Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ) το κάπνισμα αποτελεί το πιο σημαντικό πρόβλημα δημόσιας υγείας των ημερών μας. Και παρόλο που συνεχίζει να αποτελεί τεράστια απειλή δεν μπορεί κανείς να παραβλέπει την αξιοσημείωτη πρόοδο που έχει σημειωθεί τα τελευταία χρόνια τόσο στη πρόληψη όσο και στην αντιμετώπιση του καπνίσματος. Μόλις μερικά χρόνια πριν το κάπνισμα θεωρείτο από την κοινωνία, την πολιτική, τη θρησκεία ακόμη και την ιατρική μια συνήθεια. Από την δεκαετία του ’90 σύμφωνα με τον ΠΟΥ το κάπνισμα θεωρείται νόσος και έχει κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά.
1. Αποτελεί το ίδιο τη συχνότερη νόσο του ανεπτυγμένου κόσμου (την νόσο του εθισμού στην νικοτίνη) που χαρακτηρίζεται από συχνές υποτροπές
2. Αποτελεί τον κυριότερο, αν όχι τον μοναδικό, προδιαθεσικό παράγοντα που μπορεί να προληφθεί για την εμφάνιση άλλων σοβαρών νοσημάτων που οδηγούν στον θάνατο.
Παρόλο που στο παρελθόν οι θάνατοι από το κάπνισμα ήταν πολύ περισσότεροι στον ανεπτυγμένο σε σχέση με τον αναπτυσσόμενο κόσμο, από το 2000 και μετά η διαφορά αυτή δεν υπάρχει. Αυτό είναι αποτέλεσμα τόσο της κατεύθυνσης της διαφημιστικής καμπάνιας των καπνοβιομηχανιών προς τα αναπτυσσόμενα κράτη όσο και της εκστρατείας κατά του καπνίσματος στα ανεπτυγμένα. Κάθε χρόνο σε όλο τον πλανήτη περίπου 6.000.000 άνθρωποι πεθαίνουν από νόσημα που σχετίζεται με το κάπνισμα. Υπολογίζεται ότι οι μισοί από όσους καπνίζουν σήμερα θα πεθάνουν από νόσημα που σχετίζεται με το κάπνισμα.
Στην Ευρώπη, το κάπνισμα ευθύνεται για 1.200.000 θανάτους το χρόνο. Υπολογίζεται ότι στη χρήση προϊόντων καπνού θα αποδίδονται 2.000.000 θάνατοι Ευρωπαίων πολιτών το χρόνο μέχρι το 2020. Η αύξηση αυτή των θανάτων αξίζει να σημειωθεί, ότι οφείλεται στην αύξηση του καπνίσματος στις γυναίκες.
Στην Ελλάδα περισσότεροι από 15.000 άνθρωποι πεθαίνουν κάθε χρόνο από νόσημα που σχετίζεται με το κάπνισμα ενώ ξοδεύονται 25-30 εκατ ευρώ/έτος για τσιγάρα
Η συνέχιση του καπνίσματος οφείλεται στην νικοτίνη που περιέχεται στον καπνό ενώ η πρόοδος στη κατανόηση της φαρμακολογικής φύσης του εθισμού στη νικοτίνη έδειξε ότι πρόκειται για μια ουσία με ισχυρές εθιστικές ιδιότητες με θύματα την πλειονότητα των καπνιστών.
Η αντιμετώπιση της νόσου του καπνίσματος αρχίζει με την συνειδητοποίηση ότι δεν πρόκειται για μια κακή συνήθεια αλλά για μια κατάσταση εθισμού την οποία μπορεί να αντιμετωπίσει χωρίς βοήθεια μόνο το 3-5% των καπνιστών.
Η θεραπεία την νόσου του καπνίσματος αφορά κατ’ αρχάς την αλλαγή της στάσης απέναντι στο κάπνισμα όλων των επαγγελματιών της υγείας.
Στα ιατρεία διακοπής καπνίσματος προσδιορίζεται και καταγράφεται το προφίλ του καπνιστή και καθορίζεται εξατομικευμένα η θεραπευτική παρέμβαση.
Εκτός από τη γενική ή πιο εξειδικευμένη (όταν κρίνεται απαραίτητο) ψυχολογική υποστήριξη και τις συμπεριφεριολογικές προσεγγίσεις υπάρχουν σήμερα αποτελεσματικές θεραπείες για τον εθισμό στη νικοτίνη.
Η φαρμακευτική αγωγή αποσκοπεί 1) στην εξάλειψη ή την ελάττωση των συμπτωμάτων της στέρησης και 2) στην αύξηση των ποσοστών διακοπής του καπνίσματος τα οποία αξίζει να σημειωθεί ότι χωρίς την χρήση αγωγής βρίσκονται περίπου στο 3% το χρόνο.
Τρεις τύποι φαρμακευτικής αγωγής έχουν εγκριθεί (από όλους του επίσημους κρατικούς φορείς ελέγχου φαρμάκων) για τη θεραπεία της νόσου του καπνίσματος. Στα εγκεκριμένα φάρμακα περιλαμβάνονται:
1.Τα υποκατάστατα νικοτίνης: στην χώρα μας κυκλοφορούν στην μορφή της τσίχλας, των αυτοκόλλητων, του σπρέι από τη μύτη ή το στόμα και του inhaler (υπάρχουν διάφορα εμπορικά ονόματα προϊόντων που περιέχουν νικοτίνη πχ. Nicorette, Nicotinelle κλπ). Πρόκειται ουσιαστικά για μέθοδο που βασίζεται στη χορήγηση νικοτίνης, από άλλη οδό (κυρίως στηρίζεται στη απορρόφησή της από την συστηματική και όχι την πνευμονική κυκλοφορία) με προοδευτικά ελαττωμένη δόση. Έτσι το ερέθισμα που φτάνει στους νικοτινικούς υποδοχείς του εγκεφάλου (οι οποίοι είναι υπεύθυνοι για την ανάπτυξη του εθισμού) προοδευτικά ελαττώνεται σε ένταση και συχνότητα. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα στο τέλος της περιόδου θεραπείας ο καπνιστής να μην θέλει και να μην χρειάζεται το κάπνισμα.
2.Η υδροχλωρική βουπροπιόνη, μια αμινοκετόνη που ανήκει φαρμακολογικά στα ήπια αντικαταθλιπτικά και που έχει αποδειχθεί αποτελεσματική στη διακοπή του καπνίσματος. Το φάρμακο στην χώρα μας κυκλοφορεί με το εμπορικό όνομα Zyban ενώ ο ακριβής μηχανισμός δράσης του, σε ό,τι αφορά τη διακοπή του καπνίσματος, δεν είναι απολύτως γνωστός.
3.Η βαρενικλίνη, η οποία με τη μορφή του τριγυκού άλατος είναι η φαρμακευτική ουσία που περιέχεται στο φάρμακο με το εμπορικό όνομα Champix, είναι το πρώτο φάρμακο (μιας καινούργιας κατηγορίας) που σχεδιάστηκε με σκοπό να εμποδίσει την αίσθηση απόλαυσης που δημιουργεί το κάπνισμα και να ελαττώσει την επιθυμία για κάπνισμα.
Θα πρέπει να σημειωθεί ότι σήμερα η αντιμετώπιση της νόσου του καπνίσματος θεωρείται προτεραιότητα σε ολόκληρο τον ανεπτυγμένο κόσμο.
Η αντιμετώπισή της στηρίζεται τόσο στην πρόληψη (με προγράμματα και εκστρατείες ενημέρωσης) όσο και στη θεραπεία όσων πάσχουν δηλ των καπνιστών.
Τα φάρμακα που έχουμε σήμερα στη διάθεσή μας για τη διακοπή του καπνίσματος είναι πρώτον ασφαλή και δεύτερον αποτελεσματικά.
Ο συνδυασμός της συμβουλευτικής, της θεραπείας συμπεριφοράς με την φαρμακοθεραπεία σε άλλοτε άλλα βαθμό μπορούν να βοηθήσουν ακόμη και τον πιο εξαρτημένο καπνιστή να θεραπευθεί.
Η Ι. Μητρούσκα είναι πνευμονολόγος- διευθύντρια ΕΣΥ ιατρείου διακοπής καπνίσματος στην Πνευμονολογική Κλινική του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Ηρακλείου Κρήτης
