Μετανάστευση γενικά ονομάζομε τη μετακίνηση, ομαδική η ατομική, των ανθρώπων σε μια χώρα της οποίας δεν έχουν την ιθαγένεια. Χώρα διαφορετική από τον τόπο της μόνιμης κατοικίας τους. Είδη μετανάστευσης είναι πολλά. Εσωτερική-εξωτερική, εκούσια-ακούσια, βραχυπρόθεσμη-μακροπρόθεσμη, μόνιμη - προσωρινή. Οι ομαδικές μετακινήσεις φυλετικών ομάδων είναι πανάρχαιο φαινόμενο. Οι φυλές ήταν υποχρεωμένες για να επιβιώσουν να μετακινούνται. Χαρακτηριστικά των περιόδων αυτών είναι η κάθοδος των ινδοευρωπαϊκών φυλών που συνέβαλαν στο σχηματισμό του ελληνικού έθνους αλλά και το πλήθος των ευρωπαϊκών φύλων. Βάνδαλοι, Γότθοι, Βησιγότθοι, Άραβες κ.λπ, που σχημάτισαν τα έθνη της Ευρώπης και διέλυσαν τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία.
Τους νεότερους χρόνους η μετανάστευση δεν σταμάτησε, εμφανίζεται σε καινούριες μορφές. Δύο είναι σήμερα σε παγκόσμια κλίμακα οι χαρακτηριστικές μορφές της διεθνούς μετανάστευσης. Η μετακίνηση εργατικού δυναμικού και οι μετατοπίσεις πληθυσμιακών μαζών από πολεμικές και πολιτικές αιτίες. Ο οικονομικός μετανάστης εγκαταλείπει τη χώρα του για να βρει εργασία και καλύτερους όρους ζωής. Μετά το 2° Παγκόσμιο Πόλεμο η Γερμανία έγινε αγορά εργατών από Ελλάδα, Ισπανία, Τουρκία. Αύξησε την παραγωγή με φτηνά εργατικά χέρια και πέτυχε το θαύμα της γερμανικής ανάπτυξης. Η μετανάστευση αυτή πιστεύουν πολλοί ότι εξισορροπεί τους συντελεστές ζήτησης και προσφοράς εργασίας και ωφελεί κάποτε την οικονομία.
Πρόσφυγας είναι κάποιος που αναγκάζεται να εγκαταλείψει την πατρίδα του εξαιτίας πολιτικής, εθνική,ς θρησκευτικής δίωξης. Προσφυγιά σημαίνει απώλεια της πατρίδας, της ελευθερίας, της αξιοπρέπειας, αβεβαιότητα ανασφάλεια για το αύριο. Ανθρώπινα ποτάμια που κυλούν απεγνωσμένα προς κάθε κατεύθυνση για επιβίωση. Λόγω πολέμου κινδυνεύει η ζωή τους. Και δεν μπορούν να επιστρέψουν στην πατρίδα τους και για αυτό δικαιούνται άσυλο και προστασία βάσει διεθνών συμβάσεων. Κάποτε εκτοπίζονται βιαίως πληθυσμοί για να δημιουργηθούν συμπαγή και ομοιογενή κοινωνικά σύνολα. Η Μικρά Ασία σε λίγα χρόνια έγινε Τουρκία με τον ξεριζωμό χιλιάδων Ελλήνων και Αρμενίων. Συνήθως αποτελούν εκμετάλλευση. Ορισμένοι δεν φθάνουν ποτέ στη χώρα της επαγγελίας. Πολλοί πνίγονται στη θάλασσα από δουλεμπόρους. Σπάνια εξασφαλίζουν επιβίωση και καλύτερο βιοτικό επίπεδο.
Για την Ελλάδα η μετανάστευση υπήρξε και παραμένει παλιά πληγή. Θα τη χωρίσομε σε προπολεμική τέλος 1900 και αρχές 20ού αιώνα που δεν ήταν σε έξαρση και κυρίως στρεφόταν σε υπερπόντιες περιοχές Αμερική, Καναδά, Αυστραλία με στόχο μόνιμη κατοικία. Μετά τον πόλεμο εκτοξεύτηκε στα ύψη. Την δεκαετία 1920-1930 το ελληνικό κράτος αντιμετώπισε την ομαδική μετακίνηση 1.500.000 προσφύγων από τη Μικρά Ασία. Το τέλος του πολέμου η Ελληνική αγορά δεν μπόρεσε να απορροφήσει την προσφορά των εργατικών χεριών. Την δεκαετία 1960-70 εγκατέλειψαν τη χώρα 500.000 άτομα σε χώρες της δυτικής Ευρώπης με στόχο να βρουν δουλειά. Το μεγάλο πλήγμα μετανάστευσης δέχτηκε η Μακεδονία, η ραχοκοκαλιά της ελληνικής οικονομίας. Σήμερα χιλιάδες νέοι με μεγάλη εκπαίδευση εγκαταλείπουν την χώρα.
Άλλη μορφή μετανάστευσης αποτέλεσε ο εποικισμός. Μαζική εγκατάσταση νέων κατοίκων σε μια αραιοκατοικημένη περιοχή. Οι Γάλλοι εποίκησαν τον Καναδά οι Άγγλοι την Αυστραλία. Τη Μακεδονία οι πρόσφυγες της Μικράς Ασίας. Οι Τούρκοι ενθαρρύνουν τον εποικισμό της κατεχόμενης Κύπρου. Τι αυτό ο εποικισμός αποτελεί έγκλημα πολέμου. Αποικία ονομάστηκε μια πόλη που ιδρύθηκε σε ξένη χώρα από κατοίκους μιας άλλης πόλης μητέρας που ονομαζόταν μητρόπολη. Πρώτοι οι Φοίνικες, οι πρόγονοι των σημερινών Σύρων, έκτισαν αποικίες στη Μεσόγειο, όπως την Καρχηδόνα και το Λουτρό στα Σφακιά. Ακολούθησε ο αρχαίος ελληνικός αποικισμός στα παράλια της Μεσογείου, της Μ. Ασίας και του Ευξείνου Αίγυπτου και προ παντός στη Ν. Ιταλία και Σικελία που ονομάστηκε Μεγάλη Ελλάδα. Η αποικιοκρατία πέρασε στο πανίσχυρο ισλαμικό χαλιφάτο. Αραβικές αποικίες απλώθηκαν στη Μεσόγειο ιδιαίτερα στην Ισπανία. Κόρδοβα, Γρανάδα, και Χάνδακα στην Κρήτη. Ο αποικος μεταφέρει το σύστημα, τη θρησκεία, τα έθιμα της πατρίδας του. Δεν έχει επαφή και δεν σχεδιάζει ενσωμάτωση με τους αυτόχθονες τους οποίους θεωρεί κατώτερους. Μορφή ισλαμικής αποικίας μπορεί να θεωρήσομε στην καρδιά της Ευρώπης στο Παρίσι το γκέτο των εκεί ισλαμιστών που κάθε τόσο εκδηλώνουν τη διάθεσή τους απέναντι στην ανοχή του ευρωπαϊκού πολιτισμού.
Τα χρόνια της Αναγέννησης άρχισε η δημιουργία αποικιών με οργάνωση και σύστημα. Σήμερα αποικία λέμε μια χώρα που δεν έχει πολιτική και οικονομική ανεξαρτησία αλλά διοικείται από τη μητρόπολη με αντιπρόσωπο. Το 19° αιώνα η χριστιανική Ευρώπη της τεχνολογίας είχε γίνει ηγέτιδα δύναμη του κόσμου. Αθόρυβα αποικιοποιήθηκαν όλες οι χώρες του Ισλάμ, χωρίς όπλα, στο όνομα του εκσυγχρονισμού μετατράπηκαν σε προτεκτοράτα και επιτροπευόμενες χώρες. Λεηλατήθηκαν οι φυσικοί πόροι των χωρών από ξένες πολυεθνικές. Ο ιθαγενής πληθυσμός έμεινε σε πρωτόγονη κατάσταση. Η ευρωπαϊκή αποικιοκρατία ενστάλαξε στην καρδιά των ισλαμικών λαών ένα αίσθημα αδικίας και ταπείνωσης. Ο εμφύλιος στη Συρία είναι η αφορμή. Οι αιτίες του προβλήματος είναι βαθύτερες και δεν θεραπεύονται εύκολα. Ο εμφύλιος στη Συρία, το χάος στο Αφγανιστάν, οι συγκρούσεις στη Λιβύη και στην Αίγυπτο. Η Μέση Ανατολή βρίσκεται σε φάση μετεξέλιξης. Μοιάζει με ηφαίστειο που ενεργοποιήθηκε και ξερνά πρόσφυγες και μετανάστες.
Η Μεσόγειος έγινε θάλασσα πτωμάτων και πνιγμένων ονείρων. Η μετανάστευση είναι ένα ρεύμα που δημιούργησε η διατάραξη της ισορροπίας των δυο κόσμων του ανατολικού- ισλαμικού που έμεινε στο μεσαίωνα και στη θρησκευτική κυριαρχία, και του δυτικού χριστιανικού του Διαφωτισμού και της τεχνολογίας. Συμβολικά είδαμε τους δυο κόσμους στην Ειδομένη. Το ζεύγος των ηλικιωμένων με ένα παιδί μετανάστη. Ζούσε μόνο του στον πολιτισμό της Δύσης που δημιούργησε ξεκινώντας από μετανάστης. Δεκαμελής οικογένεια στα λασπόνερα όπως περίπου η ζωή της στο Αφγανιστάν, νεανική, πολυμελής, παραγωγική, πιστή στο κοράνιο και στις αρχές του χωρίς διάθεση προσαρμογής.
Η μετανάστευση είναι πρόβλημα διεθνές. Οι ΗΠΑ αδιαφορούν. Τα φουσκωτά δεν διασχίζουν τον Ατλαντικό. Ο ΟΗΕ μεταθέτει το πρόβλημα στην Ευρώπη. Όμως η Ευρώπη δεν είναι η ένωση που ονειρεύτηκαν οι ιδρυτές της. Οι σημερινές ηγετικές μετριότητες την οδηγούν στο χείλος της διάλυσης. Αμήχανη και πανικόβλητη χάνει τις ανθρωπιστικές αξίες της και διολισθαίνει στο χειρότερο παρελθόν της. Φράκτες υψώνονται και σύνορα κλείνουν δίνοντας τροφή σε φαινόμενα ρατσισμού και φασισμού. Καμία συνεννόηση καμία αλληλεγγύη. Το παραδοσιακό δίδυμο Παρίσι-Βερολίνο που καθόριζε τις τύχες της ΕΕ κατέρρευσε. Η Μέρκελ μόνη της σχεδόν αντιμετωπίζει το ανατολίτικο παζάρι της τουρκικής διπλωματίας. Χρησιμοποιεί τους κολασμένους λαούς της Ανατολής για να εκβιάζει την τρομοκρατημένη Ευρώπη να πληρώνει ακριβά την επιχείρηση των Τούρκων δουλεμπόρων. Κατάφερε η τουρκική διπλωματία η λύση του προβλήματος και το κλειδί της ροής των μεταναστών να βρίσκεται στα χέρια της. Αναλαμβάνει το ρόλο του ακρίτα της ΕΕ και μπαίνει στο περιθώριο η Ελλάδα. Κλείνονται συμφωνίες χωρίς αυτή. Από χώρα διέλευσης προσφύγων βρέθηκε χωρίς να το καταλάβει σε χώρα εγκατάστασης. Από τις 28 χώρες της ΕΕ η Ελλάδα με χάδια και φιλιά αναλαμβάνει το βάρος της κρίσης μόνη της. Συμφωνία με τη Τουρκία σταυρόλεξο άλυτο. Η Ελλάδα καταπτοημένη οικονομικά απομονωμένη διπλωματικά οδηγείται όλο και πιο κοντά στο εφιαλτικό ενδεχόμενο να καταντήσει αποθήκη ψυχών.
Οι πρόσφυγες ή μετανάστες ή όπως αλλιώς τους πούμε είναι πρώτα Μουσουλμάνοι. Ξεκινούν από ρημαγμένες πατρίδες, περπατούν χιλιάδες χιλιόμετρα, διασχίζουν σύνορα, περνούν θάλασσες, πηδούν φράκτες και ποτάμια με ένα στόχο: να φθάσουν στη γη της Επαγγελίας. Διαλέγουν τη χώρα που θα τους σώσει και δεν ρωτούν αν αυτή είναι διατεθειμένη να τους δεχτεί. Δεν τους ενδιαφέρουν οι γηγενείς και οι νόμοι τους και ούτε σκοπεύουν να επιστρέψουν ποτέ στην κατεστραμμένη πατρίδα τους. Άρα μη γελιόμαστε οι άνθρωποι αυτοί έρχονται στην Ευρώπη με την ιδιότητα του έποικου. Η ελληνική μυθολογία λέει ότι η Ευρώπη ήταν η όμορφη κόρη του βασιλιά των Φοινίκων που έκλεψε ο Δίας. Η δύναμη της Ευρώπης βρισκόταν στην ικανότητα να αφομοιώνει διαφορετικούς πολιτισμούς κάτω από τη σημαία οικουμενικών αξιών. Σήμερα φαίνεται γερασμένη, έχει κλείσει τα σύνορα εκτός της Ελλάδας προς την οποία κατευθύνεται η ροή των εποίκων. Πού θα πάει τώρα αυτό το ασχημάτιστο πλήθος, είναι δυνατόν να αφομοιωθεί και να περάσει ανώδυνα η θύελλα του Ισλάμ από τη χώρα μας.
* Ο Στέλιος Μανουσέλης είναι εκπαιδευτικός
