“Η Κρήτη έχει αληθινά κάτι το πανάρχαιο, το άγιο, το πικραμένο και περήφανο, που έχουν οι χαροκαμένες μάνες που γέννησαν παλικάρια. Έχει τόσο πολύ πολεμήσει και υπόφερε η γης ετούτη, έχει τόσο πολύ συνηθίσει το θάνατο, που τον ξεφοβήθηκε πια και μπορεί να γελάει και να παίζει μαζί του”.
Νίκος Καζαντζάκης
4ο μέρος
Πέμπτη 22 Μαΐου 1941,
3η μέρα της Μάχης στο Ηράκλειο
Ανάξιος όποιος ξάφνου ακούει το προσκλητήρι των καιρών να το φυσάει ή να το κρούει σάλπιγγα ή τύμπανο και δεν λέει παρών.
Στην εθνική αυτή επιταγή του Κωστή Παλαμά ο Κρητικός δεν μπορούσε να μείνει απαθής, αμέτοχος ή αδρανής. Το φορτισμένο με αγώνες και θυσίες παρλθόν, η αδούλωτη σκέψη του Κρητικού και η αδάμαστη κρητική ψυχή δεν εξαντλούνται εύκολα ως αποθέματα, όπως θα δείξει και η σημερινή ημέρα, στο Ηράκλειο, που ως φαίνεται είναι πιο ήρεμη από τη χθεσινή.
Τα γερμανικά αεροπλάνα δεν πολυχαμηλώνουν, εκτός αν θέλουν να ρίξουν μερικές ριπές με τα πολυβόλα τους στους κεντρικούς κυρίως δρόμους της πόλης. Προτεραιότητα έχει σήμερα η οδός 1866, που γκρεμίζονται μερικά καταστήματα κλείνοντας το δρόμο.
Οι αλεξιπτωτιστές με τις πρώτες πτώσεις τους κόβουν τα σύρματα και απομονώνουν τις τρεις περιοχές. Μέσα στην πόλη γίνεται προσπάθεια ανεύρεσης μεμονωμένων αλεξιπτωτιστών που κρύβονται ακόμα σε κάποια κτήρια.
Η κατάσταση βέβαια των αλεξιπτωτιστών όπως γράφει ο Α. Beeror ήταν αξιοθρήνητη. Η δίψα της πρώτης νύχτας οδήγησε σε δυσεντερία επειδή ήπιαν στάσιμο νερό από αυλάκια άρδευσης. Μερικοί μάσησαν αμπελόφυλλα στην απεγνωσμένη προσπάθειά τους να βρουν κάτι υγρό. Πολλοί σκοτώθηκαν ψάχνοντας για νερό, γιατί τους εντόπισαν Κρητικοί άτακτοι, που εξοπλίστηκαν με τα όπλα τους. Κατά τη διάρκεια των πρώτων σαράντα οκτώ ωρών στη χειρότερη κατάσταση βρίσκονταν αυτοί που είχαν απομονωθεί και κείτονταν ακόμα τραυματισμένοι όπου είχαν πέσει αφυδατωμένοι και στο έλεος των οπλισμένων Κρητικών ή σε άλλες περιπτώσεις των Βρετανών στρατιωτών και αξιωματικών.
Η πιο ζωηρή εχθρική δραστηριότητα παρουσιάζεται στο χώρο του αεροδρομίου.
Η ογκώδης σε προσωπικό και υλικό δραστηριότητα συνεχίζεται με αμείωτο ρυθμό. Τα οπλιταγωγά σμήνη αδειάζουν το ανθρώπινο φορτίο τους, ενώ τα βομβαρδιστικά ανασκάπτουν το έδαφος, με τις δέσμες που ρίχνουν ακατάπαυστα. Η αντίδραση βέβαια της αντιαεροπορικής άμυνας είναι εξίσου σφοδρή, με αποτέλεσμα να μην μπορούν να δημιουργηθούν υπολογίσιμες εχθρικές εστίες.
Μεγάλα οπλιταγωγά με αλεξίπτωτα διαφόρων αποχρώσεων χαμηλώνουν και μειώνοντας ταχύτητα αφήνουν το έμψυχο ή άψυχο υλικό τους σε μορφή μανιταριών με μακρείς μίσχους και εξαφανίζονται με ιλιγγιώδη ταχύτητα. Με τον τρόπο αυτό αποφεύγουν την αντίδραση της αεροπορικής άμυνας.
Οι ελλείψεις σε πολεμικό και υγιειονομικό υλικό των αμυνόμενων καλύπτονται ορισμένες φορές από αιχμάλωτους αλεξιπτωτιστές οι οποίοι κουβαλούν μαζί τους κώδικες ανεφοδιασμού. Σε μια άκρη του αεροδρομίου απλώνεται μια τεράστια γερμανική σημαία που δημιουργεί την εντύπωση στους Γερμανύς πιλότους ότι το τμήμα κατέχεται από γερμανικές δυνάμεις και ρίχνουν το πολύτιμο φορτίο τους. Όταν διαπιστώνεται το λάθος τους, επανορθώνεται με ρίψη βομβών. Τα εχθρικά λάφυρα που πέφτουν στους αμυνόμενους είναι πιστόλια, κιάλια, φωτογραφικές μηχανές τοπογραφικοί χάρτες κ.ά. Σε διάφορα σχεδιαγράμματα φαίνονται πολλές φορές λεπτομέρειες της πόλης, του λιμανιού, των στρατώνων και του αεροδρομίου, που σημαδεύονται με κόκκινα τόξα. Προκύπτει απ’ αυτά ότι οι Γερμανοί αλεξιπτωτιστές γνωρίζουν εξίσου καλά, όπως και εμείς τα επίμαχα προς κατάληψη σημεία. Ο Γερμανός διοικητής συνταγματάρχης Brauer είχε συνειδητοποιήσει ότι οποιαδήποτε απόπειρα κατάληψης του Ηρακλείου ήταν αδύνατη με τις συνθήκες που επικρατούσαν. Θεωρούσε όμως εφικτή την παρεμπόδιση χρήσης του αεροδρομίου από τα αγγλικά αεροσκάφη για τυχόν παρουσία τους από την Αίγυπτο.
Ισχυρές περίπολοι και μικρά αποσπάσματα ασχολούνται με την προς το νότο εκκαθάριση του αεροδρομίου και μεμονωμένων αλεξιπτωτιστών μέχρι την περιοχή της Κνωσού. Στο λόφο 182 (Κόπραινα) όπου τέμνεται ο δρόμος Ηρακλείου-Αγ. Νικολάου από τον Καρτερό ποταμό οι Γερμανοί έχουν εδραιωθεί στις πλαγιές του λόφου. Οι κατεχόμενες θέσεις τους έχουν καταστεί πολύ ισχυρές, γιατί έχουν ενισχυθεί με ελαφρό πυροβολικό, μεγάλο αριθμό όλμων και πολυβόλων, που είχαν ριχτεί στο διάστημα της ημέρας για αναπλήρωση και συμπλήρωση των όσων είχαν απωλεστεί.
Αναφορικά με την πόλη και τις γειτονικές εκτός των τειχών περιοχές, στην Κιτρική και γύρω από το σημερινό γήπεδο του ΟΦΗ διεξάγεται σκληρή μάχη, η οποία στοιχίζει τη ζωή σε 12 δικούς μας εκτός από τους τραυματίες.
Η εκεί γερμανική εστία εξουδετερώνεται, σκοτώνονται οκτώ Γερμανοί και συλλαμβάνονται οι υπόλοιποι. Στα χέρια των ελληνικών δυνάμεων περιέρχονται τα όπλα και τα πυρομαχικά τους. Όταν βέβαια οι αλεξιπτωτιστές αντιλαμβάνονται ότι κινδυνεύουν, ζητούν τη βοήθεια των αεροπλάνων τους, τα οποία επεμβαίνουν διαμοιράζοντας το δικό τους κάθε είδους προστατευτικό πολεμικό υλικό.
Στις πύλες εισόδου της πόλης δεν σημειώνονται σοβαρές πιέσεις. Οι ομάδες που βρίσκονται κοντά σ’ αυτές περιορίζονται σε παρενοχλητικές κρούσεις.
Η σχετική αδράνεια μπορεί να αποδοθεί στην πληροφορία κατάληψης του αεροδρομίου του Μάλεμε.
Η πτώση του αεροδρομίου του Μάλεμε αλλλάζει τη μορφή του πολέμου και σημειώνεται μια φειδώ στη σπατάλη αίματος και πυρομαχικών τα οποία θα χρειαστούν σε άλλα μέτωπα του πολέμου.
Στην περιοχή Μασταμπά, Ατσαλένιο, μικρές στρατιωτικές ομάδες και όμιλοι ατάκτων Κρητικών συμπληρώνουν την εκκαθάριση των υπολειμμάτων καθώς και των νέων αλεξιπτωτιστών.
Στον τομέα Γιοφυράκια καθηλώνονται οι εισβολείς από ελληνικές δυνάμεις, κλείνοντας έτσι το δρόμο τους για την πόλη.
Στις 22-5-1941 στην περιοχή του δυτικού συγκροτήματος συνεχίστηκε από το 3ο ελληνικό σύνταγμα πεζικού και ομάδες ένοπλων πολιτών η εκκαθάριση της περιοχής αυτής μέχρι τον Γιόφυρο και τη Φοινικά και Αρχάνες προς νότο. Στο τέλος της ημέρας το έργο της εκκαθάρισης έχει τελειώσει χωρίς την παρουσία Γερμανού αλεξιπτωτιστή στην ελληνική αυτή αμυντική περιοχή. Από τις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις της ημέρας 150 αλεξιπτωτιστές φονεύονται ή συλλαμβάνονται αιχμάλωτοι. Αλλά και από την πλευρά των Ελλήνων οι απώλειες δεν είναι μικρές.
Τα σημαντικότερα από τα δύο γερμανικά τμήματα συνολικής δύναμης πεντακοσίων αλεξιπτωτιστών βρίσκονται σε αμυντική διάταξη καθηλωμένα στην περιοχή Τσαλικάκι-Εσταυρωμένο.
Μεταξύ των τμημάτων αυτών και της πόλης του Ηρακλείου παρεμβάλλονται πάντοτε τα τμήματα του 7ου ελληνικού συντάγματος τα οποία έχουν ως αποστολή την άμυνα της δυτικής πλευράς της πόλης, καθώς και το Έμπεδο τάγμα Χανίων που έχει ως κύρια αποστολή την άμυνα της βόρειας πλευράς, του Κούλε και του εσωτερικού της πόλης.
Η οργανωμένη στις θέσεις αυτές γερμανική δύναμη, αποτελεί μια συνεχή απειλή κατά του Ηρακλείου κι αυτό γιατί έχει συγκεντρώσει για την κάλυψη του πολλά γυναικόπαιδια. Ο διοικητής της 2ης στρατιωτικής διοίκησης υποστράτηγος Λιναρδάκης ζητά από τη βρετανική διοίκηση τον τομέα υποστήριξης αρμάτων και πυροβολικού για να επιτεθεί κατά των Γερμανών και να απαλλάξει την περιοχή από την απειλή τους.
Δεν στέλνεται όμως ενίσχυση. Τα πυροβόλα κατά των γερμανικών πυρήνων δεν φέρνουν αποτέλεσμα λόγω μακρινής απόστασης και της αδυναμίας συντονισμού με τις δικές μας δυνάμεις.
Σ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας οι επί του εδάφους Γερμανοί τηρούν αμυντική στάση, οι βομβαρδισμοί όμως και οι πολυβολισμοί της γερμανικής αεροπορίας συνεχίζονται. Πλήττονται κυρίως οι οδικές αρτηρίες που οδηγούν από την πόλη στην ύπαιθρο χώρα.
Σ’ αντίθεση με ό,τι συμβαίνει στο Ρέθυμνο, τα δύο συγκροτήματα μάχης των αλεξιπτωτιστών έχουν τη δυνατότητα να επικοινωνούν μεταξύ τους μέσω ασυρμάτου όσο και με το σώμα στρατού. Η επαφή αυτή δίνει τη δυνατότητα και διευκολύνει οργανωτικά τον πληρέστερο ανεφοδιασμό των δυνάμεών τους.
Καθόλο το διάστημα της ημέρας που επικρατεί σχετική ηρεμία λόγω άρνησης του τάγματος της Μαύρης Φρουράς να επιτεθεί κατά του αεροδρομίου από έλλειψη πυρομαχικών, τα συνεργεία αναλαμβάνουν νέα αποστολή. Ασχολούνται με την περισυλλογή και ταφή των πτωμάτων των αλεξιπτωτιστών.
Από τις 20 Μαΐου που πέφτουν οι πρώτοι αλεξιπτωτιστές μέχρι σήμερα περί τα 300 πτώματα θάβονται από τους Έλληνες και περί τα 950 από τους Βρετανούς, όπως αναφέρει το Ελληνικό Γενικό Επιτελείο Στρατού. Εκτός απ’ αυτούς πολλοί ακόμα μένουν άταφοι σε περιοχές που βάλλονται από τους Γερμανούς. Στις γερμανικές απαγορεύσεις, τέλος, εντάσσεται και η ταφή κάθε πολίτη που σκοτώνεται κρατώντας όπλο.
Η ιατρική περίθαλψη στο Ηράκλειο προσφέρεται από τις δύο λειτουργούσες μονάδες. Είναι το Πανάνειο Νοσοκομείο και η Πολυκλινική. Οι μονάδες αυτές είναι ασφυκτικά γεμάτες. Οι πεθαμένοι βρίσκονται δίπλα στους τραυματίες. Ο πόνος από τις πληγές των τραυμάτων βρίσκεται κάτω από το φόβο των γερμανικών αεροπορικών επιθέσεων. Οι Γερμανοί βέβαια τραυματίες βεβαιώνουν ότι το Πανάνειο δεν κινδυνεύει να χτυπηθεί, χωρίς όμως να εκλαμβάνεται ως απολύτως πειστική διαβεβαίωση. Τα τραυματισμένα γειτονικά κτίσματα προκαλούν την ανησυχία. Η αποψινή νύχτα κυλάει ήρεμα.
Ίσως τα νυσταγμένα μάτια να βρουν κάποια ανάπαυση. Μόνο τα βήματα των περίπολων ταράσσουν τη νυχτερινή ησυχία. Η αδιάκοπη υπερένταση των προηγούμενων ημερών ζητά κι εκείνη τη μικρή ανάπαυλα που της ανήκει.
(Αύριο η συνέχεια)
