Η Τουρκία ετοιμάζεται να εορτάσει με μεγαλοπρέπεια και με τον πλέον επίσημο τρόπο και με την συμμετοχή του Προέδρου της Δημοκρατίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, την 563η επέτειο από την Άλωση της Πόλης (ή την κατάκτησή της) αν το διαβάσει κανείς αντίστροφα. Θα δούμε πάλι στις 29 Μαϊου σημεία και τέρατα επί σκηνής και ένα πάρτυ του κιτς και της υπερβολής αναμένεται να συνοδεύσει τις επίσημες εκδηλώσεις, και όχι μόνο αυτές.
Η εορτές για την Άλωση ξεκίνησαν στην Κωνσταντινούπολη στις αρχές της δεκαετίας του 1950 όταν πλησίαζαν τα 500 χρόνια από την Άλωση και στα ηνία της χώρας βρισκόταν ο Αντάν Μεντερές, πολιτικός που ο σημερινός Πρόεδρος και το κόμμα που ίδρυσε θεωρούν πολιτικό τους «παππού». Στη συνέχεια συνεχίστηκαν, συνήθως όμως έχοντας έναν ανεπίσημο ή ημιεπίσημο χαρακτήρα, καθώς η κεμαλική παράδοση διακυβέρνησης που κυριαρχούσε μέχρι τις αρχές του 2000 δεν επέτρεπε και πολλές πολλές διασυνδέσεις και αναφορές στο οθωμανικό παρελθόν. Τα πράγματα φυσικά άλλαξαν όταν οι ισλαμιστές ανέβηκαν στην εξουσία.
Αρχικά στον μητροπολιτικό Δήμο της Κωνσταντινούπολης και στην συνέχεια στην διακυβέρνηση της χώρας. Οι εκδηλώσεις σιγά σιγά άρχισαν να πληθαίνουν και να υπερβάλλουν σε επισημότητα, πλούτο και επίδειξη. Η προφανής και διακηρυγμένη πλέον συνάφεια, σύνδεση και συνέχεια με το οθωμανικό παρελθόν που κατασκευάζει η τουρκική πολιτική ηγεσία επέτρεψαν αυτή την πορεία.
Στο νέο-οθωμανικό πολιτικό όνειρο για ανάδειξη του ρόλου της Τουρκίας στα εδάφη της πρώην οθωμανικής αυτοκρατορίας σε Βαλκάνια και Μέση Ανατολή η Άλωση, ως κομβικό σημείο της ιστορίας και ισχυρό σύμβολο, ταιριάζει γάντι. “Yeniden dirilis. yeniden yükselis” σε ελεύθερη μετάφραση, μια νέα ανάσταση μια νέα ανάβαση, μια νέα ακμή (του έθνους), δηλαδή νέες μέρες δόξας και (αυτοκρατορικού) μεγαλείου υπόσχεται το κύριο σύνθημα των εκδηλώσεων τα τελευταία δύο χρόνια, που οι εκδηλώσεις για την Άλωση έχουν σαφέστατα ενταχθεί στο πολιτικό πρόγραμμα του κ. Ερντογάν.
Επέρυσι, το 2015, συνδυάστηκαν με τις επικείμενες εκλογές της 7ης Ιουνίου και ο λόγος του Τούρκου Προέδρου ήταν επί της ουσίας μια προεκλογική ομιλία υπέρ του κυβερνώντος κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης. (Έγινε μάλιστα αντί στις 29, στις 30 Μαΐου, για να πέσει ημέρα Σάββατο). Την φετινή χρονιά το πολιτικό βάρος αναμένεται να είναι στην καθιέρωση του Προεδρικού συστήματος διακυβέρνησης, έναντι του κοινοβουλευτικού, το οποίο διακαώς επιθυμεί να εφαρμόσει ο κ. Ερντογάν, έτσι ώστε να αναδειχθεί και τυπικά εκτελεστικός Πρόεδρος της Τουρκίας.
Η προβολή του ιδίου ως του μοναδικού και άξιου ηγέτη για να ηγηθεί της νέας Τουρκίας στην νέα περίοδο δόξας ( ο όρος νέα Τουρκία χρησιμοποιείται ευρέως και επισήμως πολιτικά) είναι και ο σκοπός της μεγάλης συγκέντρωσης της 29ης Μαΐου στην τεράστια πλατεία που κατασκευάστηκε τελευταία στο Γενι Καπί με το μπάζωμα της θάλασσας του Μαρμαρά. Άλλωστε στα διαφημιστικά τρέιλερ για την εκδήλωση προβάλλεται ήδη, εμμέσως πλην σαφώς, η σύνδεση του μεγάλου ηγέτη της νέας Τουρκίας, με τον ηγέτη που έφτιαξε την Οθωμανική Αυτοκρατορία και τον Πορθητή της Κωνσταντινούπολης Μωάμεθ Β’.
Οι εορταστικές εκδηλώσεις για την Ἀλωση με τις υπερβολές, την πανάκριβη κακόγουστη αισθητική και τον πρόδηλα λαϊκιστικό τους χαρακτήρα προσφέρουν από την μία άρτο και θεάματα σε λαϊκές μάζες που δεν φημίζονται ούτε για το πολιτικό αλλά ούτε και για το αισθητικό τους κριτήριο, κολακεύονται όμως με τις εθνικές φαντασιώσεις μεγαλείου και δόξας και θαμπώνονται από τις επιδεικτικές και φανφαρόνικες τελετές. (Ασφαλώς η Τουρκία δεν είναι η μόνη χώρα στην περιοχή όπου εμφανίζονται κατά καιρούς παρόμοια φαινόμενα. Ας θυμηθούμε και τα δικά μας).
Από την άλλη φανερώνουν κάτι που κάνεις δεν παραδέχεται δημόσια στην Τουρκία, αλλά ουσιαστικά κατά βάθος πολλοί αισθάνονται: ότι δηλαδή «Η πόλη αυτή δεν ήταν δική μας και ούτε έγινε ποτέ πραγματικά δική μας». Το παραπάνω καίριο σημείο μού το επεσήμανε πρώτος ένας Ρωμιός της Πόλης, προβεβλημένο μέλος της εδώ κοινότητας, που ιδιαιτέρως εκτιμώ. Τότε δεν το πολυκαταλάβαινα και δεν συμφώνησα, αλλά από σεβασμό δεν του το είπα.
Τώρα που το έχω ζήσει και ο ίδιος μπορώ να το επαναλάβω. «Ξέρεις τι μου θυμίζει η στάση αυτή των Τούρκων;» μου είχε πει τότε, αναφερόμενος τόσο στο ζήτημα των εορτών για την Άλωση όσο και ευρύτερα στον τρόπο που διαχειρίζονται το βυζαντινό παρελθόν της Κωνσταντινούπολης; «Μου θυμίζουν τον θεατή μια παράστασης σε ένα μεγάλο και ωραίο θέατρο, που έχει κανονικά θέση ψηλά στον εξώστη, αλλά θα ήθελε να είναι κάπου καλύτερα.
Βλέπει στο μεταξύ μιαν άδεια θέση στο καλύτερο σημείο της πλατείας. Λίγο πριν αρχίσει η παράσταση κατεβαίνει λοιπόν και στρογγυλοκάθεται στην άδεια θέση. Παρακολουθεί από το καλύτερο σημείο την παράσταση, ωστόσο μέσα του έχει έναν φόβο, μια ανησυχία, μήπως ο πραγματικός κάτοχος της θέσης εμφανιστεί και του ζητήσει να σηκωθεί για να καθίσει εκείνος. Όσο προχωρά η παράσταση η πιθανότητες για κάτι τέτοιο λιγοστεύουν, ωστόσο ο ίδιος που ξέρει την αλήθεια δεν μπορεί ποτέ να χαλαρώσει πραγματικά και να απολαύσει την παράσταση όπως θα ήθελε».
*Ο Γιάννης Γιγουρτσής είναι καθηγητής στο Λύκειο της Μεγάλης του Γένους Σχολής
