Μέρος 2ο
Σε ανοιχτό χώρο:
Με βάση τα όσα είπαμε, σε περίπτωση καταιγίδας, δεν πρέπει να κάνομε σπορ (ποδήλατο, ναυσιπλοΐα, γκολφ, ψάρεμα κ.λπ.). Αν κάνετε ποδήλατο σταματήστε αμέσως και απομακρυνθείτε από αυτό. Να βγείτε αμέσως από το νερό αν είστε σε πισίνα ή σε θάλασσα. Κινδυνεύει επίσης η ζωή σας αν πετάτε χαρταετό κατά τη διάρκεια καταιγίδας.
Όταν βρίσκεστε σε περιοχές με πολλούς ανθρώπους μαζί, ειδικά στο ύπαιθρο, είναι καλό να διασκορπισθείτε, τουλάχιστο ένα μέτρο ο ένας από τον άλλο, επειδή η συνάθροιση δημιουργεί στήλη θερμού αέρα που δρα ως αγωγός προτίμησης του κεραυνού, αλλά και σε περίπτωση πτώσης του κεραυνού, να αποφευχθεί η αλυσιδωτή μετάδοση του κεραυνού μεταξύ των κοντά ευρισκομένων.
Να μην ψάχνετε προστασία κάτω από δέντρα και να απομακρυνθείτε το γρηγορότερο δυνατό από αυτά. Τα δέντρα είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένα στους κεραυνούς και αν το δέντρο είναι μοναχικό στην περιοχή, ο κίνδυνος είναι ακόμη μεγαλύτερος. Αν δεν μπορείτε να βρείτε κάποιο καταφύγιο τότε να απομακρυνθείτε από το δέντρο τρέχοντας με τρόπο ώστε να μην πατάνε ποτέ συγχρόνως και τα δύο σας πόδια και σε έκταση πάνω στο έδαφος. Αυτό θα το ερμηνεύσομε παρακάτω. Καθίστε στο έδαφος όχι κάτω από δένδρο, καλλύτερα να βρέχεστε, και με τα πόδια κοντά το ένα με το άλλο, αν είναι δυνατό στις μύτες των παπουτσιών και να ακουμπάνε μεταξύ τους τα παπούτσια σας, σε θέση καθιστή «ανακούρκουδα» δηλαδή σε κάθισμα βαθύ στηριζόμενοι μόνο στα πόδια όπως φαίνεται στο σχεδιάγραμμα, με το κεφάλι στα γόνατα.
Αν έχετε μαζί σας κάποιο ζώο, αγελάδα, άλογο κ.λπ. ποτέ μην σκεφτείτε να βρείτε προστασία κάτω από την κοιλιά του ζώου γιατί το τετράποδο κεραυνοβολείται πιο εύκολα από τον όρθιο άνθρωπο όπως εξηγείται στο σχεδιάγραμμα που παραθέτω.
Όταν ένα δέντρο κτυπηθεί από κεραυνό και κάτω από το δέντρο ή κοντά στο δέντρο βρίσκεται ένα τετράποδο ζώο, όπως η αγελάδα του σχήματος που παραθέτω, είναι πολύ πιθανό να σκοτωθεί από ηλεκτροπληξία είτε από πλευρικές αστραπές, είτε κυρίως από τη διαφορά δυναμικού που δημιουργείται μεταξύ των μπροστινών και πισινών ποδιών εις τον γύρω από το δέντρο χώρο του εδάφους. Στο σχήμα δίδεται η ερμηνεία του φαινομένου αυτού. Κατά την πτώση του κεραυνού στο δέντρο, ρέει κατά μήκος του κορμού του δέντρου ηλεκτρικό ρεύμα το οποίο κατευθύνεται προς το έδαφος όπου και διαχέεται μέχρις ότου το ηλεκτρικό φορτίο να μηδενιστεί. Η ροή αυτή του ηλεκτρικού φορτίου στο έδαφος παρουσιάζει μορφή διαδόσεως κύματος και κατά τη διεύθυνση της ροής δημιουργούνται ισοδυναμικές γραμμές που έχουν περίπου κυκλική μορφή. Η αγελάδα που φαίνεται στο σχήμα βρίσκεται σε τέτοια θέση ώστε μεταξύ των μπροστινών και των πίσω ποδιών της να υπάρχει διαφορά δυναμικού (U). Έτσι προκαλείται ροή ηλεκτρικού ρεύματος διά μέσου του σώματός της και το οποίο τη σκοτώνει. Για τους ίδιους λόγους ποτέ, σε περίπτωση καταιγίδας, μην ξαπλώνετε στο έδαφος και να μην στέκεστε με τα πόδια σε έκταση. Ποτέ μην περπατάτε ή να τρέχετε κρατώντας χέρι χέρι ο ένας τον άλλο γιατί τότε βρίσκεστε στην περίπτωση του τετράποδου ζώου από απόψεως έκθεσης σε διαφορά ηλεκτρικού δυναμικού.
Επίσης στο σχήμα φαίνεται η καταλληλότερη θέση που πρέπει να παίρνετε σε περίπτωση καταιγίδας όταν βρίσκεστε στο ύπαιθρο. Με τη καθιστή αυτή θέση, μόνο στα πόδια σας, εάν είναι δυνατό στις μύτες των ποδιών, πάντοτε μακριά από δέντρα, μειώνετε και το ύψος σας αλλά κυρίως μειώνετε τη διαφορά δυναμικού στην οποία εκτίθεται το σώμα σας σε περίπτωση πτώσης κεραυνού.
Στο πλοίο:
Όταν βρισκόμαστε μέσα σε ένα πλοίο μεταλλικής κατασκευής, και με βάση τα όσα είπαμε παραπάνω, αντιλαμβάνεστε ότι δεν υπάρχει κανένας απολύτως κίνδυνος από πτώση κεραυνού πάνω στο πλοίο.
Εννοείται ότι πρέπει να μπούμε μέσα στο πλοίο και να μην κυκλοφορούμε στα καταστρώματα έξω από το πλοίο. Αν έχομε την τύχη να πέσει στο πλοίο που ταξιδεύομε κεραυνός, βέβαια μπορεί να καταστρέψει κεραίες και κάποια όργανα τηλεπικοινωνίας, αλλά οι άνθρωποι, εφόσον είναι μέσα στο πλοίο, δεν διατρέχουν κανένα απολύτως κίνδυνο. Ο κεραυνός αρχικά θα απλωθεί στο εξωτερικό μεταλλικό περίβλημα του πλοίου και συγχρόνως, υπερπηδώντας τα λίγα δέκατα του χιλιοστού, ή και λίγα χιλιοστά, πάχους βαφής του πλοίου, κάτω από την ίσαλο γραμμή, θα διοχετευθεί στη θάλασσα επειδή το θαλασσινό νερό είναι πολύ καλός αγωγός του ηλεκτρισμού, καλύτερος από ό,τι το γλυκό νερό, λόγω των αλάτων που περιέχει.
Δεν ισχύει όμως το ίδιο για τα ξύλινα ή πλαστικά σκάφη. Ο κεραυνός θα πέσει στο υψηλότερο σημείο που είναι το κατάρτι (άλμπουρο), και αν αυτό είναι μεταλλικό, συνήθως αλουμινένιο, και δεν έχει αντικεραυνική προστασία, πρέπει ως έσχατη και προσωρινή λύση της στιγμής, να περιτυλίξουμε το κάτω μέρος του καταρτιού με την αλυσίδα της άγκυρας και το υπόλοιπο τμήμα της αλυσίδας με την άγκυρα να την ρίξομε μέσα στη θάλασσα και οι επιβάτες να μπουν μέσα στο σκάφος, όμως αν πρέπει να κυβερνείται το σκάφος ο καπετάνιος θα παραμένει στη θέση του.
Αν το σκάφος είναι ξύλινο πρέπει να γίνει αντικεραυνική προστασία από ειδικούς τεχνικούς, σύμφωνα με τους κανόνες της τέχνης και της επιστήμης, τοποθετώντας ένα αλεξικέραυνο στο υψηλότερο σημείο του σκάφους, και όσο γίνεται προς το κέντρο του σκάφους ώστε να έχομε ένα επαρκή κώνο προστασίας, και με μια χάλκινη κάθοδο με διατομή χαλκού 35 τετραγωνικά χιλιοστά να το γειώσομε στο νερό της θάλασσας με μια συμπαγή (όχι πορώδη) πλάκα χαλκού, τοποθετημένη εξωτερικά στα πλευρά του σκάφους και κάτω από την ίσαλο γραμμή, έχοντας επίσης φροντίσει να γεφυρώσομε ηλεκτρικά όλα τα μεταλλικά τμήματα του σκάφους, ακόμη και το έρμα, με την χάλκινη κάθοδο και με την ίδια διατομή χαλκού, από ειδικούς.
Στο αεροπλάνο:
Ο κεραυνός αποτελεί ένα από τα άγχη πολλών ταξιδιωτών. Στατιστικά οι κεραυνοί κτυπούν κανονικά κάθε αεροπλάνο μια φορά το έτος περίπου (ή κάθε 1.000 ώρες πτήσης περίπου). Αλλά σπάνια δημιουργούν ατυχήματα. Ο λόγος κυρίως οφείλεται στο γεγονός ότι τα αεροπλάνα έχουν μεταλλική κατασκευή που είναι καλός αγωγός του ηλεκτρισμού και αποτελούν ένα κανονικό κλωβό Faraday.
Ο ηλεκτρισμός διαρρέει τη μεταλλική εξωτερική επιφάνεια της ατράκτου, δεν φτάνει ποτέ στο εσωτερικό του, και συνεχίζοντας την πορεία του εξωτερικά διαρρέει στο κενό από τα πιο αιχμηρά τμήματα του αεροπλάνου όπως οι άκρες των φτερών και η μύτη της ουράς. Παλαιότερα υπήρχε κίνδυνος ανάφλεξης των καυσίμων αλλά τα σύγχρονα αεροπλάνα διαθέτουν για τον σκοπό αυτό συστήματα προστασίας υψηλής τεχνολογίας.
Αν με το άρθρο μου αυτό μπορέσει να σωθεί από κεραυνό έστω και ένας συνάνθρωπός μου τότε θα έχει επιτευχθεί ο σκοπός για τον οποίο το έγραψα.
* Ο Βασίλης Χατζηγιάννης είναι Dr. μηχανολόγος - ηλεκτρολόγος μηχανικός, ομότιμος καθηγητής ΑΤΕΙ Κρήτης
e mail:
[email protected]
