Μετά την κατάληψη της Παλμύρας στη Συρία, τον Μάιο του 2015, ο ISIS δήλωσε πως δεν σκοπεύει να κατεδαφίσει την Παγκόσμια Πολιτιστική Κληρονομιά της αρχαίας πόλης με τους ανεκτίμητους θησαυρούς της, ενώ εξακολουθούσε να προτίθεται να καταστρέψει όσα αγάλματα θεωρούσε πολυθεϊστικά.
Στις 27 Μαΐου 2015, ο ISIS κυκλοφόρησε ένα βίντεο 87 δευτερολέπτων το οποίο έδειχνε τμήματα των φαινομενικά άθικτων αρχαίων κιονοστοιχιών, το Ναό του Bel και το Ρωμαϊκό θέατρο. Στις 27 Ιουνίου 2015, ωστόσο, ο ISIS κατεδάφισε το άγαλμα του αρχαίου λιονταριού του Al-Lat στην Παλμύρα. Αρκετά άλλα αγάλματα και τμήματά τους από το χώρο της Παλμύρας, σύμφωνα με πληροφορίες, κατασχέθηκαν από λαθρέμπορους ή καταστράφηκαν επίσης από τον ISIS.
Στις 23 Αυγούστου 2015, αναφέρθηκε ότι ο ISIS είχε ανατινάξει το Ναό Baalshamin του 1ου αιώνα, και στις 30 Αύγουστου του ίδιου έτους κατεδαφίστηκε ο ναός του Bel με εκρηκτικά. Κάποιες δορυφορικές εικόνες της περιοχής που ελήφθησαν αμέσως μετά, έδειξαν ότι δεν έμεινε σχεδόν τίποτα από αυτά απείραχτο. Σύμφωνα με την έκθεση που δόθηκε στις 3 του Σεπτέμβρη του 2015 από την επίσημη κυβέρνηση της Συρίας, ο ISIS κατέστρεψε επίσης επτά αρχαίους τάφους του πύργου της Παλμύρας. Η τελευταία φάση της καταστροφής σημειώθηκε μεταξύ της 27ης Αυγούστου και 2 Σεπτεμβρίου του 2015, συμπεριλαμβανομένης της καταστροφής του Πύργου του Elahbel (2ου αιώνα μ.Χ.), που θεωρείται ως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα των διακριτών ταφικών μνημείων της Παλμύρας.
Νωρίτερα, είχαν επίσης καταστραφεί κάποιοι άλλοι τάφοι. Σύμφωνα με το Συριακό Παρατηρητήριο των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, ο ISIS ανατίναξε την Αψίδα του Θριάμβου, τον Οκτώβριο του 2015, αλλά λίγο αργότερα αποκαλύφθηκε ότι το ήμισυ της δομής εξακολουθεί να στέκεται ακόμα. Ονομάζεται και Αψίδα του Σεπτίμιου Σεβήρου, και χτίστηκε τον 3ο αιώνα κατά τη διάρκεια της βασιλείας αυτού του αυτοκράτορα.
Όταν η Παλμύρα ανακτήθηκε από τις συριακές κυβερνητικές δυνάμεις τον Μάρτιο του 2016, οι μαχητές του ISIS κατά τη διάρκεια της υποχώρησής τους ανατίναξαν και μερικά μέρη του Κάστρου της Παλμύρας, του 13ου αιώνα, προκαλώντας επίσης εκτεταμένες ζημιές.
Ήδη από το 2014, οι Ηνωμένες Πολιτείες ανακοίνωσαν ότι το Στέιτ Ντιπάρτμεντ είχε συνεργαστεί με την Αμερικανική Σχολή Έρευνας της Ανατολής, για να τεκμηριώσουν πλήρως την δημιουργηθείσα κατάσταση στο Ιράκ και τη Συρία και να κάνουν ότι καλύτερο μπορούσαν για τη μελλοντική αποκατάσταση και συντήρηση της περιοχής. Στο ίδιο περίπου μήκος κύματος κυμάνθηκαν κι οι αντίστοιχες δηλώσεις της Ουνέσκο, μετά από σχετική έκκληση του πρώην πρωθυπουργού του Ιράκ Νούρι αλ-Μαλίκι προς τον ΟΗΕ να καταδικαστούν όλα τα εγκλήματα του ISIS, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων που αφορούσαν τους αρχαίους τόπους λατρείας. Στις 28 Μαΐου 2015, η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών ενέκρινε ομόφωνα ένα ψήφισμα, που δήλωνε ότι η καταστροφή από τον ISIS της πολιτιστικής κληρονομιάς χαρακτηρίζεται έγκλημα πολέμου, καλώντας ταυτόχρονα τη διεθνή κοινότητα για να σταματήσει τέτοιες πράξεις. Βεβαίως η ιστορία θα δείξει τις προθέσεις πολλών στο μέλλον. Τουτέστιν κρατών, ατόμων, οργανώσεων και πολιτιστικών οργανισμών, όπως μουσεία, κλπ.
Για κάποιους αρχαιολόγους, τώρα, οι αιτίες καταστροφής του αρχαιολογικού χώρου της Παλμύρας από μέρους του ISIS, αλλά και αρκετών έργων τέχνης στη Συρία και το Ιράκ, είναι απλές και έχουν συγκεκριμένα κίνητρα. Η αρχαιολόγος Joanne Farchakh, με ρίζες γαλλικές και λιβανέζικες, έχει μια μοναδική απάντηση σε ένα μοναδικό έγκλημα! Σε μια συνέντευξή της στην βρεττανική εφημερίδα Independent, στις 3 Σεπτεμβρίου 2015, ήταν πραγματικός καταπέλτης. Όλα γίνονταν πάνω απ’ όλα για το κέρδος! Πέρα από τις προφανείς καταστροφές μεγάλων δομών, οι στόχοι επιλέγονται με βάση την αξία τους, όπως αυτή καθορίζεται από τους διεθνείς αγοραστές. Στη συνέχεια αφαιρούνται προσεκτικά εκείνα τα τμήματα από κάθε μνημείο που έχουν μεγάλη αξία, όπως αγάλματα, ανάγλυφες παραστάσεις, ψηφιδωτά, ακόμη και ολόκληρα κομμάτια αρκεί να μπορούν να μεταφερθούν σε συγκεκριμένες αγορές.
Η Joanne Farchakh τονίζει ότι τα διοχετεύουν στις διεθνείς αγορές, κυρίως μέσω της Τουρκίας, και ήδη κάποια κομμάτια πουλιούνται εδώ και καιρό στο Λονδίνο. Αλλά και άλλα πολλά αρχαία αντικείμενα από το Ιράκ και τη Συρία κυκλοφορούν σε όλη την Ευρώπη, δεδομένου ότι το κέρδος που αποφέρουν για το ‘Ισλαμικό Κράτος’ είναι τεράστιο. Η ανατίναξη των αρχαίων αρχιτεκτονικών δομών φυσικά καλύπτει τις όποιες κλοπές, αφού δεν γίνονται αντιληπτές μέσα στον κυκεώνα των καταστροφών. Κάθε αρχαίο έργο τέχνης κοστίζει δισεκατομμύρια δολάρια, εξηγεί η αρχαιολόγος Farchakh, τονίζοντας ότι οι αρχαιοκάπηλοι είναι πάντα έτοιμοι να τα δώσουν ενισχύοντας με τον τρόπο αυτό οικονομικά τον ISIS.
Φυσικά είναι νωρίς να δούμε την εξέλιξη της όλης επιχείρησης. Θα δούμε πιθανότατα ξανά ένα χιλιοπαιγμένο σενάριο με τις αμύθητης αξίας αρχαιότητες να οδεύουν με διάφορους άνομους τρόπους προς τα μεγάλα μουσεία της Ευρώπης και της Αμερικής. Στον ελληνικό χώρο είμαστε αξιόπιστοι και διαχρονικοί μάρτυρες αυτής της βρώμικης τακτικής!
* Ο Γιώργος Σχορετσανίτης είναι χειρουργός και διευθυντής του χειρουργικού τομέα στο ΠΑΓΝΗ
