Μια από τις έρευνες που διενεργεί η Στατιστική Υπηρεσία της Ε.Ε., η Eurostat μέσω των Στατιστικών Υπηρεσιών των κρατών-μελών (στη χώρα μας της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής, της ΕΛΣΤΑΤ) είναι και εκείνη που αφορά τις συνθήκες διαβίωσης του πληθυσμού. Μια πολύ σημαντική πλευρά των συνθηκών αυτών είναι η σοβαρή υλική στέρηση (severe material deprivation).
Στις σχετικές με την παραπάνω έρευνα δημοσκοπήσεις οι μετέχοντες καλούνται να απαντήσουν αν στερούνται (δηλαδή δεν έχουν τα ποσά που απαιτούνται για) τουλάχιστον 4 από τα εξής αγαθά ή υπηρεσίες: (1)κάθε δεύτερη μέρα γεύμα ή δείπνο με κρέας, κοτόπουλο, ψάρι ή λαχανικά, (2) επαρκή θέρμανση στο σπίτι, (3) ληξιπρόθεσμα χρέη (για στεγαστικό δάνειο, ενοίκιο, ηλεκτρισμό, νερό, αγορές με δόσεις ή άλλα δάνεια) (4) έκτακτες δαπάνες (5) πλυντήριο (6) τηλεόραση (7) τηλέφωνο (8) αυτοκίνητο (9) μια εβδομάδα διακοπών το χρόνο μακριά από την κατοικίας τους.
Όσοι απαντήσουν θετικά στην ερώτηση αυτή –όχι επειδή το θέλουν αλλά εξ’ ανάγκης– συγκαταλέγονται σ’ αυτούς που έχουν σοβαρή υλική στέρηση. Στο άρθρο αυτό θα εξετάσουμε τον αριθμό των ατόμων που απάντησαν ναι στην έρευνα τα έτη 2009 και 2015 και το ποσοστό που αντιπροσωπεύουν στον πληθυσμό σε 27 κράτη-μέλη της Ε.Ε. (δεν υπάρχουν στοιχεία για την Κροατία το έτος 2009).
Τα στοιχεία για το 2009 είναι από τη βάση δεδομένων της Eurostat, ενώ εκείνα για το 2015 είναι προσωρινά και δόθηκαν στη δημοσιότητα στις 14.4.2016 (για τη Γερμανία, τη Δανία, την Ιρλανδία, την Κύπρο, το Λουξεμβούργο, τη Σλοβακία και τη Σουηδία, τα στοιχεία είναι του 2014). Με βάση τα στοιχεία αυτά καταρτίσαμε τον Πίνακα.
Στην 1η στήλη του Πίνακα δίνεται σε χιλιάδες ο αριθμός των ατόμων που στερούνταν βασικά αγαθά και υπηρεσίες το 2009 στα 27 κράτη-μέλη της Ε.Ε. και το σύνολό τους (Ε.Ε.27), στη 2η το 2015 και στην 3η η ποσοστιαία μεταβολή τους. Στις τρείς επόμενες στήλες δίνεται το ποσοστό που αντιπροσωπεύουν οι αριθμοί αυτοί στον πληθυσμό και η ποσοστιαία μεταβολή του το 2015 σε σχέση με το 2009 (τα κράτη έχουν καταταγεί με βάση το ύψος της μεταβολής (αύξησης ή μείωσης) του ποσοστού αυτού).
- Οι τρείς μεγαλύτερες αυξήσεις τόσο στον αριθμό όσο και στα ποσοστά σημειώθηκαν, κατά σειρά, στην Ελλάδα (διπλασιασμός), το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ολλανδία. Η μικρότερη αύξηση σημειώθηκε στην Πορτογαλία.
- Οι τρείς μεγαλύτερες μειώσεις στον αριθμό των ατόμων που στερούνται βασικά αγαθά και υπηρεσίες σημειώθηκαν στη Σουηδία στην Πολωνία και στην Εσθονία και στο ποσοστό στον πληθυσμό στην Σουηδία, στην Πολωνία και στη Λετονία. Η μικρότερη μείωση σε αριθμό σημειώθηκε στην Ουγγαρία και στο ποσοστό στη Σλοβενία.
Εξαιτίας των διαφορετικών αυτών ρυθμών μεταβολής του ποσοστού το οποίο αντιπροσωπεύει στον πληθυσμό ο αριθμός τω ατόμων που στερούνται βασικά αγαθά και υπηρεσίες στα 27 κράτη-μέλη της Ε.Ε. το 2015 σε σχέση με το 2009, η σειρά 11 κρατών χειροτέρευσε, 4 παρέμεινε η ίδια και 12 βελτιώθηκε. Ειδικότερα:
- Η μεγαλύτερη χειροτέρευση, εξαιτίας της αύξησης του ποσοστού, σημειώθηκε στην Ισπανία η οποία από την 21η θέση που κατείχε σε ό, τι αφορά το ύψος του ποσοστού της το 2009 «ανέβηκε» στη 14η το 2015, και ακολουθούν το Ηνωμένο Βασίλειο (από την 22η στη 15η), η Μάλτα (από τη 19η στη 13η) και η Ελλάδα από (την 8η στην 3η).
- Τα 4 κράτη των οποίων η σειρά παρέμεινε αμετάβλητη ήταν κατά σειρά: η Βουλγαρία (1η θέση με το μεγαλύτερο ποσοστό), η Ρουμανία (2η), η Ουγγαρία (4η) και η Πορτογαλία (10η).
- Η μεγαλύτερη βελτίωση λόγω της μείωσης του ποσοστού σημειώθηκε στην Εσθονία η οποία από τη 12η θέση το 2009 «κατέβηκε» στην 21η το 2015, η Πολωνία (από την 6η στη 12η) και η Τσεχία (από τη 13η στη 18η).
- Τα τρία κράτη με τα υψηλότερα ποσοστά ατόμων που στερούνται βασικά αγαθά και υπηρεσίες το 2009 ήταν κατά σειρά: η Βουλγαρία, η Ρουμανία και η Λετονία, και το 2015 η Βουλγαρία, η Ρουμανία και η Ελλάδα.
- Τα τρία κράτη με τα χαμηλότερα ποσοστά το 2009 ήταν, κατά σειρά: τα Λουξεμβούργο, η Ολλανδία, και η Σουηδία και το 2015 η Σουηδία, το Λουξεμβούργο και η Φινλανδία.
Σε ό, τι αφορά τα τέσσερα κράτη στα οποία επιβλήθηκαν Μνημόνια θα πρέπει να σημειωθεί εδώ ότι η θέση:
- Της Κύπρου χειροτέρευσε δεδομένου ότι το ποσοστό του πληθυσμού της το οποίο στερούνταν βασικά αγαθά και υπηρεσίες αυξήθηκε κατά 70% και από την 9η θέση το 2009 «ανέβηκε» στην 6η χειρότερη το 2015.
- Της Ιρλανδίας χειροτέρευσε επίσης, δεδομένου ποσοστό αυτό αυξήθηκε κατά 40,5% και από τη 14η θέση το 2009 «ανέβηκε» στην 11η το 2015.
- Της Πορτογαλίας βρίσκεται σε σχετικά καλύτερη κατάσταση δεδομένου η θέση της το 2015 ήταν ή ίδια με το 2009 (10η) διότι το ποσοστό αυξήθηκε ς κατά 3,3% και από 9,1% το 2009 ανέβηκε μόλις στο 9,6%.
- Της Ελλάδα χειροτέρευσε, δεδομένου το ποσοστό στον πληθυσμό της διπλασιάστηκε και από 11,0% το 2009 εκτινάχτηκε στο 22,1% το 2013 και, , από την 8η θέση το 2009 «ανέβηκε» στην 3η το 2015.
Εξαιτίας της παραπάνω αύξησης, η χώρα μας «βαλκανοποιήθηκε» με το να καταλάβει 2015 την 3η θέση ανάμεσα στα 27 κράτη-μέλη της Ε.Ε., μετά τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία σε ό, τι αφορά το ύψος του ποσοστού του πληθυσμού με σοβαρή υλική στέρηση.
Η πρωτοφανής αυτή σε ειρηνική περίοδο επιδείνωση του βιοτικού επιπέδου του πληθυσμού μας οφείλεται στις γνωστές συνέπειες της εφαρμογής των μέτρων των δύο Μνημονίων με αποτέλεσμα να αυξηθεί ο αριθμός των ατόμων που στερούνται βασικά αγαθά και υπηρεσίες να αυξηθεί από 1.198.000 ή το 11,0% του πληθυσμού σε 2.322.000 ή το 21,5% το 2014. Δυστυχώς η συνέχιση της πολιτικής αυτής με το τρίτο Μνημόνιο που υπέγραψε και εφαρμόζει η σημερινή κυβέρνηση ο αριθμός τους έφτασε τα 2.377.000 ή το 22,1% του πληθυσμού το 2015. Με τα νέα μέτρα μείωσης των δαπανών και αύξησης των φόρων ύψους 5,4 δις. ευρώ, που ψηφίστηκαν με συνοπτικές διαδικασίες από τη Βουλή και των οποίων η σταδιακή εφαρμογή άρχισε ήδη, η κατάσταση αυτή, δηλαδή η δυστυχία που προκαλούν σε ένα μεγάλο ποσοστό του πληθυσμού τα μέτρα των διαδοχικών Μνημονίων, θα αυξηθεί.
*Ο Μανόλης Γ. Δρεττάκης είναι τέως: αντιπρόεδρος της Βουλής, υπουργός και καθηγητής της ΑΣΟΕΕ
