Η χρόνια υπογεννητικότητα που μαστίζει τη χώρα ήταν αναπόφευκτο να έχει επιπτώσεις στον αριθμό των μαθητών στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευσης.
Οι επιπτώσεις, όμως, αυτές παρουσιάζουν μεγάλες διαφορές κατά νομό εξαιτίας του γεγονότος ότι η μείωση των γεννήσεων σ’ αυτούς παρουσιάζει μεγάλες διαφορές.
Η διαχρονική εξέταση των επιπτώσεων αυτών στο σύνολο των νομών και περιφερειών και σε όλα τα επίπεδα της εκπαίδευσης απαιτεί χώρο ενός βιβλίου. Αναγκαστικά στο άρθρο αυτό θα περιοριστούμε στις μεταβολές που επήλθαν στο μαθητικό πληθυσμό μόνο της Κρήτης και των νομών της σε σύγκριση με εκείνο του Συνόλου Χώρας το σχολικό έτος 2014/15 σε σχέση με εκείνο 2001/2. Τα σχετικά στοιχεία από τη βάση δεδομένων της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής (ΕΛΣΤΑΤ) δίνονται στον Πίνακα.
Ο Πίνακας χωρίζεται σε 5 Μέρη.
Στο πρώτο δίνονται τα στοιχεία του μαθητικού πληθυσμού στα δημοτικά σχολεία, στο δεύτερο στα γυμνάσια, στο τρίτο στα λύκεια, στο τέταρτο στην επαγγελματική εκπαίδευση και στο πέμπτο στο σύνολο των τεσσάρων πρώτων Μερών. Στην 1η στήλη του κάθε Μέρους δίνεται ο αριθμός των μαθητών το σχολικό έτος 2001/02 στους νομούς της Κρήτης, στην Κρήτη και στο Σύνολο Χώρας, στη 2η το σχολικό έτος 2014/15, στην 3η η διαφορά ανάμεσα στα δύο έτη και στην 4η η ποσοστιαία μεταβολή του αριθμού των μαθητών το 2014/15 σε σχέση με το 2001/02.
Από τον Πίνακα αυτό φαίνεται ότι το σχολικό έτος 2014/15 σε σχέση με εκείνο 2001/02 ο μαθητικός πληθυσμός:
-Στα δημοτικά σχολεία τριών νομών της Κρήτης και στην Κρήτη ως σύνολο παρουσιάζει αύξηση (στο νομό Λασιθίου υπάρχει μικρή μείωση) ενώ, αντίθετα, στο Σύνολο Χώρας παρουσιάζει μείωση. Η μεγαλύτερη αύξηση σημειώθηκε στο νομό Ηρακλείου.
-Στα γυμνάσια των νομών Ηρακλείου και Λασιθίου παρουσιάζει μείωση ενώ σε εκείνα των νομών Ρεθύμνης και Χανίων αύξηση. Χάρη στις αυξήσεις αυτές στην Κρήτη ως σύνολο παρουσιάζει αύξηση ενώ, αντίθετα, στο Σύνολο Χώρας παρουσιάζει μεγάλη μείωση (τριπλάσια εκείνης στα δημοτικά σχολεία).
- Στα λύκεια παρουσιάζει αύξηση σε όλους τους νομούς και στην Κρήτη, ενώ αντίθετα στο Σύνολο Χώρας παρουσιάζει μικρή μείωση. Η μεγαλύτερη αύξηση σημειώθηκε στο νομό Ρεθύμνης.
-Στην επαγγελματική εκπαίδευση σημειώθηκαν μεγάλες μειώσεις στους νομούς της Κρήτης και στην Κρήτη ως σύνολο, οι οποίες, όμως, ήταν μικρότερες από την πολύ μεγαλύτερη που σημειώθηκε στο Σύνολο Χώρας. Η μεγαλύτερη μείωση σημειώθηκε στο νομό Ηρακλείου.
- Στο σύνολο της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, εξαιτίας των μεταβολών που προαναφέρθηκαν, σημειώθηκε αύξηση του αριθμού των μαθητών σε τρεις νομούς και στην Κρήτη (στο νομό Λασιθίου σημειώθηκε μικρή μείωση), ενώ στο Σύνολο Χώρας σημειώθηκε μεγάλη μείωση που έφτασε τις 100.000 ή το -7,3%.
Ενώ η μεγάλη μείωση του αριθμού των μαθητών στα γυμνάσια και η μικρότερη στα δημοτικά οφείλεται στη μείωση των γεννήσεων, η ελάχιστη μείωση στα λύκεια οφείλεται στο γεγονός ότι η μείωση των μαθητών σ’ αυτά λόγω της μείωσης των γεννήσεων αντισταθμίστηκε από τη μεγάλη μείωση τους στην επαγγελματική εκπαίδευση, δηλαδή στη στροφή από αυτή στα λύκεια.
Η στροφή προς τα λύκεια οφείλεται από τη μια μεριά στην παραπέρα υποβάθμιση της επαγγελματικής εκπαίδευσης στη χώρα μας και από την άλλη στη στρεβλή ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας.
Πιο συγκεκριμένα στη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών και ειδικότερα από το 1981 και μετά παρατηρείται:
- Συνεχής συρρίκνωση του πρωτογενούς τομέα (γεωργίας, κτηνοτροφίας, αλιείας και δασών) και εγκατάλειψη της υπαίθρου και σημαντική μείωση του δευτερογενούς τομέα (βιομηχανίας, βιοτεχνίας και κατασκευών) με αποτέλεσμα όχι μόνο να μη δημιουργούνται νέες θέσεις εργασίας στους δύο αυτούς τομείς, αλλά να χάνονται πολλές από τις υπάρχουσες.
- Σε αντίθεση με τον πρωτογενή και δευτερογενή τομέα, υπάρχει μεγάλη αύξηση του τομέα των υπηρεσιών (τουρισμού, εμπορίου, κοινωνικών υπηρεσιών (υγείας, παιδείας κλπ), δημόσιας διοίκησης κλπ), στις οποίες απαιτούνται προσόντα διαφορετικά από εκείνα των δύο άλλων τομέων.
Οι παραπάνω βασικές αιτίες της μείωσης του μαθητικού πληθυσμού, δηλαδή η μείωση των γεννήσεων και η συρρίκνωση του πρωτογενούς και δευτερογενούς τομέα όχι μόνο δεν θεραπεύτηκαν την εξαετία των Μνημονίων, αλλά αντίθετα επιδεινώθηκαν με την παραπέρα μείωση των γεννήσεων και την συρρίκνωση του παραγωγικού ιστού της χώρας και σ’ αυτές προστέθηκε και η νέα μετανάστευση προσοντούχων νέων (ορισμένων με τις οικογένειες τους). Είναι, κατά συνέπεια πολύ πιθανό να σημειωθεί παραπέρα μείωση του μαθητικού πληθυσμού.
Δυστυχώς οι εξελίξεις που προαναφέρθηκαν δεν προοιωνίζουν ένα καλύτερο μέλλον για τη χώρα μας. Όλες οι μέχρι σήμερα κυβερνήσεις όχι μόνο αδιαφόρησαν γι’ αυτές, αλλά, αντίθετα, με μέτρα που έλαβαν, ιδιαίτερα από το 2010 μέχρι σήμερα, τις επιδείνωσαν.
Οι ευθύνες τους είναι τεράστιες τόσο για όσα συμβαίνουν σήμερα όσο και γι’ αυτά που θα ακολουθήσουν.
*Ο Μανόλης Γ. Δρεττάκης είναι τέως: αντιπρόεδρος της Βουλής, υπουργός και καθηγητής της ΑΣΟΕΕ
