Μας άφησε άναυδους για άλλη μια φορά μετά τον Γιακουμάκη η σκληρότητα και η έξαρση του πολεμικού μένους και της βίας που εμφανίζεται στην ευαίσθητη περιοχή των νέων. Έσφαξε το φίλο του ο 14χρονος νέος. Συνειδητοποιήσαμε τον κίνδυνο και ψάχνομε απεγνωσμένα τα αίτια. Είναι ασύλληπτο και όμως με δέος τα αίτια μάς οδηγούν στο χώρο της εκπαίδευσης. Στη ζωή ερχόμαστε με μοναδικό εφόδιο ένα πλήθος θολές αβέβαιες και ασταθείς τάσεις. Κοινά σε όλους δώρα της φύσης.
Η ψυχολογία τις ονομάζει ένστικτα, ορμές, προδιαθέσεις. Ό,τι και να είναι η φύση τελείωσε το έργο της και αναλαμβάνει στο εξής το περιβάλλον, η Αγωγή. Άλλες από αυτές θα βοηθήσει να εξελιχθούν, να γίνουν από δυνατότητες ικανότητες χρήσιμες για την κοινωνική συμβίωση και άλλες θα καταστείλει ως επικίνδυνες. Έτσι την ώρα που εμείς ψάχνομε αν θα καταργήσομε το μάθημα των αρχαίων, ο ασυναγώνιστος μηχανισμός της κοινωνικής διεργασίας επιλέγει κρυφά και διαμορφώνει ανάλογα την ποιότητα των νέων πίσω από την πλάτη μας. Ένα θλιβερό κοινωνικό περιβάλλον πνευματικής στειρότητας και ηθικής κατάπτωσης αναλαμβάνει να συμπληρώσει το έργο της παιδείας που είναι ανίκανη να πράξει η εκπαίδευση.
Κάθε δύο χρόνια είχαμε εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις. Κάθε φορά ένα βήμα πιο κάτω πηγαίναμε. Η εκπαίδευση παραμένει ο μεγάλος ασθενής. Το Σχολείο μας από την ίδρυσή του διαμορφώθηκε κλειστό ελληνοχριστιανικό. Αποκόπηκε από τα σύγχρονα ρεύματα και κατηγορήθηκε ως φρονιματιστικό, αυταρχικό. Τα μαθήματα και η οργάνωση σκόπευαν την ελληνοχριστιανική ηθική. Είχε άλλα προβλήματα όμως χρόνια πολλά δεν άφηνε αξιοκρατικό κενό και πάντα διατηρούσε μια αξιολογική κλίμακα αρχών και κανόνων συμπεριφοράς για την εκδήλωση και καλλιέργεια της ηθικής συνείδησης των μαθητών. Το Σχολείο κρατήθηκε κλειστό μέχρι τη μεταπολίτευση!
Όμως η εκπαίδευση αποτελεί λειτουργία μιας συγκεκριμένης κοινωνίας την οποία υπηρετεί και δεν μπορεί να αγνοεί. Έτσι άρχισε να ανοίγεται και να μπαίνει μέσα η κοινωνία. Μπήκαν οι κουκουλοφόροι, οι συνδικαλιστές, τα κόμματα τα 15μελή, οι απεργίες, οι καταλήψεις. Σκοπεύσαμε υπεύθυνη Δημοκρατία και πετύχαμε ανεύθυνη ασυδοσία. Το ανοιχτό σχολείο θέλει μια άλλη κοινωνία οργανωμένη πολιτισμένη είναι κατάρα μια διάλϋμένη. Ο μικρός ηθικός κόσμος χάνει τους άξονές του και κλονίζεται. Η οικογένεια διαλύθηκε. Από τη στιγμή που η μητέρα εγκατέλειψε το σπίτι η ευεργετική ηθική επίδραση μειώθηκε. Αναλαμβάνουν ο βρεφονηπιακός σταθμός, το νηπιαγωγείο το σχολείο. Όλα αυτά παρέχουν κυρίως γνώσεις όχι αγωγή. Τον τελευταίο καιρό η εκπαίδευση έχει καταντήσει χώρος αποκατάστασης ανέργων. Σε ένα βράδυ βαπτίζονται εκπαιδευτικοί ειδικοτήτων εκατοντάδες άνεργοι, το πιο εύκολο επάγγελμα. Η θρησκεία, ιδιαίτερα ο χριστιανισμός, υψηλού επιπέδου θρησκεία, πάντα βοηθούσε την ηθική και κάπου ταυτίστηκε με αυτή. Όμως μπροστά στο χείμαρρο του Ορθολογισμού ήταν φυσικό να λυγίσει. Η ηθική διαχωρίστηκε από τη θρησκεία και έγινε κοσμική. Η αιτία της πρώτης ηθικής κρίσης στη δυτική κοινωνία.
Το εκπαιδευτικό σύστημα είναι ένα ενιαίο οικοδόμημα που αντιμετωπίζεται ως σύνολο μέσα από μια ενιαία σύλληψη και θεώρηση και όχι μπαλώματα. Εκφράζει μια φιλοσοφία και ένα όραμα. Ο τρόπος που επί χρόνια προτείνονται και γίνονται τμηματικά οι μεταρρυθμίσεις δεν επιτρέπει να ελπίζομε βελτίωση της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Προηγείται πάντα ένας θλιβερός διάλογος. Η μόδα της εποχής που κατά βάθος σημαίνει έλλειψη οράματος και εθνικής στρατηγικής. Ορίζεται ένας πρόεδρος καθηγητής πανεπιστημίου. Επιστήμονας όχι όμως της Αγωγής. Τι σημαίνει αγωγή, ποια γνώση και με ποιο τρόπο η γνώση γίνεται ηθική συμπεριφορά κανένα δεν ενδιαφέρει. Το κέντρο των συζητήσεων διαχρονικά βρίσκεται στον τρόπο πρόσβασης στο πανεπιστήμιο. Το χρυσό δισκοπότηρο της επαγγελματικής διεξόδου. Οι υπόλοιποι που (συμμετέχουν δεν είναι τεχνικοί της αγωγής (τρόικα). Είναι συνδικαλιστές, κομματάρχες, επαγγελματικές συντεχνίες. Όπως μας έμαθε ο κ. Βαρουφάκης γίνεται πολιτική διαπραγμάτευση, με άλλα λόγια ανατολίτικο παζάρι.
Το τελικό αποτέλεσμα της γιγάντιας προσπάθειας των Σχολείων που συμμετέχουν χιλιάδες πρόσωπα και επενδύονται τεράστια ποσά είναι η παιδεία, η μόρφωση των νέων. Και τι σημαίνει μόρφωση. Η συμφωνία με μια ιδεώδη παιδαγωγική, πρότυπη μορφή η οποία ορίζεται από ντο Σύνταγμα για να μένει σταθερή. Διάφορες κοινωνίες σε διάφορες εποχές χρησιμοποίησαν διαφορετικά παιδαγωγικά πρότυπα και παιδευτικά ιδεώδη. Η καθιέρωσή τους δεν γίνεται αυθαίρετα. Αντλείται πρώτα από τη μακρόχρονη εθνική παράδοση.. Η νέα γενιά πρέπει να πατήσει στέρεα στο παρελθόν για να ατενίσει με βεβαιότητα το μέλλον. Ο Έλληνας δεν παύει ποτέ στο πέρασμα των αιώνων να αγωνίζεται υπέρ βωμών και εστιών προσθέτοντας και τη δημοκρατία.
Ο διάλογος αρχίζει από το Σύνταγμα το οποίο απευθυνόμενο στην εκπαίδευση παραγγέλνει. (Θέλω την ηθική, πνευματική, επαγγελματική, φυσική αγωγή των Ελλήνων. Την ανάπτυξη ηθικής-εθνικής θρησκευτικής συνείδησης και τη διάπλαση ελεύθερων και υπεύθυνων πολιτών). Με κάθε λεπτομέρεια προσδιορίζει την παιδαγωγική πρότυπη μορφή που πρέπει να πάρει ο Έλληνας μαθητής για να θεωρείται μορφωμένος. Πάνω στην πρόταση του Συντάγματος πρέπει να γίνεται ο διάλογος από τεχνοκράτες της Αγωγής. Έχομε άριστους που δεν μιλούν ποτέ. Το τραγικό για την εκπαίδευση είναι ότι κανείς από τους εργάτες του Σχολείου από τον Υπουργό μέχρι τον τελευταίο δάσκαλο θυμάται το Σύνταγμα ενώ όλοι ορκίζονται σε αυτό.
Λίγοι γνωρίζουν τι σημαίνει αγωγή και πώς αναπτύσσονται η ηθική εθνική και θρησκευτική συνείδηση που θέλει το Σύνταγμα. Δαπανούνται χρήματα και γίνονται μεταρρυθμίσεις που εντυπωσιάζουν προς στιγμή και σβήνουν σαν πυροτεχνήματα αφήνοντας ελάχιστη στάχτη για τον επόμενο. Η αγωγή που πρέπει να προσφέρει τουλάχιστον η υποχρεωτική εκπαίδευση δεν έχει αυτοσκοπό τη γνώση, τη χρησιμοποιεί ως μέσον και μάλιστα όχι από τα πιο ισχυρά. Δεν προσθέτει τίποτε απλώς βοηθά να βγουν έξω, να εξελιχθούν ό,τι η φύση έχει κρύψει μέσα στο νέο άτομο. Δεν θέλει παντογνώστες, παιδαγωγούς θέλει. Αν ο 14χρονος είχε δεχθεί αγωγή, η έμφυτη ηθική συνείδηση δεν θα είχε νεκρωθεί. Στην παιδική ηλικία η ηθική είναι ετερόνομη. Ακολουθεί τη αξιολογική κλίμακα του περιβάλλοντος. Αργότερα ανεξαρτητοποιείται. Αφού ασκηθεί η ηθική συνείδηση εκτιμά την αξία η απαξία των πράξεων και αμείβει η τιμωρεί ανάλογα. Στο 14χρονο δεν λειτούργησε τίποτα ούτε ο έλεγχος της πράξης. Κοιμήθηκε ήρεμος μετά την πράξη.
Παρόλα αυτά και ο σημερινός Υπουργός Παιδείας ακολουθεί την ίδια πολιτική των προηγουμένων. Ψάχνει στα ερείπια του παλιού ελληνοχριστιανικού αν έχει μείνει τίποτα να το μεταρρυθμίσει. Βρήκε τις παρελάσεις και την πρωινή προσευχή κατάλοιπα του παλιού Σχολείου. Όμως τα δύο αυτά στοιχεία είναι τα μοναδικά που ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις του Συντάγματος που θέλει ανάπτυξη εθνικής και θρησκευτικής συνείδησης. Αυτοί που τα καθιέρωσαν γνώριζαν από αγωγή, δεν ήταν κομματάρχες. Τόσον η πατρίδα όσο και ο Θεός είναι έννοιες άυλες, πλησιάζονται νοητικά. Ο απλός λαός αποφεύγει το διανοητικό στοχασμό και μένει στην κατ’ αίσθηση αντίληψη της πατρίδας που παρελαύνει υπερήφανη χωρίς μανδήλα και στη βίωση της επικοινωνίας με την άπειρο δύναμη που βοηθά σε κάθε αρχή εργασίας. Μπορεί να είμαι υπερβολικός και θα ήμουν ευτυχής αν κάποιος μου έλεγε: δεν έχεις δίκιο η εκπαίδευσή μας δεν γεννά το μπούλινγκ.
*Ο Στέλιος Μανουσέλης είναι εκπαιδευτικός
