“Η Κρήτη έχει αληθινά κάτι το πανάρχαιο, το άγιο, το πικραμένο και περήφανο, που έχουν οι χαροκαμένες μάνες που γέννησαν παλικάρια. Έχει τόσο πολύ πολεμήσει και υπόφερε η γης ετούτη, έχει τόσο πολύ συνηθίσει το θάνατο, που τον ξεφοβήθηκε πια και μπορεί να γελάει και να παίζει μαζί του”. Νίκος Καζαντζάκης
7ο μέρος
Κυριακή 25 Μαΐου 1941, 6η μέρα της Μάχης στο Ηράκλειο
Από το πρωί οι βομβαρδισμοί της γερμανικής αεροπορίας επαναλαμβάνονται, δημιουργώντας και φρικτή κατάσταση στην πόλη και τα περίχωρά της.
Οι στόχοι που είναι η κατάληψη του αεροδρομίου και της πόλης αποτυγχάνουν με σοβαρές μάλιστα απώλειες σε έμψυχο και άψυχο υλικό, παρά τον ελλιπή οπλισμό και την έλλειψη φυσιγγίων και πυρομαχικών στις δικές μας ειδικότερα δυνάμεις. Η πρωτοφανής αυτή αντιμετώπιση την οποία οι Γερμανοί δεν έχουν συμπεριλάβει στις εκτιμήσεις και στους υπολογισμούς τους, πυροδοτεί το μίσος τους που ξεσπά κυρίως στα κτίρια, τα οποία δέχονται καταΙγιστικό βομβαρδισμό.
Μια ζωντανή, παραστατική και λογοτεχνικά άρτια εικόνα της πόλης μάς δίνει ο διοικητής της Χωροφυλακής Εμμανουήλ Πιτυκάκης στο βιβλίο του “Θύελλα στην Κρήτη”. Γράφει λοιπόν μεταξύ άλλων: “ Το Μεϊντάνι παρουσιάζει θλιβερή εικόνα. Κι όσο προχωράμε προς τη Μητρόπολη, με μοναδικό προσανατολισμό το ψηλό της καμπαναριό, οι καταστροφές είναι ακόμα μεγαλύτερες. Αδύνατο να σημαδέψεις κάποιο δρόμο! Τίποτα δεν στέκεται όρθιο. Δίπλα στα ισοπεδωμένα σπίτια, αλλά στέκονται μισά, με γυρμένους τους τοίχους προς τη μία μεριά, αλλά με τη στέγη πεσμένη μονάχα, κι άλλα με την πρόσοψη τρομερά πληγιασμένη, από κάποια ξέφορτση βόμβα. Εξώστες κρέμουνται γαντζωμένοι στα σίδερα του μπετόν και τα ρολά των μαγαζιών είναι πεταγμένα έξω, κόσκινο από τις τρύπες των πολυβολισμών.
Σοροί τα χώματα και οι πέτρες και τα σανίδια, φράσουν το πέρασμα και πρέπει να κάμεις πολλούς ελιγμούς, για να ξαναβρεις ένα κομμάτι που φαντάζεσαι να υπήρξε κάποτε δρόμος.
Το θέαμα των μισογκρεμισμένων σπιτιών είναι ακόμα τραγικότερο.
Ένας εξώτοιχος που λείπει αποκαλύπτει ξεγυμνωμένα του εγκαταλελειμμένου βιαστικά νοικοκυριού, στο βέβηλο μάτι του κάθε περαστικού.
Κρεβάτια με τα σεντόνια ακόμα κουβαριασμένα, τσουκάλια στημένα στην πυροσιά, μπουγάδες απλωμένες στην αυλή, καθρέπτες και κάδρα που κρέμουνται τσακισμένα στους τοίχους, σπασμένα μπαούλα με το περιεχόμενο τους σκορπισμένο, ξεχουρδισμένες γκαρδαρόμπες, αναποδογυρισμένες, βιβλιοθήκες, γλάστρες με τα λουλούδια μαραμένα που κλίνουν το κεφάλι, με το παράπονο της αφροντισιάς και της εγκατάλειψης.
Το βραδινό αεράκι φέρνει πότε πότε την άσχημη μυρουδιά της πτωμαΐλας και κάνει τους τσίγκους που αιωρούνται σαν κουρέλια, από τις προσόψεις των μαγαζιών να καταχτυπάνε πένθιμα, έτσι που σε ξαφνιάζουν μέσα στη νεκρική σιωπή που απλώνεται, και σε κάνουν ν’ ανατριχιάζεις. Ψυχή ζωντανή δεν βρίσκεις.
Στην κυριολεξία το Ηράκλειο τούτη την ώρα μέσα στο μισοσκόταδο “φαντάσει”. Σου δίνει την εντύπωση ενός απεραντου νεκροταφείου με την έλλειψη κάθε ίχνους ζωής, με την ήρεμη ακινησία και την παγερή σιωπή του!
Και ξαφνικά μέσα σ’ αυτή την πένθιμη γαλήνη, πάνω από το ψηλό καμπαναριό της Μητροπόλεως, το μεγάλο ρολόι αρχίζει να χτυπά ρυθμικά και μονότονα την ώρα”.
Η εικόνα επίσης του ανθρώπινου παράγοντα είναι εξίσου δραματική. Από την ενδυμασία διαπιστώνεις την ταυτότητα του Γερμανού ή Βρετανού νεκρού. Αλεξιπτωτιστές κρεμασμένοι στα δέντρα που έπεσαν τα αλεξίπτωτα τους, νεοσύλλεκτοι στρατιώτες, πολίτες, πολεμιστές, γέροι, γυναίκες, παιδιά στους δρόμους της πόλης, στ’ αμπέλια ή πίσω από τους φράχτες συνθέτουν ένα θλιβερό σκηνικό.
Παρά τις δύσκολες συνθήκες και κυρίως την έλλειψη πυρομαχικών, ο αγώνας εξακολουθεί να είναι σκληρός και ο αριθμός των νεκρών αλεξιπτωτιστών αρκετά μεγάλος. Οι άτακτοι συνεχίζουν εντατικά τον κλεφτοπόλεμο. Αναζητούν παντού απομεινάρια αλεπτιτωτιστών για να τα ξεκαθαρίσουν, παραμονεύουν την πτώση καινούριων για να τους υποδεχτούν. Για την πραγματοποίηση των σκοπών τους εξασφαλίζουν τα απαραίτητα περάσματα και επίκαιρες διαβάσεις και γενικά συνεχίζουν με επιτυχία την εκκαθαριστική τους δράση σε όλα τα σημεία.
Οι γερμανικές δυνάμεις, που βρίσκονται δυτικά της πόλης, ενεργούν επιθέσεις για την κατάληψη του Ηρακλείου.
Σκοπός τους είναι η απασχόληση όσο γίνεται περισσότερων βρετανικών δυνάμεων στο Ηράκλειο για να εξασθενίσει το συγκρότημα του αεροδρομίου, ενταντίον του οποίου η κατάληψή του αποτελεί κεντρικό στόχο. Οι δυνάμεις αυτές ενισχύονται και από τις δυνάμεις του Brauer.
Ο Γερμανός ταγματάρχης Schultz και οι άνδρες του παίρνουν διαταγή μέσω ασυρμάτου από την Αθήνα που παρακολουθεί στενά το αεροδρόμιο Ηρακλείου με τη δυσκολία κατάληψής του, να κάνουν ένα μεγάλο κύκλο προς τα νοτιοανατολικά για να συναντήσουν τον Brauer. Οι άνδρες του Schultz κινούνται σε μικρές ομάδες με κάθε προφύλαξη για να μην γίνουν αντιληπτοί. Αυτή όμως η τμηματική κίνηση τους εκθέτει σε επιθέσεις.
Αρκετές αντάρτικες ομάδες που ανήκουν στο άτυπο δίκτυο του Pentlebury κυρίως οι ομάδες του Πετρακογιώργη, του Μπαντουβά και του Σατανά προκαλούν βαριές απώλειες. Οι Κρητικοί, όπως γράφει ο Βρετανός συγγραφέας Α. Beevor είναι πολύ καλύτεροι στο νυχτερινό πόλεμο και από τους Βρετανούς και από τους Γερμανούς.
Οι ελληνικές δυνάμεις, να σημειώσουμε, βρίσκονται σε πλήρη άγνοια αναφορικά με την εξέλιξη των πολεμικών επιχειρήσεων στις περιοχές Ρεθύμνου και Χανίων.
Οι δυνάμεις αυτές έχουν συγκεντρωθεί στα Σπήλια και τις Αρχάνες και ασχολούνται με την ανασυγκρότησή τους. Στο διάστημα της νύχτας στέλνονται αυτοκίνητα παρά τον κίνδυνο που επικρέμεται για διακομιδή των τραυματιών και τυχόν ανεύρεση και παραλαβή τροφίμων. Προορισμός των τραυματιών είναι το σχολείο των Αρχανών το οποίο λειτουργεί ως νοσοκομείο.
Το βράδυ της 25ης Μαΐου γερμανικά τμήματα με επικεφαλής τον ταγματάρχη Schultz αρχίζουν και κινούνται ανατολικά, σύμφωνα με τις διαταγές του συνταγματάρχη Brauer, προκειμένου να συγκεντρωθούν οι απραίτητες δυνάμεις για την επίθεση και κατάληψη του αεροδρομίου. Τα τμήματα αυτά κατορθώνουν και πλησιάζουν τις πρωινές ώρες στο λόφο του Αϊ Λια και επιτίθενται κατά της εκεί διμοιρίας του αυστραλιανού τάγματος. Παρά την αντίσταση που προβάλλεται, κατορθώνουν και κατακτούν το επίζηλο αυτό νευραλγικό σημείο. Η αυστραλιανή διμοιρία συμπύσσεται και μετά κινείται στις θέσεις της αμυντικής βρετανικής περιμέτρου.
Ο Schultz σπεύδει και έρχεται σε προσωπική επαφή με τον συνταγματάρχη Brauer προκειμένου να συζητήσουν ασφαλώς και να χαράξουν την παραπέρα πορεία των επιχειρήσεων.
Παράλληλα με τις ομάδες που δρουν ανατολικά, άλλες νέες ομάδες συγκροτούνται προς τα δυτικά και χωρίς καθυστέρηση αρχίζουν την ηρωική τους δράση. Η ομάδα των Κορφών με αρχηγό τον Ανδρέα Νάθενα, η ομάδα Κρουσώνα με τον Δημήτριο Δαμαλάκη και η ομάδα Γωνιών συναντιούνται στα Μετόχια Αγάκου και Σφακιανάκη.
Η από κοινού δράση τους αναγκάζει τους αλεπτιτωτιστές που εναπομένουν να εγκαταλείψουν τις θέσεις τις οποίες κατείχαν και να τις ανακαταλάβουν οι ομάδες αυτές.
Το πρόβλημα που αντιμετωπίζουν οι ένοπλοι πολίτες και έχει σχέση με την εξάντληση των πυρομαχικών, αντιμετωπίζουν και οι οργανωμένες στρατιωτικές ομάδες. Ο διοικητής των ελληνικών στρατιωτικών δυνάμεων συνταγματάρχης Παπαθανασόπουλος βλέποντας ότι η πρόσφατη κατάληψη του υψώματος Αϊ Λια από τους Γερμανούς επηρεάζει και κάνει δύσκολη την παραμονή και διατήρηση της μονάδας του στα Σπήλια, διατάσσει το 7ο Σύνταγμα να οργανώσει τμήμα και χωρίς καθυστέρηση να επιτεθεί και να ανακαταλάβει τον Αϊ Λια. Είναι όμως ένα δύσκολο εγχείρημα γιατί η δύναμη πυρός που διαθέτουν είναι ασθενής. Μετά την εξάντληση και των τελευταίων πυρομαχικών, τα τμήματα αναγκάζονται να υποχωρήσουν στα Σπήλια. Οι απώλειες που υφίστανται είναι αρκετές. Μεταξύ των άλλων τραυματίζεται και ο αντισυνταγματάρχης Ε. Χαιρέτης καθώς και ο λοχαγός Ν. Χαρδαλάκης που τον διαδέχεται.
Μετά την αποτυχία της επίθεσης κι επειδή αρχίζει να βραδιάζει οι ελληνικές δυνάμεις μετά από διαταγή του υποστράτηγου Λιναρδάκη, αρχίζουν να συμπτύσσονται στην περιοχή Καπνιστού Μετόχι και νότια απ’ αυτό.
Τα υπόλοιπα τμήματα εγκαθίστανται στα βορειοανατολικά και βορειοδυτικά υψώματα της κωμόπολης των Αρχανών. Η αποστολή των τμημάτων αυτών είναι η κάλυψη των οδών Ηρακλείου-Αρχανών και Ηρακλείου-Μεσαράς.
Με το πέρασμα των ημερών τα πράγματα αρχίζουν να δυσκολεύουν.
Οι δυνατότητες ανάληψης επιθέσεων περιορίζονται στο ελάχιστο. Τα ολιγάριθμα φυσίγγια που έχουν απομείνει δεν μπορούν να βοηθήσουν στον άνισο αυτό αγώνα. Μοναδική πηγή παραμένει ο αφοπλισμός των αλεξιπτωτιστών, για να στραφούν εναντίον τους τα δικά τους όπλα.
(Αύριο η συνέχεια)
