αν πρόκειται πραγματικά για κάτι νέο, ή την ταλάντευση με πρακτικές του παρελθόντος που δοκιμάσθηκαν και απέτυχαν.
Τα προηγούμενα δεν αρκούν για το σχολιασμό της τουρκικής πρωτοβουλίας να αμφισβητήσει το καθεστώς της συνθήκης της Λοζάνης. Άλλωστε, πρακτική υλοποίηση μιας τέτοιας πρόθεσης συνεπάγεται επαναφορά σε ισχύ του αμέσως προηγούμενου διεθνούς νομικού πλαισίου, που είναι η συνθήκη των Σεβρών. Θέλει αληθινά η Τουρκία να αναβιώσει μια τέτοια αφετηρία για τον καθορισμό των νέων όρων που θα διέπουν το διεθνές πλαίσιο ένταξής της; Η συνθήκη των Σεβρών αναγνώριζε πρωταρχικά την ύπαρξη κουρδικού κράτους. Δεν προσκρούει η συγκεκριμένη προσέγγιση στους γενικότερους προσανατολισμούς της σημερινής εξωτερικής της πολιτικής; Ούτε αυτό αποτελεί ρεαλιστική προοπτική για την Τουρκία, ούτε η έρευνα κατά πόσο οι μεγάλες δυνάμεις της εποχής ΗΠΑ και Ρωσία θα ενδιαφερόταν να αναβιώσουν την Οθωμανική Αυτοκρατορία που φαίνεται να ονειρεύονται ο Ερντογάν με τον Τσαβούσογλου.
Είναι φανερό πως η Τουρκία δεν έχει λύσει ούτε στοιχειώδη θεωρητικά ζητήματα μιας πολιτικής που η εφαρμογή της έχει μακρύ ακόμη δρόμο να προετοιμασθεί. Αυτό δεν είναι λόγος να επαναπαυθεί ο ελληνικός λαός. Διότι οι μέχρι πρότινος εκπρόσωποί του άφησαν να θεριέψει ο απειλητικός γείτονάς μας. Και έσπρωξαν την ισχύ της χώρας μας στο ναδίρ, καταστρέφοντας την παραγωγική της βάση και εθίζοντας το λαό σε ανώφελες καταναλωτικές δαπάνες με δανεικά. Η ανάκαμψη της χώρας και της οικονομίας είναι ένας στόχος με απειλητικό ορίζοντα το 2023 που κλείνουν 100 χρόνια από τη συνθήκη της Λοζάνης. Η αντιμετώπιση των προκλήσεων προϋποθέτει συσπείρωση των Ελλήνων και όχι υποβάθμιση του κράτους στην ακυβερνησία που εξωθείται διαρκώς από διάφορους κύκλους. Σημαίνει στήριξη της κρατικής μας οντότητας και όχι πρόταξη ιδιωτικών μεγαλοσυμφερόντων που έκαμαν φύλλο και φτερό τον οικονομικό δυναμισμό της χώρας και αναζητούν τώρα τρόπους να επανέλθουν δριμύτερα.
*Ο Νίκος Λεβεντάκης είναι μηχανικός
