Τα “κλικ” της ελευθερίας στις “γειτονιές του κόσμου”

Το συναρπαστικό ταξίδι ζωής του Ηρακλειώτη φωτογράφου Στυλιανού Παπαρδέλα

Εκατοντάδες μοναδικά πρόσωπα,χιλιάδες εικόνες, χιλιάδες χιλιόμετρα σε μια διαδρομή που συνεχίζεται...

Της Ευαγγελίας Καρεκλάκη

Η αγάπη του για τη φωτογραφία τον οδήγησε στα πέρατα του κόσμου και σίγουρα τον άλλαξε ως άνθρωπο. Η αίσθηση της ελευθερίας για τον Ηρακλειώτη Στέλιο Παπαρδέλα είναι η εικόνα των παιδιών που ξυπόλυτα και μισόγυμνα παίζουν στους δρόμους της Κούβας ή στις φαβέλες του Ρίο, το πλατύ χαμόγελο της  μάνας στην Ουγκάντα που παρά τη φτώχεια της ακτινοβολεί από ευτυχία, οι βόλτες στις γειτονιές της Καλκούτα, οι στάλες της βροχής ξημέρωμα Πρωτοχρονιάς στη Βολιβία, οι καθημερινές στιγμές μιας οικογένειας στο νησί Καμπ του Βιετνάμ, ο μαυροπίνακας στο σχολείο στην έρημο Jaisalmer, το κρυφτούλι με μία μικρούλα στην Καμπότζη, το μπλε της θάλασσας στα μάτια μίας μικρής προσφυγοπούλας  στο καμπ της Μόριας στην Λέσβο, τα βότσαλα που πετάει ανέμελα στα νερά του Αιγαίου ένα αγοράκι από τη Συρία.

Χιλιάδες εικόνες, γεύσεις και αρώματα, χιλιάδες μοναδικά πρόσωπα, χιλιάδες κλικ, χιλιάδες χιλιόμετρα, πολλά από τα οποία έχει διασχίσει με το αγαπημένο του μέσο, το λεωφορείο.

Ιρλανδία, Ιταλία, Ισπανία, Γαλλία, Ολλανδία, Τσεχία, Τουρκία, Ουγκάντα, Γουατεμάλα, Μεξικό, Αργεντινή, Χιλή, Περού, Βολιβία, Βραζιλία, Κολομβία, Ινδία, Ταϋλάνδη, Λάος, Καμπότζη , Βιετνάμ, Ιορδανία  και το ταξίδι συνεχίζεται...

«Δεν είναι τίποτα να πεθαίνεις αλλά είναι τρομακτικό να μην ζεις» λέει και αυτό το έχει κάνει πράξη στη ζωή του. Είναι Κρητικός, είναι Έλληνας αλλά ταυτόχρονα είναι  πολίτης αυτού του κόσμου. Πλέον ξέρει καλά ότι η ευτυχία μπορεί να φωλιάζει σε μία σκονισμένη καλύβα, σε ένα ξεφουσκωμένο τόπι, σε ένα πιάτο φαγητό που προσφέρεται με γενναιοδωρία από ανθρώπους που στερούνται τα στοιχειώδη. «Επιλέγω χώρες μη ανεπτυγμένες γιατί εκεί νιώθω πιο ελεύθερος, γιατί εκεί αναγκαστικά μάλλον οι άνθρωποι ακόμα κρατούν τις παραδόσεις τους και όλα αυτά που μας κρατάνε σε επαφή με την φύση μας. Σίγουρα έχω βρεθεί σε μέρη με πολλή φτώχεια, εξαθλίωση και τεράστια κοινωνικά προβλήματα, κακές συνθήκες ζωής γενικά. Για μένα προσωπικά δεν έχει σημασία σε τι συνθήκες βρίσκεται μια χώρα. Δεν με ενδιαφέρει αν είναι βρόμικα ή καθαρά, επικίνδυνα ή οτιδήποτε άλλο. Ταξιδεύω για να κοιτάω ανθρώπους στα μάτια και να μαθαίνω από αυτούς. Θέλω να βιώνω τα πράγματα σε βάθος και όπως είναι. Έτσι μόνο παιδεύομαι και καταλαβαίνω τα κοινά μου και τις διάφορες με άλλες κουλτούρες, έτσι μαθαίνω να νιώθω τους ανθρώπους γύρω μου».

Ο Στέλιος δεν είναι ο φωτογράφος που «εισβάλλει» στη ζωή τους. Ούτε καν ένας απρόσκλητος επισκέπτης. Γίνεται μέρος της ζωής τους. Ο φίλος τους ο Έλληνας. «Ξεκλειδώνουν» τις καρδιές τους, μοιράζονται στιγμές και ας μην μιλούν την ίδια γλώσσα και όλα ξαφνικά γίνονται μαγικά χωρίς ίχνος χρυσόσκονης, χωρίς φτιασιδώματα... Γυμνή η αλήθεια της στιγμής!

Τους προηγούμενους μήνες επέλεξε να εστιάσει το φωτογραφικό φακό του, στην «γειτονιά» μας, στην Λέσβο. Ήθελε να ξέρει. Να δει με τα μάτια του το μεγαλύτερο μεταναστευτικό ρεύμα μετά τον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο.

Πώς έζησες όλη αυτήν εμπειρία και ποιο είναι το στοιχείο που σε έχει συγκλονίσει περισσότερο, τον ρωτάμε. «Όταν είσαι στο σπίτι σου, διαβάζεις και βλέπεις πράγματα. Γι’ αυτό νομίζω είναι χειρότερα. Στεναχωριέσαι και συγκλονίζεσαι. Όταν είσαι παρών σε μία τέτοια κατάσταση, τα πράγματα είναι διαφορετικά. Μέσα στην τραγωδία των ανθρώπων αυτών, βλέπεις πόσο χαρούμενοι είναι που κατάφεραν να φτάσουν. Βλέπεις την αλληλεγγύη μεταξύ τους και μεταξύ όλων των ανθρώπων που είναι εκεί και βοηθούν. Όταν είσαι εκεί για να βοηθήσεις, δεν χωράν συναισθηματισμοί. Πρέπει να τρέξεις και να βοηθήσεις και έπειτα, όταν ηρεμήσουν όλα, έχεις χρόνο για φιλοσοφικές συζητήσεις. Νομίζω σε τέτοια γεγονότα είναι ίσως από τις ελάχιστες φορές πλέον που νιώθεις τον κόσμο (με την ευρεία έννοια) ένα!».

Τον ρωτάμε αν ο δρόμος της ελευθερίας, όπως εκείνος τον έχει επιλέξει, τον έχει τρομάξει κάποιες φορές. «Η λέξη ελευθερία είναι μεγάλη κουβέντα. Δεν ξέρω ποιος είναι και ποιος μπορεί να είναι ελεύθερος. Για μένα η ελευθερία ξεκινάει μέσα από το κεφάλι μας. Όταν δεν περιορίζεις μόνο σου τον εαυτό σου σε πράγματα χωρίς λόγο. Όταν έχεις ανοιχτό μυαλό να δεχτείς και να μάθεις κάτι το διαφορετικό από σένα. Δεν υπάρχει φόβος σε αυτό. Όταν νιώθεις ελεύθερος μορφώνεσαι, μεγαλώνεις, εξελίσσεσαι, καταλαβαίνεις τον κόσμο. Είναι το  ομορφότερο πράγμα να νιώθεις ελεύθερος, να κάνεις ό,τι θέλεις».

Θέμα κουλτούρας

Τις ημέρες που μιλήσαμε για τη συνέντευξη (πριν από μήνες είναι η αλήθεια αλλά οι συγκυρίες τα έφεραν έτσι ώστε να γίνει τώρα η δημοσίευση) εκείνος ετοίμαζε  το υλικό από το τελευταίο του ταξίδι στην Ιορδανία όπου μαζί με την συνεργάτιδα του Φραγκίσκα Μεγαλούδη θέλησαν να  ερευνήσουν το θέμα των Σύρων προσφύγων εκεί. , Τελικά, πόσα είναι αυτά που στην πραγματικότητα χωρίζουν τους ανθρώπους αυτού του κόσμου; «Η “ομορφιά” και η “ασχήμια” που βρίσκω στον ανθρώπινο είδος έχει να κάνει με την κουλτούρα. Αυτό και μόνο μάς διαχωρίζει και ευτυχώς. Γιατί, αν δεν ήμασταν διαφορετικοί, ο κόσμος θα ήταν βαρετός. Η λέξη “χωρίζει” έχει αρνητική χροιά, οπότε θα απαντήσω ότι δεν μας χωρίζει απολύτως τίποτα.

Είναι μαγικό το πώς οι ίδιες ακριβώς ανάγκες καλύπτονται με διαφορετικό τρόπο μέσα από τις διαφορετικές κουλτούρες».