1. Το έθνος αποτελεί ψυχολογική έννοια, ενώ το κράτος νομική έννοια. Γι’ αυτό και δεν έχει εδαφικά όρια, ενώ το κράτος προϋποθέτει έδαφος και επομένως σύνορα.
Προϋπόθεση του έθνους είναι η εθνική συνείδηση και της τελευταίας τα στοιχεία κυρίως της γλώσσας, της ιστορίας,των ηθών και εθίμων, της θρησκείας και της γλώσσας, με αποτέλεσμα και τις κοινές επιδιώξεις.
2. Κράτος χωρίς έθνος και εθνική συνείδηση δεν έχει διάρκεια, καθ’ότι αποτελεί καθαρά αναγκαστικό ή τεχνητό μόρφωμα (π.χ. πρώην ΕΣΣΔ), ενώ αντίθετα συμβαίνει με το έθνος, που πολύ δύσκολα εκλείπει και είναι ζήτημα διεθνών συσχετισμών η μετεξέλιξή του σε κράτος, καθ’όσον ιστορικά συνδέεται πάντα και με γεωγραφικό προσδιορισμό (π.χ. εβραϊκό έθνος).
3.Η αξία κάθε εθνολογικού στοιχείου είναι εξίσου σοβαρή.Έτσι τυχόν ανομοιογένεια στη γλώσσα ή τη θρησκεία κάνει χαλαρό και κατά συνέπεια μη συνεκτικό το κράτος (π.χ. περίπτωση Βελγίου για τη γλώσσα και πρώην Γιουγκοσλαβίας για τη θρησκεία).
4. Με βάση τα παραπάνω καθίσταται προφανές ότι η χριστιανική θρησκεία και ειδικότερα η ορθοδόδοξη πίστη του Ελληνικού Έθνους αποτελεί βασικό ιστορικό πυλώνα του Ελληνικού Έθνους και του Ελληνικού Κράτους άσχετα από το επίπεδο συμμετοχής της επίσημης εκκλησίας στους απελευθερωτικούς μας αγώνες και στη στήριξη του δημοκρατικού μας πολιτεύματος και τούτο διότι η πίστη δεν εδράζεται στο επίπεδο και την αξία της συμμετοχής του θεσμού της εκκλησίας, αλλά σ’αυτή καθ’ εαυτή τη θρησκευτική συνείδηση.
5. Με την παραπάνω παραδοχή εύλογα τίθεται το ερώτημα για την αναγκαιότητα και το περιεχόμενο της διδασκαλίας του μαθήματος των Θρησκευτικών στην Πρωτοβάθμια και Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, τίνος αρμοδιότητα αποτελεί το ζήτημα και σε κάθε περίπτωση ποιός μπορεί και οφείλει να είναι ο σχετικός ρόλος της Εκκλησίας της Ελλάδας.
6. Σύμφωνα με το άρθρο 3 παρ. 1 του ισχύοντος Συντάγματος επικρατούσα θρησκεία στην Ελλάδα είναι η θρησκεία της Ανατολικής Ορθόδοξης Εκκλησίας του Χριστού, ενώ κατά την παρ. 3 το κείμενο της Αγίας Γραφής παραμένει αναλλοίωτο και η μετατροπή σε άλλο γλωσσικό τύπο απαγορεύεται χωρίς την έγκριση της Εκκλησίας της Ελλάδας και της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας στην Κωνσταντινούπολη. Περαιτέρω με το άρθρο 13 καθιερώνεται η ελευθερία της θρησκευτικής συνείδησης (ανεξιθρησκεία).
7. Σύμφωνα με την παράγραφο 2 του άρθρου 16 του Συντάγματος “η παιδεία αποτελεί βασική αποστολή του Κράτους και έχει σκοπό την ηθική, πνευματική, επαγγελματική και φυσική αγωγή των Ελλήνων, την ανάπτυξη της εθνικής και θρησκευτικής συνείδησης και τη διάπλασή τους σε ελεύθερους και υπεύθυνους πολίτες”.
8.Προμετωπίδα είναι το άρθρο 1 του Συντάγματος, που διακηρύσσει και εγκαθιδρύει ως θεμέλιο του πολιτεύματος τη λαϊκή κυριαρχία και το λαό ως πηγή όλων των εξουσιών, που ασκούνται υπέρ αυτού και του Έθνους,όπως ορίζει το Σύνταγμα.
9. Σε απόλυτη αρμονία με τις συνταγματικές ρυθμίσεις του συστήματος της νόμω κρατούσης εκκλησίας αποτελεί μεν υποχρέωση του κράτους η ενασχόληση με το θρησκεύεσθαι,ταυτόχρονα όμως δικαίωμα της νομοθετικής εξουσίας και κατ’ επέκταση της εκτελεστικής να υπαγορεύσει το περιεχόμενο της διδασκαλίας των θρησκευτικών στα σχολεία, εφόσον όμως ως αφετηρία και ουσιώδης μέριμνα προκύπτει η ανάπτυξη εθνικής και θρησκευτικής συνείδησης , της τελευταίας νοουμένης στα πλαίσια της ορθόδοξης πίστης μεν, αλλά όχι αφ’ενός καταναγκαστικά (π.χ. παρακολούθηση θείας λειτουργίας ή συμμετοχή στο μάθημα) και αφετέρου όχι μεταφυσικά αποκρυφιστικά ή μυθοπλαστικά(θαύματα και εικονολατρία, άρα ουσιαστικά και τυπικά ειδωλολατρία).
Τούτο κατ’ανάγκη σημαίνει στα πλαίσια σύγχρονου Ευρωπαϊκού κράτους ότι διδάσκεται πρωτίστως το ουσιαστικό περιεχόμενο και νόημα της χριστιανικής θρησκείας, παραλλήλως όμως οι τυχόν και τεκμηριωμένα ουσιαστικές διαφορές προς άλλα δόγματα και θρησκείες.
Το τυπικό ή δοξαστικό μέρος της θρησκείας δεν μπορεί και δεν πρέπει να αποτελεί μέρος της εκπαιδευτικής αποστολής του κράτους (π.χ. ποιά είναι τα ιερά άμφια ή τα σκεύη στα άγια μυστήρια και πάντως όλως περιληπτικά τα απολύτως απαραίτητα, όπως ρυθμοί αρχιτεκτονικής, οι βαθμοί της ιερωσύνης,το δικαίωμα γάμου των ιερέων και τούτο για απλές ακαδημαϊκές γνώσεις), αλλά μόνο της Εκκλησίας στις εκκλησιαστικές σχολές, κατηχητικά κ.λπ.
11. Σε περίπτωση πλήρους χωρισμού της εκκλησίας από το κράτος κατόπιν αναθεώρησης του Συντάγματος και ιδιαίτερα της διάταξης του άρθρου 16 παράγρ. 2 ως προς την υποχρέωση του κράτους ανάπτυξης θρησκευτικής συνείδησης, το θρησκεύεσθαι θα αποτελεί ζήτημα αποκλειστικά του θεσμού της Εκκλησίας.
12.Κατά τη γνώμη μου και λόγω της εθνολογικά μεγάλης ιστορικής επίδρασης της ορθοδοξίας στον Ελληνισμό και μέχρι τη συνταγματική αναθεώρηση πρέπει να τύχει του απαραίτητου διαλόγου το σοβαρότατο ζήτημα των σχέσεων κράτους - εκκλησίας. Έως τότε όμως η διδασκαλία των θρησκευτικών στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση ορθά προτείνεται από τον υπουργό Παιδείας κ. Φίλη να γίνεται στη βάση μεν της ορθοδοξίας, αλλά με στοχαστικό και φιλοσοφικό τρόπο συγκριτισμού προς άλλες θρησκείες και δόγματα.
*Ο Στέλιος Βασαλάκης είναι συνταξιούχος δικηγόρος Ηρακλείου και του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους
