Διάβασα με πολλή προσοχή τις δημοσιεύσεις στη διαδικτυακή έκδοση της εφημερίδας σας αλλά και σε άλλες διαδικτυακές σελίδες την πραγματικά ενδιαφέρουσα ανακοίνωση (ή "διαρροή" σύμφωνα με τη σελίδα www.agonaskritis.gr) των ευρημάτων του Κέντρου Καταγραφής Καρκίνου (Κ.Κ.Κ.).
Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι η πρωτοβουλία της Περιφέρειας Κρήτης και της Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Κρήτης αξίζει συγχαρητηρίων και επιστημονικής επιβράβευσης. Εντούτοις διαβάζοντας τους τίτλους των δημοσιεύσεων ("Πάνω από 30.000 κρητικοί πέθαναν από νεοπλασίες σε 21 χρόνια" και "Κατακόρυφη αύξηση νεοπλασιών στην Κρήτη") και διαβάζοντας τα νούμερα στα διάφορα ρεπορτάζ διαπίστωσα ότι προβαλλόταν μια εντελώς ψεύτικη και απαισιόδοξη εικόνα για την πραγματικότητα της εμφάνισης των νεοπλασιών στο νησί μας. Επειδή προφανώς ο χώρος είναι περιορισμένος, θα προσπαθήσω να αναδείξω σύντομα τα "λάθη" της παρουσίασης και προβολής των αποτελεσμάτων της έρευνας, τα οποία κατά τη γνώμη μου οφείλονται μάλλον στη μη εξοικείωση των φίλων δημοσιογράφων με τα ιατρικά μαθηματικά/στατιστική. Δηλώνω ότι δεν έχω διαβάσει την έκθεση και τα σχόλια μου τονίζω ότι στηρίζονται αποκλειστικά στα νούμερα που δημοσιεύτηκαν και φυσικά σε καμία περίπτωση δεν αμφισβητώ τα πραγματικά ευρήματα της έρευνας.
Αρχικά είναι σημαντικό να αναφέρω ένα παράδειγμα που θα βοηθήσει στην κατανόηση των αριθμών που δημοσιεύτηκαν. Ας υποθέσουμε ότι σε ένα χωριό υπάρχουν 100 σπίτια από τα οποία τα 99 είναι βαμμένα άσπρα και το 1 βαμμένο μαύρο. Λέμε τότε ότι τα μαύρα σπίτια στο χωριό είναι το 1%. Αν ακόμα ένα σπίτι βαφεί μαύρο τότε τα μαύρα σπίτια θα είναι 2 δηλαδή είναι το 2% των σπιτιών του χωριού. Το ποσοστό αυτό εξακολουθεί να είναι πολύ μικρό. Ομως η αύξηση των πραγματικών μαύρων σπιτιών από 1 σε 2 είναι μία στατιστική αύξηση 100%! Και αυτό το ποσοστό λανθασμένα μπορεί να προβληθεί ως "κατακόρυφη αύξηση των μαύρων σπιτιών"!
Σημαντικό στοιχείο έλλειψης των ρεπορτάζ είναι και η σύγκριση με άλλες χώρες που έχουν οργανωμένα αρχεία νεοπλασιών τα οποία μαζεύουν στοιχεία συνεχώς και προοπτικά (δεν χρειάζεται δηλαδή να ψάξουν σε παλιά αρχεία με ότι προβλήματα μπορεί να σημαίνει το αναδρομικό αυτό ψάξιμο).
Ετσι λοιπόν αναφέρεται ότι στην Κρήτη (δηλαδή σε 623.065 κατοίκους με την απογραφή του 2011) καταγράφηκε αύξηση όλων των περιστατικών νεοπλασιών στους άνδρες από 448,7/100.000/έτος το 1992 σε 574,2/100.000/έτος το 2013. (Από εδώ και πέρα θα αναφέρουμε μόνο το νούμερο/100.000/έτος). Στις γυναίκες η αύξηση ήταν από 408,2 σε 514,2. Σύμφωνα με το παράδειγμα των μαύρων σπιτιών που φέραμε προηγουμένως η αύξηση των περιστατικών στους άνδρες ήταν 27.9% και στις γυναίκες ήταν 25,9% που κάποιος θα μπορούσε να θεωρήσει "κατακόρυφη". Ομως στον πραγματικό πληθυσμό τόσο για τους άνδρες όσο και για τις γυναίκες η αύξηση ήταν μόλις 125 και 105 άτομα αντίστοιχα δηλαδή από 4 0 / 00 (τις χιλίοις) σε 50/00, εξαιρετικά χαμηλή!
Ανάλογος ήταν ο τρόπος που παρουσιάστηκαν και οι θάνατοι από όλες τις νεοπλασίες στους άνδρες από 189,2 σε 201(6,34%) και στις γυναίκες από 98 σε 124,6 (26%). Ομως η αύξηση κατά 12 των θανάτων για τους άνδρες και 26 για τις γυναίκες είναι εξαιρετικά μικρή σε απόλυτα νούμερα και αμφιβάλλω αν είναι στατιστικά σημαντική για να μιλήσει κάποιος και για "κατακόρυφη αύξηση των θανάτων από νεοπλασίες".
Ενα άλλο σημείο που αξίζει επίσης προσοχής είναι η σύγκριση με άλλες χώρες. Στις ΗΠΑ η αντίστοιχη συχνότητα εμφάνισης νεοπλασιών (Cancer Facts and Figures 2016, American Cancer Society) είναι στους άνδρες 528,9 και στις γυναίκες 436,2. Ενώ για τους θανάτους είναι 210,6 για τους άνδρες και 149,2 για τις γυναίκες. Βλέπουμε λοιπόν ότι τα νούμερα της Κρήτης είναι σχεδόν ίδια με αυτά μιας μεγάλης χώρας του δυτικού κόσμου κάτι που είναι ίσως αναμενόμενο αφού έχουμε υιοθετήσει πλήρως το "δυτικό τρόπο ζωής".
Αν τώρα δούμε τα νούμερα για 3 νεοπλασίες ξεχωριστά. Για τον καρκίνο του μαστού, σύμφωνα με τα δημοσιεύματα, στην Κρήτη τα νέα περιστατικά είναι 56,8/100.000/έτος και οι θάνατοι 22,7/100.000/έτος . Στις ΗΠΑ είναι 128 και 21,9 αντίστοιχα. Βλέπουμε λοιπόν ότι στην Κρήτη τα νέα περιστατικά καρκίνου του μαστού είναι σημαντικά λιγότερα από τις ΗΠΑ (το γνωρίζουμε ότι η Ελλάδα γενικά έχει από τα χαμηλότερα πσοσοστά στο δυτικό κόσμο) αλλά οι θάνατοι είναι σχεδόν ίδιοι με τις ΗΠΑ που αντανακλά μεταξύ άλλων και το καλό επίπεδο των ογκολογικών υπηρεσιών στο νησί (αν θεωρήσουμε ότι οι ασθενείς στις ΗΠΑ λαμβάνουν την "καλύτερη" περίθαλψη).
Για τον καρκίνο του πνεύμονος στην Κρήτη τα 40 νέα περιστατικά και 36,5 θάνατοι είναι επίσης χαμηλά σε σύγκριση με τις ΗΠΑ που τα νέα περιστατικά είναι 79 με 58 σε άνδρες και γυναίκες και οι θάνατοι 62 και 41 αντίστοιχα.
Τέλος για τον καρκίνο του παχέος εντέρου στην Κρήτη έχουμε 25,1 νέα περιστατικά/100.000/έτος και 14,7 θανάτους/100.000/έτος. Στις ΗΠΑ τα νέα περιστατικά είναι 47,4 στους άνδρες και 26,2 στις γυναίκες ενώ οι θάνατοι 18 και 13 αντίστοιχα. Βλέπουμε λοιπόν ότι τα νούμερα είναι απολύτως συγκρίσιμα.
Τελειώνοντας το σύντομο αυτό απλουστευμένο σχολιασμό θα ήθελα να τονίσω ότι:
(1) Η Κρήτη έχει συχνότητα και εμφάνιση νεοπλασιών (που σχετίζονται αρκετά με τον τρόπο ζωής) ανάλογη με αυτή των δυτικών χωρών. Αυτό δεν πρέπει να μας εκπλήσσει αφού έχουμε υιοθετήσει αυτόν τον τρόπο ζωής.
(2) Κάποιες νεοπλασίες εμφανίζονται στην Κρήτη (στην Ελλάδα και στις μεσογειακές χώρες) σημαντικά λιγότερο για μάλλον περιβαλλοντικούς κυρίως παράγοντες που ακόμα δεν έχουν διευκρινιστεί, με κυριότερο παράδειγμα τον καρκίνο του μαστού.
(3) Αν πραγματικά θέλουμε να ελαττώσουμε τα παραπάνω νούμερα θα πρέπει ο καθένας ξεχωριστά να συμβάλλει με τις αλλαγές που πρέπει να κάνει τόσο σε προσωπικές του συνήθειες όσο και σε συλλογικό επίπεδο προστασίας του περιβάλλοντος. Η Κρήτη είναι ένας ευλογημένος τόπος στον οποίο δυστυχώς δεν συμπεριφερόμαστε πραγματικά όπως του αξίζει.
Αφησα για το τέλος την απάντηση στο ερώτημα"Μα τότε τι σημαίνει αυτή η αύξηση των περιστατικών και θανάτων που βρήκε η έρευνα του Κ.Κ.Κ."" Δεν σημαίνει (κατά τη γνώμη μου) τίποτα άλλο παρά καλύτερη καταγραφή περιστατικών, καλύτερα αρχεία απο το 1992 μέχρι το 2013. Δεν σημαίνει τίποτα άλλο παρά το ότι πλέον οι ασθενείς δεν αισθάνονται "ντροπή" για μια νεοπλασία και προσέρχονται στον ιατρό έγκαιρα ή δεν ζητάνε να αλλάξει η αιτία θανάτου στο πιστοποιητικό θανάτου για να μη "στιγματιστεί" η οικογένεια. Δεν σημαίνει τίποτα άλλο παρά το ότι τα παιδιά πάνε έγκαιρα τους ηλικιωμένους γονείς τους στον ιατρό ενώ τα ίδια αρχίζουν έγκαιρα τις προληπτικές τους εξετάσεις.
Η αύξηση των περιστατικών της έρευνας θεωρώ ότι σε ένα μεγάλο βαθμό είναι πλασματική. Τα περιστατικά αυτά ήταν πάντα αναμεσά μας απλώς τώρα ευαισθητοποιήθήκαμε ως άνθρωποι και ως κοινωνία. ΑΥΤΟ είναι το μεγάλο κέρδος από τη δημοσίευση της έρευνας και μακάρι να βρεί χρηματοδότηση να συνεχιστεί. Δυστυχώς η Ελλάδα είναι από τις ελάχιστες χώρες που δεν έχει επίσημο Αρχείο Νεοπλασιών (η μοναδική στην ΕΕ). Ας ελπίσουμε ότι πρωτοβουλίες σαν αυτή του Κ.Κ.Κ. θα αναδείξουν τα τεράστια κέρδη από την ύπαρξη της υπηρεσίας αυτής.
* Ο Ηλίας Σανιδάς είναι χειρουργός-ογκολόγος
