Του Μανόλη Γ. Δρεττάκη*

Η 13ετής περίοδος 2000-2013, για την ελληνική οικονομία, για την οποία υπάρχουν στοιχεία για τους νομούς και τις περιφέρειες της χώρας στη βάση δεδομένων της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής (ΕΛΣΤΑΤ), μπορεί να χωριστεί σε δύο υποπεριόδους. Η πρώτη είναι 9ετής από το 2000 μέχρι το 2009 και η δεύτερη 4ετής από το 2009 μέχρι το 2013 (στοιχεία για τους νομούς και τις περιφέρειες για τα έτη 2014 και 2015 δεν υπάρχουν διότι η συλλογή και η επεξεργασία τους απαιτεί πολύ χρόνο).

Στο άρθρο αυτό θα εξετάσουμε τι συνέβη στις δύο αυτές υποπεριόδους στην Κρήτη και στους νομούς της σε σύγκριση με τους άλλους νομούς και τις περιφέρειες καθώς και με το Σύνολο Χώρας και ποιο ήταν το τελικό αποτέλεσμα το 2013 σε σχέση με το 2000 σε δύο βασικά μεγέθη της οικονομίας:

- Το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) σε σταθερές τιμές του 2010, δηλαδή σε τιμές που παίρνουν υπόψη τον πληθωρισμό, για να διαπιστωθεί αν υπήρξε ή όχι ανάπτυξη, και

- το κατά κεφαλή ΑΕΠ σε σταθερές τιμες του 2010 για να δούμε αν βελτιώθηκε η χειροτέρευσε και πόσο το βιοτικό επίπεδο του πληθυσμού στην καθεμιά από τις δύο υποπεριόδους και τελικά ποιο ήταν το αποτέλεσμα το 2013 σε σχέση με το 2000.

Προκειμένου να εξετάσουμε το κατά κεφαλή ΑΕΠ χρειαζόμαστε τα στοιχεία για τον πληθυσμό. Και τα στοιχεία αυτά είναι από τη βάση δεδομένων της ΕΛΣΤΑΤ.

Το άρθρο χωρίζεται σε τρία Μέρη. Στο Μέρος Ι εξετάζουμε την εξέλιξη του πληθυσμού της Κρήτης και των νομών της και (για λόγους σύγκρισης) του Συνόλου Χώρας, στο Μέρος ΙΙ εκείνη του συνολικού ΑΕΠ σε εκατ. ευρώ σε σταθερές τιμές του 2010 και στο Μέρος ΙΙΙ του κατά κεφαλή ΑΕΠ σε σταθερές τιμές του 2010 τα έτη 2000, 2009 και 2013.

Ι. ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ

Στις τρεις πρώτες στήλες του Πίνακα 1 δίνεται ο πληθυσμός της Κρήτης και των νομών της και του Συνόλου Χώρας τα έτη 2000, 2009 και 2013 και στις επόμενες τρείς οι ποσοστιαίες μεταβολές του το 2009 σε σχέση με το 2000 (4η στήλη), το 2013 σε σχέση με το 2009 (5η στήλη) και το 2013 σε σχέση με το 2000 (6η στήλη).

Από τις τρεις τελευταίες στήλες του Πίνακα 1 φαίνεται ότι πληθυσμός της Κρήτης και τριών νομών αυξήθηκε και τις δύο περιόδους. Στο νομό Λασιθίου σημειώθηκε μικρή μείωση τη δεύτερη περίοδο, ενώ του Συνόλου Χώρας αυξήθηκε την πρώτη περίοδο, αλλά μειώθηκε τη δεύτερη, αλλά, τελικά, ήταν αυξημένος το 2013 σε σχέση με το 2000 χάρη στην αύξηση την πρώτη περίοδο. Οι μεγαλύτερες αυξήσεις σημειώθηκαν στο νομό Ρεθύμνης και τις δύο περιόδους. Το 2013 σε σχέση με το 2000 οι αυξήσεις στους νομούς της Κρήτης ήταν πολλαπλάσιες εκείνων στο Σύνολο Χώρας.

Η αύξηση του πληθυσμού την πρώτη περίοδο οφείλεται από τη μια μεριά την καθαρή εισροή μεταναστών και από την άλλη στην υπεροχή των γεννήσεων έναντι των θανάτων χάρη στις γεννήσεις από αλλοδαπές. Η αύξηση στην Κρήτη και στους τρεις νομούς τη δεύτερη περίοδο οφείλεται κυρίως στην υπεροχή των γεννήσεων έναντι των θανάτων. Η μείωση στο Σύνολο Χώρας τη δεύτερη περίοδο οφείλεται από τη μια μεριά στη μετανάστευση προσοντούχων Ελλήνων και από την άλλη στην υπεροχή των θανάτων έναντι των γεννήσεων στους περισσότερους νομούς της χώρας. Δυστυχώς η μείωση στο Σύνολο Χώρας, σύμφωνα με στοιχεία που δόθηκαν στη δημοσιότητα από τη Στατιστική Υπηρεσία της Ε.Ε. στις 8.7.16, συνεχίστηκε το 2014 το 2015 (στοιχεία για τους νομούς δεν υπάρχουν για τα έτη αυτά).

Ο νομός Ηρακλείου κατείχε την 5η θέση σε αριθμό κατοίκων ανάμεσα στους 51 νομούς της χώρας το 2000 (την Αττική τη θεωρούμε ως ένα νομό) και χάρη στις αυξήσεις που προαναφέρθηκαν «ανέβηκε» στην 4η θέση το 2009 και το 2013, ξεπερνώντας το νομό Λαρίσης (τις τρεις πρώτες θέσεις κατείχαν ο νομός Αττικής με πάνω από το ένα τρίτο του πληθυσμού της χώρας, ο νομός Θεσσαλονίκης με το 10% και ο νομός Αχαΐας με μικρή διαφορά από το νομό Ηρακλείου (το 2013 ο νομός αυτός είχε 310.447 και ο νομός Ηρακλείου 310.054 κατοίκους). Ο νομός Χανίων «ανέβηκε» από την 17η θέση το 2000 στη 15η το 2009 και το 2013, ο νομός Ρεθύμνου από την 37η στη 36η το 2009 και στην 35η το 2013 και ο νομός Λασιθίου από την 39η στην 38η το 2009 και το 2013. Η Κρήτη από την 7η θέση ανάμεσα στις 13 Περιφέρειες το 2000 «ανέβηκε» στην 5η θέση το 2009 και στο 2013 (το έτος αυτό τις 4 πρώτες θέσεις κατείχαν η Αττική, η Κεντρική Ελλάδα, η Θεσσαλία και η Δυτική Ελλάδα).







ΙΙ. ΑΚΑΘΑΡΙΣΤΟ ΕΓΧΩΡΙΟ ΠΡΟΪΟΝ ΣΕ ΣΤΑΘΕΡΕΣ ΤΙΜΕΣ

Στο τμήμα αυτό εξετάζουμε το ΑΕΠ της χώρας σε εκατομμύρια ευρώ σε σταθερές τιμες του 2010. Πρόκειται για την αξία των προϊόντων του πρωτογενούς τομέα (γεωργίας, κτηνοτροφίας, αλιείας και δασών), του δευτερογενούς τομέα (βιομηχανίας, βιοτεχνίας και κατασκευών) και των υπηρεσιών τριτογενούς τομέα (τουρισμού, μεταφορών, δημόσιων υπηρεσιών, ξενοδοχείων, εστιατορίων κλπ). Τα σχετικά στοιχεία δίνονται στις τρεις πρώτες στήλες του Πίνακα 2. Στις τρεις επόμενες δίνονται οι ποσοστιαίες μεταβολές του το 2009 σε σχέση με το 2000, το 2013 σε σχέση με το 2009 και το 2013 σε σχέση με το 2000.

Από τις τρεις τελευταίες στήλες του Πίνακα 2 φαίνεται ότι το ΑΕΠ της Κρήτης και των νομών της και του Συνόλου Χώρας σε εκατ. ευρώ σε σταθερές τιμες του 2010 αυξήθηκε (δηλαδή σημειώθηκε ανάπτυξη) την πρώτη περίοδο. Η μεγαλύτερη αύξηση σημειώθηκε στο νομό Ηρακλείου (μεγαλύτερη από εκείνη του Συνόλου Χώρας). Μεγάλες ήταν και οι αυξήσεις στους νομούς Λασιθίου και Χανίων, ενώ μικρή ήταν εκείνη στο νομό Ρεθύμνης. Αντίθετα τη δεύτερη περίοδο σημειώθηκαν μεγάλες μειώσεις λόγω των μέτρων των Μνημονίων στην Κρήτη και στους νομούς της και στο Σύνολο Χώρας, με εκείνη του Ηρακλείου να είναι η μεγαλύτερη (ελαφρά μεγαλύτερη από εκείνη του Συνόλου Χώρας). Τελικά το ΑΕΠ του νομού Ρεθύμνης, της Κρήτης και του Συνόλου Χώρας «έπεσε» κάτω από το επίπεδο του 2000, ενώ εκείνο των νομών Ηρακλείου, Λασιθίου ήταν ελαφρά μεγαλύτερο. Τα Μνημόνια, δηλαδή, κατέστρεψαν την ανάπτυξη που είχε επιτευχθεί μέχρι το 2009 και πήγαν την οικονομία της Κρήτης και του Συνόλου Χώρας σε έτη πριν από το 2000(!). Στους νομούς Ηρακλείου, Λασιθίου και Χανίων το επίπεδο του ΑΕΠ τους το 2013 ήταν ελαφρά υψηλότερο του 2000 αλλά χαμηλότερο του 2001.

Η ανάπτυξη που είχε επιτευχθεί τη περίοδο 2000-2009 δεν οφειλόταν, δυστυχώς, σε ένα συγκροτημένο πολυετές πρόγραμμα οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης με υγιείς οικονομικούς πόρους, αλλά σε έργα που δεν δημιουργούσαν μόνιμες εργασίας (με κορυφαίο τους Ολυμπιακούς Αγώνες) και στηριζόταν σε αλόγιστο υπερδανεισμό του κράτους, των επιχειρήσεων και των νοικοκυριών από τις Τράπεζες και σε σπατάλες, σε μεγάλο αριθμό διορισμών ημετέρων στο δημόσιο τομέα και σε οικονομικά σκάνδαλα τόσο της περιόδου διακυβέρνησης της χώρας από το ΠΑΣΟΚ τα έτη 2000-2004 όσο και εκείνη της Ν.Δ. την περίοδο 2004-2009 στην οποία το δημόσιο χρέος αυξήθηκε κατά 100 δις ευρώ).

Την 9ετή ανάπτυξη κατέστρεψαν μέσα σε μόλις 4 χρόνια τα μέτρα των Μνημονίων, τα οποία προκάλεσαν μείωση του ΑΕΠ της χώρας σχεδόν κατά το ένα τέταρτο, κλείσιμο εκατοντάδων χιλιάδων επιχειρήσεων, τριπλασίασαν την ανεργία εκτοξεύοντας τον αριθμό των ανέργων στο 1.300.000, μείωση των γεννήσεων και αύξηση των θανάτων (και ακόμα χειρότερα των αυτοκτονιών) και τη μετανάστευση νέων επιστημόνων σε χώρες της Ευρώπης, στις Η.Π.Α. και σε άλλες χώρες.

Ο νομός Ηρακλείου κατείχε την 4η θέση στην αξία του ΑΕΠ ανάμεσα στους 51 νομούς της χώρας το 2000 και χάρη στις αυξήσεις που προαναφέρθηκαν «ανέβηκε» στην 3η θέση το 2009 και το 2013, ξεπερνώντας το νομό Αχαΐας (το 2013 τις δύο πρώτες θέσεις κατείχαν ο νομός Αττικής με σχεδόν το 50% του ΑΕΠ της χώρας και ο νομός Θεσσαλονίκης με το 8,7%). Ο νομός Χανίων «ανέβηκε» από την 15η θέση το 2000 στη 13η το 2009 και το 2013, ο νομός Λασιθίου από την 37η το 2000 στην 35η το 2009 και το 2013, ενώ ο νομός Ρεθύμνου από την 31η θέση το 2000 «κατέβηκε» στην 33η το 2009 και το 2013. Η Κρήτη από την 5η θέση ανάμεσα στις 13 Περιφέρειες το 2000 «ανέβηκε» στην 4η θέση το 2009 και στο 2013 (το έτος αυτό τις τρεις πρώτες θέσεις κατείχαν η Αττική, η Κεντρική Μακεδονία και η Θεσσαλία).

ΙΙΙ. ΚΑΤΑ ΚΕΦΑΛΗ ΑΚΑΘΑΡΙΣΤΟ ΕΓΧΩΡΙΟ ΠΡΟΪΟΝ ΣΕ ΣΤΑΘΕΡΕΣ ΤΙΜΕΣ

Στο Μέρος αυτό εξετάζουμε το κατά κεφαλή ΑΕΠ της χώρας σε ευρώ σε σταθερές τιμες του 2010, το οποίο προκύπτει από τη διαίρεση των στοιχείων του Πίνακα 2 με εκείνα του Πίνακα 1. Τα σχετικά στοιχεία δίνονται στις τρεις πρώτες στήλες του πρώτου τμήματος του Πίνακα 3 για την Κρήτη και τους νομούς της, το Σύνολο Χώρας και την Ε.Ε. των 28 κρατών για να διαπιστώσουμε αν υπήρξε σύγκλιση ή απόκλιση των στοιχείων της Κρήτης και των νομών της και του Συνόλου Χώρας προς το μέσο όρο της Ε.Ε.28. Στις τρεις επόμενες στήλες δίνονται οι ποσοστιαίες μεταβολές του το 2009 σε σχέση με το 2000, το 2013 σε σχέση με το 2009 και το 2013 σε σχέση με το 2000.

Στις τρεις πρώτες στήλες του δεύτερου τμήματος του Πίνακα δίνεται το κατά κεφαλή ΑΕΠ της Κρήτης και των νομών της και του Συνόλου Χώρας ως ποσοστό εκείνου της Ε.Ε.28 ως συνόλου (Ε.Ε.28=100). Το ποσοστό αυτό προκύπτει από τη διαίρεση των στοιχείων της Κρήτης και των νομών της και του Συνόλου Χώρας με εκείνα της Ε.Ε.28, δηλαδή της τελευταίας γραμμής των τριών πρώτων στηλών του πρώτου μέρους του Πίνακα 3. Όταν το ποσοστό αυτό αυξάνεται και πλησιάζει το 100 υπάρχει σύγκλιση προς το μέσο όρο της Ε.Ε.27, ενώ όταν μειώνεται και απομακρύνεται από το 100 υπάρχει απόκλιση. Στις τρεις τελευταίες στήλες του δεύτερου μέρους του Πίνακα δίνονται οι ποσοστιαίες μεταβολές των στοιχείων των τριών πρώτων στηλών του μέρους αυτού το 2009 σε σχέση με το 2000, το 2013 σε σχέση με το 2009 και το 2013 σε σχέση με το 2000.

Από τις τρεις τελευταίες στήλες του πρώτου μέρους του Πίνακα 3 φαίνεται ότι το κατά κεφαλή ΑΕΠ της Κρήτης και τριών νομών της και του Συνόλου Χώρας σε εκατ. ευρώ σε σταθερές τιμες του 2010 αυξήθηκε σημαντικά την πρώτη περίοδο. Στο νομό Ρεθύμνης σημειώθηκε μείωση εξαιτίας της μεγάλης αύξησης του πληθυσμού του η οποία ξεπέρασε τη μικρή αύξηση του ΑΕΠ του. Οι αυξήσεις στους νομούς Ηρακλείου, Λασιθίου και Χανίων ήταν υπερδιπλάσιες και της Κρήτης σχεδόν διπλάσιες εκείνης που σημειώθηκε στην Ε.Ε.28 ως σύνολο.

Αντίθετα τη δεύτερη περίοδο σημειώθηκαν μεγάλες μειώσεις στην Κρήτη και στους νομούς της και στο Σύνολο Χώρας, ενώ στην Ε.Ε.28 σημειώθηκε μικρή αύξηση, γεγονός που δείχνει και αποδείχνει πόσο αποτυχημένη είναι η πολιτική που επέβαλαν με τα Μνημόνια στη χώρα μας οι δανειστές. Τελικά το κατά κεφαλή ΑΕΠ σε σταθερές τιμές της Κρήτης και των νομών της και του Συνόλου Χώρας μειώθηκε δραστικά και «πήγε» πιο πίσω από το 2000. Οι μεταβολές αυτές αποτυπώνονται αδρότερα στο δεύτερο μέρος του Πίνακα από τις τρεις πρώτες στήλες του οποίου φαίνεται ότι, με την εξαίρεση του νομού Ρεθύμνης, την πρώτη περίοδο σημειώθηκε σημαντική σύγκλιση προς το μέσο όρο της Ε.Ε.28 η οποία ήταν μεγαλύτερη στους νομούς Ηρακλείου και Λασιθίου απ’ ό, τι στο νομό Χανίων στην Κρήτη και στο Σύνολο Χώρας.

Τη δεύτερη περίοδο σημειώθηκε απόκλιση (δηλαδή η «οπισθοδρόμηση») πάνω από 13 χρόνια. Η απόκλιση αυτή, όπως φαίνεται από την τελευταία στήλη του δεύτερου μέρους του Πίνακα, ήταν πολύ μεγάλη και ιδιαίτερα στο νομό Ρεθύμνης. Τα Μνημόνια δεν κατέστρεψαν μόνο τη σύγκλιση που είχε επιτευχθεί στην Κρήτη και στους νομούς της και στο Σύνολο χώρα την περίοδο 2000-2009 αλλά και κάποια χρόνια πριν από το 2000 (δυστυχώς στοιχεία πριν από το έτος αυτό δεν υπάρχουν).

Στο κατά κεφαλή ΑΕΠ σε σταθερές τιμές του 2010 ο νομός Λασιθίου κατείχε το 2000 τη 18η θέση ανάμεσα στους 51 νομούς της χώρας και «ανέβηκε» στη 14η θέση το 2009 και στην 9η το 2013, ο νομός Χανίων κατείχε τη 16η θέση το 2000, «ανέβηκε» στην 11η το 2009 και «κατέβηκε» στη 12η το 2013, ο νομό Ηρακλείου κατείχε την 20η θέση το 2000 και «ανέβηκε» στη 15η το 2009 και το 2013, ενώ ο νομός Ρεθύμνου κατείχε την 7η θέση το 2000 και «κατέβηκε» στην 22η το 2009 για να «ανεβεί» στη 19η το 2013. Η Κρήτη από την 5η θέση που κατείχε ανάμεσα στις 13 Περιφέρειες το 2000 και το 2009 και «κατέβηκε» στην 6η θέση το 2013 (το έτος αυτό τις 5 πρώτες θέσεις κατείχαν η Αττική, το Νότιο Αιγαίο, η Στερεά Ελλάδα, η Δυτική Ελλάδα και τα Ιόνια Νησιά).

Από την ανάλυση που έγινε στο άρθρο αυτό φαίνεται η πολύ μεγάλη ζημιά που προκάλεσε η εφαρμογή των μέτρων των Μνημονίων στην οικονομία και στην κοινωνία της χώρα μας και τη σύγκλισή της προς το μέσο όρο της Ε.Ε.28 την τετραετία 2010-2013. Δυστυχώς η ίδια πολιτική εφαρμόστηκε τα έτη 2014 και 2015 και συνεχίζεται το τρέχον έτος, με αποτέλεσμα η ζημιά να αυξάνεται. Για να επανέλθει η χώρα στο επίπεδο στο οποίο βρισκόταν το 2009 απαιτείται ριζική αλλαγή της πολικής αυτής, μια αλλαγή που από τη μια μεριά προϋποθέτει μεγάλη μείωση του δημόσιου χρέους από την πλευρά των δανειστών μας και από την άλλη την κατάρτιση και πιστή εφαρμογή ενός συγκροτημένου μακροχρόνιου προγράμματος κοινωνικής και οικονομικής ανάπτυξης από όλες τις Κυβερνήσεις των επόμενων ετών.

*Ο Μανόλης Γ. Δρεττάκης είναι πρώην αντιπρόεδρος της Βουλής, υπουργός και καθηγητής της ΑΣΟΕΕ