Η έννοια της Κεντρικής και κεντρο-ανατολικής Ευρώπης τελευταία έρχεται ολοένα και συχνότερα στο προσκήνιο με πολυεπίπεδα ερωτήματα να πλανώνται στον αέρα για τον ουσιαστικότερο ρόλο κάποιων μελών στο οικοδόμημα της κατ’ όνομα, φυσικά, Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Πέρα από τις γνωστές χώρες του Βίσεγκραντ, προσθέτουμε την ‘ουδέτερη’ Αυστρία καθώς και τις τρεις νεοσύστατες σχετικά μικρές δημοκρατίες της Βαλτικής, πρώην μέλη του Συμφώνου της Βαρσοβίας, και οι οποίες σήμερα στις περισσότερες πολιτικές αναλύσεις τοποθετούνται κάπως επιπόλαια στις χώρες επιρροής της Γερμανίας. Εντύπωση προκαλεί η διαφορετική στάση που κρατούν σε πολλά φλέγοντα ζητήματα της γηραιάς ηπείρου, ειδικά τελευταία με τις απόψεις που εκφράζουν ανοιχτά στο κρίσιμο θέμα του μεταναστευτικού ζητήματος.
Η ουσία και η πραγματικότητα, όμως, έχουν τις ρίζες τους πολύ βαθιά. Οι χώρες του Βίσεγκραντ έχουν ιστορία πολύχρονη, αλλά κυρίως επώδυνη. Η σημερινή τους πολιτική και τακτική φαίνεται να ακροβατεί ανάμεσα σε δύσκολες και δύστροπες δυνάμεις της γηραιάς ηπείρου. Τη Γερμανία από τη μια μεριά και τη Ρωσία από την άλλη. Ταυτόχρονα οδηγεί σε καινούργιες εθνικές περιχαρακώσεις, ανέγερση τειχών και σίγουρα σε δημιουργία νέων πόλων σε μια όχι ενιαία, αλλά τουναντίον πολυκεντρική Ευρώπη η δημιουργία της οποίας βρίσκεται ήδη εν εξελίξει. Δεν είναι τίποτα άλλο, για πολλούς, παρά μια καινούργια εκδοχή καταστροφικής οπισθοδρόμησης προς τις γνωστές διαλυτικές εθνικιστικές ενδοευρωπαϊκές αντιθέσεις και κατακερματισμούς. Πολλοί διατείνονται ότι οι χώρες αυτές προχωρούν ολοταχώς στη δημιουργία μιας μελλοντικής Κεντρικής Ευρώπης, στα πλαίσια της Ε.Ε. και καρπωνόμενες ότι μπορούν από αυτή, αλλά χωρίς την παρουσία της Ρωσίας, των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ. Τουτέστιν να δημιουργηθεί μια άλλη δύναμη που θα ενεργεί ως αντίβαρο προς τη Ρωσία και τη Γερμανία, σε μια Ευρώπη που δεν θα συμπεριφέρεται και θα χρησιμεύει ως απλό φερέφωνο των συμφερόντων των ΗΠΑ. Όσο υπήρχε η πρώην Σοβιετική Αυτοκρατορία υπήρχαν διαφορετικές ισορροπίες, αλλά τώρα με τη διάλυσή της αφήνεται το πεδίο ελεύθερο για τέτοιους σχεδιασμούς. Άλλωστε όλοι παραδέχονται πλέον ότι οι ιδεολογικές αντιπαραθέσεις, όπως τις γνωρίσαμε κάποτε, δείχνουν απελπιστικά αναχρονιστικές και τελείως έξω από τη σύγχρονη πραγματικότητα. Οι χώρες της κεντρικής Ευρώπης πάντοτε κατανοούσαν τις προσπάθειες επιρροής των μεγάλων δυνάμεων και τους ανταγωνισμούς στην περιοχή τους για οικονομική κυριαρχία αλλά και έλεγχο της εδαφικής τους επικράτειας. Βρίσκονται σε μια περιοχή που παρουσιάζει γεωπολιτικό ενδιαφέρον τόσο για τη Ρωσία όσο και την Αμερική, και είναι υποχρεωμένες να λαμβάνουν υπόψιν τους όλους τους πιθανούς συσχετισμούς. Ο μόνος τρόπος να παραμείνουν αλώβητες είναι η ένωση και η αλληλεγγύη μεταξύ τους, διαφορετικά θα υποστούν τις συνέπειες όπως τις γνώρισε πρόσφατα η Ουκρανία και μάλιστα με την όποια ανοχή των ΗΠΑ, οι οποίες όχι μόνο δεν αντέδρασαν αλλά ούτε καν υποσχέθηκαν στην εναπομείνασα Ουκρανία τη μελλοντική της ένταξη στο ΝΑΤΟ. Η θέση βεβαίως των χωρών του Βίσεγκραντ (V4), είναι σήμερα μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, γιατί αναμφίβολα προστατεύονται από τη ρωσική επιθετικότητα.
Ίσως για όλα αυτά να ευθύνονται και οι διαφορετικές γνώμες που αποτελούν πλέον τον κανόνα μέσα στην Ε.Ε. Η Μεγάλη Βρεττανία, για παράδειγμα, υιοθετεί εδώ και χρόνια ανοιχτά τη δική της φυγόκεντρη θέση, το δικό της ειδικό καθεστώς μέσα στην ευρωπαϊκή οικογένεια, αποφεύγοντας κάποιες ενοχλητικές υποχρεώσεις και κερδίζοντας απαλλαγές και εξαιρέσεις. Η χώρα αυτή αρχίζει να αποτελεί πλέον παράδειγμα προς μίμηση και για τις άλλες χώρες. Η δημιουργία του ευρωπαϊκού στρατού και η κοινή αμυντική πολιτική αποτελεί όνειρο για όσους αφελείς τα πίστεψαν πριν κάποιο καιρό. Ούτε έχει κι ούτε σκοπεύει να δημιουργήσει κάτι τέτοιο η μεγάλη ευρωπαϊκή οικογένεια, κι οι χώρες του Βίσεγκραντ το λαμβάνουν σοβαρά υπόψιν τους. Ούτε και η Γερμανία αποτελεί γι’ αυτές πάντοτε, αξιόπιστο σύμμαχο που να μπορούν να στηριχτούν. Αυτό διδάσκει το παρελθόν, αλλά και η σημερινή κατάσταση. Η άρνηση της Γερμανίας για πραγματική οικονομική ένωση είναι εμφανής κι ούτε καν ενδιαφέρεται, αφού ο αντικειμενικός της στόχος είναι η συσσώρευση πλούτου στα εδάφη της που παραπέμπει στην υπόθεση και στην υποψία ότι δεν θεωρεί το ευρωπαϊκό δημιούργημα κάτι μακροπρόθεσμο, αλλά προσωρινό. Η χώρα αυτή, φαίνεται πλέον καθαρά και στον πλέον αφελή παρατηρητή, ότι δίνει σημασία στα δικά της συμφέροντα κι όχι στα ευρωπαϊκά και στηρίζει την Ε.Ε. για όσο διάστημα αυτή θα της αποφέρει κέρδη και πλεονεκτήματα. Κάποιες κινήσεις στο διπλωματικό επίπεδο, φέρνουν μνήμες του Συμφώνου Μολότοφ-Ρίμπεντροπ, τις οποίες οι χώρες του Βίσεγκραντ δεν επιθυμούν να βιώσουν και πάλι. Γνωρίζουν καλά ότι και στην περιοχή τους η ιστορία επαναλαμβάνεται, και κάποιες φορές αλύπητα.
Η Κεντρική Ευρώπη δεν έχει άλλες εναλλακτικές επιλογές από το να αποτελεί μέρος της ΕΕ και του ΝΑΤΟ, αλλά ταυτόχρονα δεν τρέφει και αυταπάτες. Η πρόσφατη κρίση στην Ουκρανία δεν αφήνει μεγάλα περιθώρια εφησυχασμού. Αλλά από την άλλη μεριά οι χώρες της δεν φαίνονται διατεθειμένες να παρακολουθούν αμέτοχες και ήρεμες την πολιτική του Βερολίνου που εργάζεται σταθερά εδώ και καιρό προς ίδιον όφελος. Οι πρόσφατες συμπεριφορές αυτής της χώρας στο μεταναστευτικό θέμα, δείχνουν ξεκάθαρα ότι προετοιμάζονται συστηματικά για το δικό τους εναλλακτικό σενάριο σχετικά με το τέλος της Ε.Ε. και τις προτεραιότητες της Γερμανίας. Έτσι φαντάζει αναμενόμενο γεγονός η ενίσχυση της ένωσης των χωρών του Βίσεγκραντ (V4), που μάλλον είναι και το πρωταρχικό τους μέλημα. Αυτό ισχύει κυρίως για την Πολωνία με τις γνωστές από την ιστορία επώδυνες εμπειρίες τις οποίες οι άλλες χώρες λαμβάνουν σοβαρά υπόψιν τους. Γνωρίζουν όμως ότι η ένωση V4 ως αντίβαρο προς τη Ρωσία και τη Γερμανία, δεν είναι με κανένα τρόπο επαρκής για την ύπαρξη και ασφάλειά της. Οι μόνες χώρες που βρίσκονται κοντύτερα από πολλές πλευρές, είναι οι χώρες της Βαλτικής με τις οποίες σε κάποια μελλοντική φάση θα μπορούσαν να συνεργαστούν αρμονικά χωρίς συγκρούσεις. Σε περίπτωση διάλυσης ή πιθανότερα αποσύνθεσης της ΕΕ, η συνεργασία των χωρών της Βαλτικής, των V4 και της Ουκρανίας θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια ξεχωριστή γεωπολιτική ενότητα, μια καινούργια Κεντροευρωπαϊκή ομοσπονδία. Κι αυτή η ενότητα θα έχει συμφέρον να συνεργαστεί με τη Γαλλία, παρά με τη Γερμανία. Οι χώρες της Κεντρικής Ευρώπης δείχνουν ότι προσπαθούν να υψώσουν τη δική του φωνή μέσα στη όλο και παραπαίουσα Ε.Ε., την ένωση των αποσχιστικών πια τάσεων, προσβλέποντας στο μέλλον τους, κι εκεί ίσως οφείλεται η πρόσφατη διαφοροποίησή τους από τις άλλες χώρες της Ε.Ε.!
* Ο Γιώργος Σχορετσανίτης είναι χειρουργός και διευθυντής του χειρουργικού τομέα στο ΠΑΓΝΗ
