Του Μιχάλη Παπαδάκη*

Το καλοκαίρι του 2004 περιήλθαν έπειτα από προσπάθειες ετών στην κατοχή της «Βικελαίας Δημοτικής Βιβλιοθήκης» αντίγραφα του Στρατιωτικού Αρχείου των Γερμανικών Δυνάμεων Κατοχής στην Κρήτη, για το διάστημα 1941-45. Πρόκειται για αρχειακό στρατιωτικό υλικό αποτελούμενο από ψηφιακής μορφής αντίγραφα εγγράφων από το Ομοσπονδιακό Στρατιωτικό Αρχείο της Γερμανίας. Περιλαμβάνουν 21 συνολικά τον αριθμό προς επεξεργασία ψηφιακά δισκία (CD-Rom).

Από το γερμανικό τούτο αρχείο κατοχής ή αλλιώς αρχείο του Φράιμπουργκ (Freiburg), από την ομώνυμη πόλη αποστολής του αρχείου τούτου στον δήμο Ηρακλείου έχουν επεξεργαστεί έως τώρα κατόπιν μετάφρασης και εκτενούς επί το πλείστον περίληψης 13 τον αριθμό δισκία. Αυτά περιέχουν 105 φακέλους με περίπου 3.100 στρατιωτικά απόρρητα και μη έγγραφα του Στρατού Ξηράς –RH-, της Αεροπορίας –RL- και του Αρχηγείου των Ενόπλων Δυνάμεων –RW- (περιλαμβάνοντας ημερήσιες αναφορές, χειρόγραφα ημερολόγια πολέμου, ανακοινώσεις, υπηρεσιακή εσωτερική στρατιωτική αλληλογραφία, ραδιοτηλεγραφήματα, διαταγές, επιστολές, αναφορές δομής, ετοιμότητας μονάδων του στρατού, εφοδιασμού, μετακινήσεων και δραστηριότητας τούτων, αναφορές από τη στρατιωτική αστυνομία, αναφορές από τα στρατιωτικά νοσοκομεία, αναφορές απωλειών, πρωτόκολλα ανάκρισης Ελλήνων πολιτών και καταθέσεις Γερμανών στρατιωτών περί παραβίασης του Διεθνούς Δικαίου, προσωπικές μαρτυρίες, λίστες ονομάτων μελών του γερμανικού στρατού, αποσπάσματα εφημερίδων, φωτογραφικό υλικό, χειρόγραφα σχέδια, χάρτες), στο σύνολο 10.561 κατά προσέγγιση σελίδων. Ο τρόπος καταχώρισης των εγγράφων είναι σε ορισμένες περιπτώσεις ακανόνιστος, μη ακολουθώντας χρονική συνέχεια ή κάποια συνοχή αλληλένδετων συμβάντων.

Η έως τώρα καταγραφή των εγγράφων τούτων περιλαμβάνει θεματολογία σχετικά της -κατά κύριο λόγο- Μάχης της Κρήτης, αναφορών από τον χώρο της Πελοποννήσου (όπως την κατάληψη του Ισθμού της Κορίνθου, την προέλαση του γερμανικού στρατού έως τη νότια Πελοπόννησο και την αποχώρηση των βρετανικών στρατευμάτων), της Κεντρικής και Βορείου Ελλάδος (όπως επέλαση των γερμανικών στρατευμάτων, στρατιωτικού χαρακτήρα εκεί δραστηριότητα), των νησιών του Αιγαίου και ευρύτερης θαλάσσιας περιοχής της Μεσογείου (όπως κατάσταση μεταφορών και ανεφοδιασμού των γερμανικών, ιταλικών και βρετανικών δυνάμεων και στρατιωτική δραστηριότητα τούτων) και στρατιωτικού χαρακτήρα δράση εκτός των συνόρων της Ελλάδας, όπως της περιοχής της Ευρύτερης Μέσης Ανατολής (Αίγυπτος, Λιβύη) και του ανατολικού μετώπου (στη Ρωσία και Ουκρανία). Πιο συγκεκριμένα καταγράφονται μεταξύ άλλων:

α) Η δραστηριοποίηση γερμανικών, ιταλικών και συμμαχικών ναυτικών, αεροπορικών και χερσαίων δυνάμεων στην ευρύτερη περιοχή της Ευρώπης, της βόρειας Αφρικής και του ανατολικού μετώπου, η καταγραφή στρατιωτικών συγκρούσεων μεταξύ τούτων, καθώς και η παρουσίαση στρατιωτικού ενδιαφέροντος ζητημάτων (όπως προέλαση δυνάμεων, σχετικά με τη διοίκηση-τροφοδοσία, οχυρώσεις).

β) προετοιμασίες για τη στρατιωτική επιχείρηση «Μαρίτα» και «Ερμής», η σημασία κατοχής της Κρήτης για τους Γερμανούς και τους Άγγλους, λεπτομερής περιγραφή των πρώτων πέντε ημερών, έως την πλήρη κατάληψη της Κρήτης από τα γερμανικά στρατεύματα και η υποχώρηση μεγάλου όγκου των βρετανικών δυνάμεων από το νησί.

γ) Δραστηριοποίηση των γερμανικών στρατευμάτων στην Κρήτη, στρατιωτική διοίκηση, οργάνωση και δομή, κατάσταση υγειονομικού-πυρομαχικών- στρατιωτικού υλικού-οχημάτων- εφοδιασμού-τροφοδοσίας-ενισχύσεων-καταλυμάτων-ρουχισμού, μετακινήσεις, χώροι παραμονής γερμανικών στρατευμάτων στους τρεις νομούς και καθήκοντα-αποστολές τούτων, συλλήψεις και κατηγορίες εναντίων πολιτών, διατασσόμενα μέτρα, όπως εκφώνηση «λόγων διαφώτισης», κατασχέσεις χρηματικών ποσών, εκφοβισμοί, καταναγκαστική εργασία, αντίποινα προβολής αντίστασης και εκτελέσεις αμάχων σε Κρήτη-Αθήνα και Πειραιά.

δ) Προσωπικές μαρτυρίες Γερμανών στρατιωτών πριν και κατά τη διάρκεια της κατοχής της Κρήτης και καταθέσεις σε επιτροπές διερεύνησης παραβιάσεων του Διεθνούς Στρατιωτικού Δικαίου από Έλληνες, Άγγλους και Αυστραλούς κατά τη διάρκεια της επέμβασης των Γερμανικών Στρατευμάτων στην Κρήτη και ανακρίσεις Κρητικών από τη μυστική αστυνομία στρατού σχετικά «ωμοτήτων» εις βάρος κυρίως Γερμανών αλεξιπτωτιστών.

ε) Στρατιωτικού χαρακτήρα συγκρούσεις μεταξύ γερμανικών-συμμαχικών και ομάδων αντίστασης, περιπτώσεις δολιοφθοράς εναντίων γερμανικών στόχων και μέτρα καταστολής των εξεγέρσεων από των ελληνικό πληθυσμό.

στ) Καταγραφή και εκτίμηση από τις Γερμανικές Στρατιωτικές Δυνάμεις Κατοχής των ομάδων αντίστασης στους νομούς Χανίων, Ρεθύμνου και Ηρακλείου, η δομή, οι χώροι δραστηριοποίησης τούτων και η σχέση τους με τον ντόπιο πληθυσμό.

ζ) Η σχέση των Γερμανικών Δυνάμεων με τις τοπικές αρχές και την εκκλησία, η στάση του Γερμανικού Στρατού απέναντι στον ελληνικό πληθυσμό, εντολές προς τους κατοίκους των πόλεων και χωριών, η πολιτικοοικονομική κατάσταση στην Ελλάδα, απεργιακοί κύκλοι, κατάσταση τροφίμων και σίτισης.

η) Κατασχέσεις ειδών πρώτης ανάγκης και πρώτων υλών από τις γερμανικές αρχές ως λεία πολέμου.

θ) Η δραστηριοποίηση πληροφοριοδοτών-συνδέσμων υπέρ της γερμανικής δύναμης κατοχής στον νομό Ηρακλείου-Χανίων και απόπειρες εναντίων γερμανόφιλων Ελλήνων.

ι) Η δομή ιταλικών στρατιωτικών δυνάμεων και αποστολή-καθήκοντα τούτων, η ρήξη με τη Γερμανία και η εν μέρει συνεργασία με τις συμμαχικές δυνάμεις, συλλήψεις και εκτελέσεις μελών του ιταλικού στρατού κατόπιν της αποχώρησης της Ιταλίας από τον Άξονα.

Τα ήδη επεξεργασμένα ντοκουμέντα βρίσκονται στη «Β.Δ.Β» προς διάθεση κάθε ενδιαφερομένου και όταν ολοκληρωθεί η επεξεργασία και ο έλεγχος του συνολικού έργου θα διατίθενται στο κοινό σε ψηφιακή μορφή. Επιδίωξη θα είναι διαμέσου της άμεσης πρόσβασης στο συγκεκριμένο πρωτογενές αρχειακό υλικό να αναδειχθεί μέσω της αξιοποίησής τους τόσο η ιστορική αξία των εγγράφων τούτων όσο και η μέσω διασταυρώσεων των στοιχείων η εξέλιξη των γεγονότων στον ελλαδικό ή εκτός των συνόρων χώρο.

Σχετικά της επετείου της μάχης της Κρήτης

Το νησί της Κρήτης προσφερόταν ως μια ζωτικής σημασίας βάση, τόσο για τους Γερμανούς, όσο και για τους Άγγλους στον θαλάσσιο χώρο της Ανατολικής Μεσογείου εξυπηρετώντας τη δυνατότητα ανεφοδιασμού και τη διεξαγωγή στρατιωτικών επιχειρήσεων σε Βόρεια Αφρική και Μέση Ανατολή. Η Κρήτη, όπως και η Ελλάδα, δεν συμπεριλαμβανόταν αρχικά στα στρατιωτικά σχέδια του Χίτλερ, του Goering και του στρατάρχη Keitel. Άμεση προτεραιότητά τους ήταν η επιχείρηση Μπαρμπαρόσα και στόχος τους ήταν να κρατηθεί η περιοχή της Ελλάδας εκτός βρετανικής επιρροής.

Την 23η Μαΐου 1941 υπήρξε η επίσημη γνωστοποίηση της ενίσχυσης της θέσης του γερμανικού στρατού στην Κρήτη και επτά ημέρες περίπου αργότερα είχε κυριευτεί το νησί με σοβαρές απώλειες του επίλεκτου σώματος των αλεξιπτωτιστών, οι οποίοι από το σημείο τούτο και έπειτα δεν χρησιμοποιήθηκαν ξανά σε ευρείας κλίμακας στρατιωτικές επιχειρήσεις. Υπήρξαν ολέθρια σφάλματα από την πλευρά της διοίκησης των συμμαχικών δυνάμεων. Οι Άγγλοι ανέμεναν μια γερμανική επίθεση με ρίψη αλεξιπτωτιστών στην Κρήτη και η ημέρα της επίθεσης ήταν με ακρίβεια γνωστή. Τα συμμαχικά στρατεύματα υπερείχαν αριθμητικά των αντιπάλων τους, γνώριζαν το έδαφος και όλα τα στρατηγικής σημασίας σημεία είχαν οχυρωθεί για την απόκρουση μιας επίθεσης. Σύμφωνα με γερμανικά στρατιωτικά έγγραφα κενό της υπεράσπισης των Άγγλων στην Κρήτη ήταν η έλλειψη αεροπορικών δυνάμεων κατά τη διάρκεια των πρώτων καθοριστικών ημερών και η συγκέντρωση μεγάλου αριθμού στρατευμάτων προς απόκρουση μιας μεγάλης κλίμακας απόβασης δια θαλάσσης.

Η κατάληψη της Κρήτης από τα γερμανικά στρατεύματα χαιρετίστηκε ως νίκη της Γερμανίας εναντίον της Αγγλίας, μιας ισχυρής στρατιωτικής δύναμης εναντίον μιας ιστορικά αποικιοκρατικής, όπου η τότε επιδίωξη τους ήταν ο έλεγχος εδαφών και πλουτοπαραγωγικών βάσεων σύμφωνα με τα στενά εθνικά οικονομικά τους συμφέροντα, όπου άλλες χώρες, κυβερνήσεις και λαοί μετατρέπονταν σε θιασώτες, θύτες και θύματα των δικών τους στη διεθνή σκηνή επεκτατικών επιδιώξεων. Αυτό που τότε κατάφεραν με τα όπλα, βλέποντας κάποιος την ιστορία να επαναλαμβάνεται ως φάρσα, το καταφέρνουν τώρα ως μεταμοντέρνος Άξονας με τους δορυφόρους τους και τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα ως στρατηγεία κέντρων αποφάσεων, βρίσκοντας πρόθυμες κυβερνήσεις ανδρείκελα προς υλοποίηση των σχεδίων τους οδηγώντας χώρες σε στραγγαλισμό, καταλήστευση του εθνικού τους πλούτου και την μετατροπή της κοινωνίας σε παθητική αναλώσιμη υποβαθμισμένη μάζα.

Σε στρατιωτικά έγγραφα γνωστοποιείται η ομηρεία αμάχων από δεκαοχτώ έως πενήντα πέντε ετών και η πρόθεση εκτέλεσης τούτων ως αντίποινα (ως μέτρα κατευνασμού!). Θα εκτελούνταν για κάθε Γερμανό στρατιώτη δέκα πολίτες και θα πυρπολούνταν ή θα δέχονταν τα πυρά πυροβολικού τα πλησίον βρισκόμενα χωριά, έχοντας προηγουμένως προηγηθεί η εξασφάλιση όλων των μετρητών, τα οποία θα κατέληγαν ως προς την ενίσχυση του γερμανικού στρατού (κάτι ανάλογο στην τωρινή εποχή με το πλιάτσικο της χώρας υπέρ της διάσωσης των γερμανικών τραπεζών). Τούτα τα κτηνώδη μέτρα εκδίκησης εναντίων αμάχων σηματοδοτούν αρχέγονα στερούμενα οποιαδήποτε ευαισθησίας ένστικτα πολεμικής φυλής, παραβλέποντας οι ίδιοι το «διεθνές πολιτισμένο στρατιωτικό δίκαιο» που επικαλούνται ενός πολέμου «στα όρια του πολιτισμού».

Διατάσσονταν καμιά πλέον «ανοχή απέναντι σε αθώους άνδρες, γυναίκες και παιδιά.... Συντόμως πρέπει μέσω άμεσης και αποφασιστικής δραστηριότητας από την πλευρά μας, να συνειδητοποιήσει ο ελληνικός πληθυσμός, ότι η τρομοκρατία που ασκείται από τους συμμορίτες, θα ανταποδοθεί με μεγαλύτερης έντασης αντίστοιχες πράξεις» Τρομοκράτες όσοι αντιστέκονται, όσοι δεν υποτάσσονται, όσοι δεν κρυφοκοιτάζουν πίσω από τις γρίλιες, όσοι σηκώνουν ανάστημα απέναντι στον εισβολέα και μάχονται τον κατακτητή. Ο τότε νομάρχης Ηρακλείου Ι. Πασσαδάκης συνέστησε στον λαό της Κρήτης να είναι συνετός απέναντι στον γερμανικό στρατό, «γιατί οι στρατιωτικοί διοικητές παρά τη μεγαθυμία τους αναγκάζονται να είναι σκληροί για την ασφάλεια των μονάδων τους». Ναι, ο κατακτητής δεν μισεί τον πληθυσμό, απλά εκτελεί το καθήκον του με ψυχρό βλέμμα, απαλλαγμένος από κάθε συναισθηματισμό, ανθρωπισμό, σαν από ψηλά κινούμενη ατσάλινη μαριονέτα στο θέατρο σκιών, ενός πολέμου οικονομικών συμφερόντων. Άνθρωποι μηχανές που με ψυχρό χέρι και τρόπο σκέψης βιαιοπραγούν, εις βάρος μιας κοινωνίας, ενός λαού.

* Ο Μιχάλης Παπαδάκης είναι μεταφραστής των Αρχείων Γερμανικής Διοίκησης Κρήτης που φυλάσσεται στη Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη.