Τα μελτέμια είναι δίκοπο μαχαίρι… Δροσιά στο Αιγαίο, θείο δώρο για τους βορειοευρωπαίους επισκέπτες μας, δυσχέρεια για τη ναυσιπλοΐα των μικρών σκαφών και ιστιοφόρων, αλλά και ενόχληση για τους κολυμβητές και τους παραθεριστές του Δεκαπενταύγουστου.

Περίμεναν ένα χρόνο να δούνε άσπρη μέρα με ήρεμα νερά… πλην όμως το άσπρο της ημέρας είναι ο αφρός των κυμάτων από τα «πενταράκια» και βάλε, με αίτιο τα μελτέμια. Όσο παράξενο κι αν ακούγεται σε μας που είμαστε … ιθαγενείς αυτού του τόπου, οι υψηλές θερμοκρασίες στις ημέρες του καύσωνα και όχι μόνο, κάνουν πολλούς αλλοδαπούς, κυρίως από τις βόρειες χώρες να δυσανασχετούν. Έτσι, τα μελτέμια, οι γνωστοί μας θερινοί βόρειοι άνεμοι, εμπλουτισμένοι με τους υδρατμούς του Αιγαίου, ενεργούν ως ένας φυσικός ανεμιστήρας, που δροσίζει όλους μας ανεξαιρέτως, τα καλοκαίρια.

Μελτέμι, είναι λέξη τουρκική και σημαίνει … αεράκι! Αλήθεια, όμως … πώς θυμάται ο Αίολος, περίπου με μαθηματική ακρίβεια και μας στέλνει κάθε καλοκαίρι αυτούς τους δροσερούς ανέμους; Γνωστός μου, που είναι μετεωρολόγος, μου εξήγησε ότι ο μυθικός θεός το έχει βάλει στον «αυτόματο πιλότο». Δηλ. το καλοκαίρι, με τις ζέστες, δημιουργείται πάνω από τη Μικρά Ασία ένας αντικυκλώνας. Ας φανταστούμε δηλ. πως οι αέριες μάζες, εκεί, περιστρέφονται αριστερόστροφα, όπως το κατσαβίδι που ξεβιδώνει. Αντίθετα, στη βόρεια βαλκανική χερσόνησο, που είναι πιο ψυχρά, σχηματίζεται ένας κυκλώνας, όπου οι αέριες μάζες στροβιλίζονται δεξιόστροφα, όπως βιδώνουμε με το κατσαβίδι. Έτσι, ανάμεσά τους δημιουργούνται δυο τάσεις ομόρροπες, που ωθούν ψυχρές αέριες μάζες από τη νότια Ρωσία να κατέβουν στο Αιγαίο, με βορειοανατολική κατεύθυνση, κυρίως. Επόμενο είναι, λοιπόν, όταν περάσει το καλοκαίρι και οι θερμοκρασίες μεταβληθούν, να παύουν αυτά τα φαινόμενα, από μόνα τους! Άρα, τα μελτέμια είναι περιοδικοί άνεμοι, που πνέουν το καλοκαίρι και μόνο την ημέρα, όσο δηλ. διατηρείται το σύστημα κυκλώνα – αντικυκλώνα, που αναφέραμε. Οι αρχαίοι Έλληνες αποκαλούσαν τους ανέμους αυτούς Ετησίες, μια και είχαν ετήσια περιοδικότητα.

Με την πολυμάθεια που μας διακρίνει, λόγω των τουρκικών σειρών με τις οποίες μας κατακλύζει η τηλεόραση και παλιότερα με την οθωμανική περίοδο, ποιος κάθεται να χρησιμοποιήσει ελληνικούς όρους και να λέει για Ετησίες και τέτοια. Αν δεν ήταν το ηρωϊκό ’21, θα βλέπαμε όλα τα τουρκικά σείριαλ, χωρίς υποτίτλους! Οπότε… μελτέμι και πάλι μελτέμι… Οι άνεμοι αυτοί είναι συνυφασμένοι και με τα Μποφόρ. Αυτό, πάλι, είναι μια άλλη ιστορία. Είναι μια κλίμακα, που πρότεινε ένας Ιρλανδός ναύαρχος, ο Φράνσις Μποφόρ, που ήταν επικεφαλής της υδρογραφικής υπηρεσίας του Αγγλικού ναυτικού. Η κλίμακα αυτή έχει 13 βαθμούς (0-12) και είναι εμπειρική. Βασίζεται στην παρατήρηση φαινομένων, που μπορεί να δει κανείς στη φύση και –φυσικά- όταν βρίσκεται κάποιος πάνω στο πλοίο. Δηλ. έχουμε μηδέν, όταν ο καπνός ανυψώνεται κατακόρυφα, 1 όταν ο καπνός παρασύρεται από τον άνεμο. Όταν έχουμε μικρά κυματάκια που αρχίζουν να σπάνε (προβατάκια), ή ανεμίζει λεπτή σημαία, έχουμε 3 μποφόρ. Στα 7 μποφόρ το βάδισμα γίνεται δύσκολα κ.λπ. Γενικά, η κλίμακα αυτή που βασίζεται στην παρατήρηση φαινομένων και άρα είναι εύχρηστη, δεν είναι απόλυτη. Δηλ. διπλάσια μποφόρ δεν σημαίνει και διπλάσια ταχύτητα ανέμου!

Έτσι, λοιπόν, ιδιαίτερα αυτό το καλοκαίρι, μπορεί να αποφύγαμε τις ζέστες, αλλά τα μελτέμια με τα δικά τους μποφόρ, μας έσπρωξαν περισσότερο στην ηλιοθεραπεία και λιγότερο στον αφρό των κυμάτων. Προσωπικά, μια που δεν είμαι και φανατικός της έκθεσής μου στον ήλιο με τις UV κ.λπ. ακτινοβολίες, περιορίστηκα στη συνηθισμένη μου υπήνεμη γωνιά, κάτω από μια παρατημένη πέργκολα, κάπου ανάμεσα Γούβες και Χερσόνησο. Στις καλές εποχές η πέργκολα υποβάσταζε μια φιλόδοξη κρεβατίνα. Όμως, τώρα που εκείνη δεν υπάρχει πια, έχουν μείνει οι παράλληλοι δοκοί και τα επίσης παράλληλα και κάθετα προς τις δοκούς γιαρμαδάκια, σχηματίζοντας τετράγωνα ανοίγματα, κάτι σαν μια μικρή ντάμα. Σε αναπλήρωση της κρεβατίνας και για τη δημιουργία σκιάς, ένα μέρος της ντάμας με τα τετράγωνα ανοίγματα καλύπτεται από μια τέντα. Έτσι, υπάρχει μόνο μια στενή λωρίδα, μεταξύ μπαλκονιού και τέντας, πλάτους περίπου μιας πιθαμής, που εγώ την ονομάζω «άνοιγμα», απ’ όπου φαίνεται ο ουρανός. Αυτό το «άνοιγμα» υποδιαιρείται από τις παράλληλες δοκούς της πέργκολας σε τομείς, που σε ώρες απραξίας μέσα στη θερινή ραστώνη, τους έχω δώσει ονόματα Τ1, Τ2 … Τ5. Έτσι, αφού η θέση όπου κάθομαι είναι σταθερή, από κάθε τομέα, μου είναι πάντοτε ορατό ένα συγκεκριμένο τμήμα του ουρανού. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, μας ενδιαφέρει το τι βλέπω μέσα στον τομέα Τ2, όπως θα δούμε στη συνέχεια!!!

Το αεροδρόμιο του Ηρακλείου είναι το δεύτερο σε κίνηση στην Ελλάδα, μετά το «Ελ. Βενιζέλος». Τώρα που το σκέφτομαι, είναι τιμή για την Κρήτη, τα δύο μεγαλύτερα αεροδρόμια της χώρας να έχουν ονόματα διάσημων Κρητικών… Μόνο μέσα στον Ιούλιο, πέρασαν από το «Ν.Καζαντζάκης» 1.300.000 επιβάτες (ακολουθούν τα αεροδρόμια Ρόδου, Θεσσαλονίκης, Κέρκυρας …). Ειδικά το καλοκαίρι και ειδικότερα στην αιχμή της τουριστικής περιόδου, η μία προσγείωση διαδέχεται την άλλη, σε απόσταση μέσα στα ελάχιστα προβλεπόμενα χρονική όρια. Μια συχνή ενασχόληση σε ώρες μοναξιάς και απραξίας είναι η παρατήρηση των αεροπλάνων που έρχονται για προσγείωση και που μεταφέρουν επισκέπτες από όλα τα μέρη του κόσμου…

Η εναέρια κυκλοφορία έχει τους δικούς της κανόνες, που τηρούνται και εποπτεύονται σχολαστικά και με πολύ μεγαλύτερη λεπτομέρεια και ακρίβεια, από ό,τι η κυκλοφορία των οχημάτων στο έδαφος. Υπάρχει διαχωρισμός καθ’ ύψος και κατά πλάτος, προς αποφυγή ανεπιθύμητου συμβάντος… Σε μια τυπική προσέγγιση, ο ελεγκτής εναέριας κυκλοφορίας από τον πύργο του αεροδρομίου, θα ζητήσει από τον κυβερνήτη του αεροσκάφους να του αναφέρει όταν θα βρίσκεται πάνω από τα Μάλια. Από το σημείο αυτό, αρχίζει η τελική ευθεία της προσγείωσης. Το αεροπλάνο πετώντας στα 800 πόδια, κάτι λιγότερο από 300 μέτρα, ευθυγραμμίζεται με το διάδρομο προσγείωσης, που στις συγκεκριμένες συνθήκες είναι ο διάδρομος 27. Λέγεται έτσι, επειδή η πυξίδα του αεροπλάνου, όταν είναι ευθυγραμμισμένο με το διάδρομο προσγείωσης, δείχνει 270 μοίρες… δηλ. τον προσανατολισμό που έχει και ο διάδρομος.

Επειδή η απόσταση από τα Μάλια ως το αεροδρόμιο είναι μεγάλη, περίπου 35 χλμ., και η ορατότητα μπορεί κάποτε να είναι περιορισμένη, ο κυβερνήτης, εκτός από την «εξ όψεως» πτήση, χρησιμοποιεί και τα ραδιοβοηθήματα που υπάρχουν (V.O.R. κ.ά.), για να βρίσκεται πάντα ευθυγραμμισμένος με το διάδρομο προσγείωσης. Το εκπληκτικό (που μου δίνει και ενδιαφέρον παρατήρησης σε ώρες μοναξιάς) είναι ότι από τη θέση που κάθομαι, όλα τα αεροσκάφη περνούν στιγμιαία από το «άνοιγμα» και συγκεκριμένα από το Τ2 !!! Το γεγονός αυτό δείχνει ότι όλα τα αεροπλάνα κατά την προσέγγισή τους στο αεροδρόμιο, ακολουθούν ακριβώς την ίδια πορεία, πετούν στο ίδιο ύψος και ακριβώς πάνω στη νοητή ευθεία που ορίζει ο διάδρομος 27!

Ηθικό δίδαγμα: αν οι οδηγοί των κάθε είδους οχημάτων ακολουθούσαν με την ίδια προσήλωση τους κανόνες του Κ.Ο.Κ. η οδήγηση θα ήταν εξαιρετικά ασφαλής και το αρνητικό ρεκόρ σε θύματα της ασφάλτου θα έπαυε να υπάρχει… ένα βήμα παραπέρα: αφορά εκείνους που κρατούν στα χέρια τους το πηδάλιο της χώρας. Όλα, σήμερα, διέπονται από κανόνες, γνωστούς και προδιαγεγραμμένους (αν κάτι δεν το ξέρουμε … ανοίγουμε το Google και το βρίσκουμε, βρε αδελφέ !!!). Δεν θα μπορούσε και το σκάφος της χώρας να ακολουθεί ασφαλέστερες διαδρομές;

[email protected]