Του Θανάση Καραγιάννη *

Οι συνέλληνες πιστοί προφανώς στο δόγμα του «ό,τι θυμάται χαίρεται», είδαν την παρουσία στην πρόσφατη παρέλαση της 25ης Μαρτίου μαθήτριας αιγυπτιακής καταγωγής με μαντήλα στο κεφάλι και μαύρη φούστα ως τους αστραγάλους, ως εκδήλωση ελευθερίας, διαφορετικότητας, θρησκευτικής ανοχής και αρμονικής συνύπαρξης των ανθρώπων κ.λ.π.

Νομίζω όμως ότι σε λάθος μέρος και με λάθος τρόπο είδαν για ακόμα μια φορά όλα τα παραπάνω οι συνέλληνες, και να γιατί:

Απ’ ό,τι διαπιστώνει ο αναγνώστης, αναφερόμενος στην προηγούμενη παράγραφο στην μαθήτρια με τη μαντήλα, δεν ανέφερα τον χαρακτηρισμό «μουσουλμάνα» ως συνοδευτικό των όρων «μαθήτρια αιγυπτιακής καταγωγής».

Εάν μάλιστα τον είχα συμπεριλάβει (παρ’ όλο που η ίδια τον δημοσιοποίησε μετά την παρέλαση σε διάφορα δημοσιογραφικά έντυπα και μέσα), το πιο πιθανό είναι ότι, οι παραπάνω συνέλληνες, πιστοί στην προοδευτική τους θέση ότι κανείς δεν πρέπει να χαρακτηρίζεται από την θρησκευτική του ταυτότητα (και πολύ σωστά), θα με είχαν ήδη χαρακτηρίσει ως ρατσιστή, σωβινιστή, φυλετιστή κ.λπ.

Χωρίς να σκεφτούν βέβαια ότι αυτό ακριβώς έκανε η συμπαθής μαθήτρια με τη μαντήλα στην παρέλαση: Φρόντισε να κάνει γνωστό στο πανελλήνιο (και σ’ όλους εμάς που μέχρι τότε δεν το γνωρίζαμε), με τον πιο αποτελεσματικό και εντυπωσιακό τρόπο, ότι είναι μια μαθήτρια μουσουλμανικού θρησκεύματος. Και μη μου πείτε ότι ο καθένας είναι ελεύθερος να πιστεύει και να δηλώνει όποια θρησκεία θέλει, διότι θα συμφωνήσω απόλυτα, αλλά όχι σε μαθητική παρέλαση, όχι σε δημόσια εκδήλωση που έχει αποκλειστική σχέση με το (δημόσιο) αγαθό της παιδείας και καμία σχέση (και πολύ σωστά) με το (ατομικό) δικαίωμα της θρησκείας.

Σήμερα είναι γενικά αποδεκτό ότι σε ότι έχει σχέση με τη δημόσια κατάσταση (status) του ατόμου, πρέπει να αποκλείεται η δημοσιοποίηση-δηλοποίηση της θρησκευτικής ιδιαιτερότητας του καθενός, διότι το θρησκευτικό πιστεύω του καθενός είναι μεν ένα θεμελιώδες δικαίωμά του, πλην όμως ιδιωτικό και όχι δημόσιο. Ένα δικαίωμα δηλαδή, που έχει σχέση με τον εσωτερικό κόσμο του καθενός και όχι με τις εξωτερικές σχέσεις του πολίτη με την πολιτεία.

Και η μαθητική παρέλαση, εφ’ όσον γίνεται και για όσο γίνεται, αναφέρεται αποκλειστικά στο δημόσιο status του μαθητή, είναι αποκλειστικά σχέση του πολίτη-μαθητή με την Ελληνική Πολιτεία διά μέσου του (δημόσιου) σχολείου, χωρίς επί πλέον να έχει καμία σχέση (και πολύ σωστά) του μαθητή-θρησκευόμενου με οποιαδήποτε θρησκεία διά μέσου οποιουδήποτε ευκτηρίου οίκου (οίκου αφιερωμένου στη λατρεία του όποιου θεού). Διότι, όπως όλοι θα θυμούνται, οι Έλληνες υπέρμαχοι της συγκεκριμένης διαφορετικότητας, μόλις πριν από λίγα χρόνια έδωσαν μεγάλες μάχες, για τους γνωστούς και σωστούς λόγους, και τα Ελληνικά δικαστήρια υπερθεμάτισαν νομολογιακά, για να μην αναγράφεται πλέον το θρήσκευμα σε ένα δημόσιο έγγραφο όπως η ατομική αστυνομική ταυτότητα (για όλους τους Έλληνες, οποιουδήποτε θρησκεύματος και όχι μόνον των Ελλήνων του Χριστιανικού θρησκεύματος), ακριβώς για να μην δίδεται λαβή διακρίσεων εις βάρος των θρησκευτικών μειονοτήτων.

Ούτε ο κατάλληλος τόπος ούτε ο κατάλληλος τρόπος είναι συνεπώς η μαθητική παρέλαση, για την δημοσιοποίηση των θρησκευτικών πεποιθήσεων οποιουδήποτε μαθητή.

Ανεξάρτητα δηλαδή εάν κάποιος πιστεύει ή όχι στη σκοπιμότητα των μαθητικών παρελάσεων (σεβαστή η κάθε άποψη), η παρέλαση, ως εκδήλωση που άπτεται της δημόσιας και όχι της ιδιωτικής σφαίρας του ατόμου-μαθητή, ρυθμίζεται με ειδικούς νόμους και συγκεκριμένες υπουργικές αποφάσεις της Ελληνικής Πολιτείας. Αυτό από μόνο του σημαίνει δύο πράγματα: Πρώτον ότι όλοι οι μαθητές, ανεξάρτητα θρησκευτικής ή άλλης (κοινωνικής, εθνικής κ.λπ.) ιδιαιτερότητας υπόκεινται στις ίδιες συνθήκες (για τούτο και, σε συνδυασμό με αισθητικές παραμέτρους, συγχωρείται η ενδυματική ομοιομορφία) και δεύτερον ότι ως εκδήλωση που ανάγεται στη δημόσια σφαίρα των μαθητών απαγορεύεται ρητά η με οποιονδήποτε τρόπο δηλοποίηση του θρησκεύματος των μαθητών που παρελαύνουν. Όλων των μαθητών που παρελαύνουν.

Και η μαντήλα, όπως και η ίδια η μαθήτρια δήλωσε αργότερα, αποτελεί διακριτικό γνώρισμα-σύμβολο μιας θρησκείας, και μάλιστα για τον λόγο αυτόν ακριβώς τη φόρεσε (θρησκευτική διαφορετικότητα), όπως απ’ τις δηλώσεις της συνάγεται. Φανταστείτε λοιπόν τι μαθητική παρέλαση θα γινόταν εάν, και άλλοι μαθητές, πιστοί ο καθένας στην δική του θρησκεία, παρέλαυναν με τα διακριτικά σύμβολα της θρησκείας τους: Οι Χριστιανοί με έναν σταυρό διαστάσεων τριάντα επί πενήντα εκατοστά ή με μια εικόνα της Παναγίας κρεμασμένα στο λαιμό τους, οι Εβραίοι μαθητές με τα γνωστά μαύρα καπέλα, μαύρες στολές και μακριές κοτσίδες των «ορθόδοξων» Εβραίων, οι Ινδουϊστές με τα τεράστια τουρμπάνια των φακίρηδων και το λευκό αλά Γκάντι «σεντονάκι» γύρω από τους γοφούς, οι Ινδιάνοι με φτερά στο κεφάλι και οι Κεντροαφρικανοί, πιστοί στις παραδοσιακές θρησκείες τους, χωρίς ...τίποτα! Μάλλον για ετεροχρονισμένο καρναβάλι «αλα Νεοελληνικά» θα μιλούσαμε και όχι για μαθητική παρέλαση.

Και θα σταματούσα εδώ, εάν όλοι οι παραπάνω συνέλληνες ήταν πρόθυμοι να παρακολουθήσουν αδιαμαρτύρητα μια μαθητική παρέλαση στην οποία θα παρελαύνουν, κοντά στην μαθήτρια με τη μαντήλα, και άλλους διαφορετικούς ή και «διαφορετικούς» μαθητές, όχι με μαντήλες στο κεφάλι αυτή τη φορά αλλά με μαντηλάκια στο λαιμό, χρώματος ρόζ π.χ., ή ακόμα πιο χαρακτηριστικά, δίπλα στην μαθήτρια με την ποδήρη μαύρη φούστα, μαθητές με φούστες πολύχρωμες (ποδήρεις, μίντι ή μίνι αδιάφορο). Διότι οι ιδιαιτερότητες, οι διαφορετικότητες και οι μειονότητες δεν είναι μόνον θρησκευτικές, αλλά και κοινωνικές, εθνικές κ.λπ. (Και μην βιαστεί κανείς να παρατηρήσει ότι συγκρίνω άνισα ή ανόμοια πράγματα ή πώς τολμώ να συγκρίνω το θρησκευτικό συναίσθημα με το «συναισθηματικό» συναίσθημα κ.λπ., γιατί θα του απαντήσω ότι απλούστατα το θρησκευτικό συναίσθημα δεν έχει για όλους τους ανθρώπους την ίδια αξία και σπουδαιότητα, για πάρα πολλούς μάλιστα οι άλλες ιδιαιτερότητες έχουν πολύ μεγαλύτερη σημασία. Τα μεγέθη συνεπώς είναι απολύτως συγκρίσιμα και αυτά ίσως απηχούν στην εποχή μας την προοδευτικότητα, περισσότερο από τη θρησκευτική ανοχή στη διαφορετικότητα, η οποία ούτως ή άλλως σε συντριπτικό βαθμό ισχύει).

Και τέλος πείτε μου, έπειτα από την «νομολογία» που έχει παραχθεί στην προχθεσινή μαθητική παρέλαση, ποιος λυκειάρχης, καθηγητής ή υπουργός, πώς και γιατί, θα μπορέσει στην επόμενη μαθητική παρέλαση να αρνηθεί ή να εμποδίσει μαθήτρια μουσουλμανικού θρησκεύματος να παρελάσει με μπούργκα;

ΥΣΤΕΡΟΓΡΑΦΟ: Το παρόν άρθρο, όπως ήδη έγινε αντιληπτό, γράφτηκε όχι σαν κριτική για τη μαθήτρια (η οποία ότι έκανε το έκανε για προσωπικούς της λόγους), αλλά για κάτι που το έχουμε πει κατ’ επανάληψη, και δεν θα κουραστούμε να το επαναλαμβάνουμε: Ο Νεοέλληνας πρέπει, κάποια στιγμή επιτέλους, να ξεκαθαρίσει ορισμένα βασικά πράγματα στο μυαλό του. Μεταξύ των οποίων και τις σχέσεις του με την πολιτεία αφ’ ενός και την θρησκεία αφ’ ετέρου. Αποδίδοντας επιτέλους «τα (του) Καίσαρος (τω) Καίσαρι και τα του Θεού τω Θεώ». Ό,τι ανήκει στην πολιτεία (όπως η δημόσια μαθητική παρέλαση – ομοιομορφία στην ένδυση), να το αποδίδει στην πολιτεία, στο σχολείο δηλαδή και ότι ανήκει στη θρησκεία (ιδιαιτερότητες στην ένδυση, θρησκευτικά σύμβολα κ.λπ.) να το αποδίδει στη θρησκεία, στο τζαμί, στην εκκλησία, στη συναγωγή κ.λπ. δηλαδή.

Και είναι βέβαιο, ότι εάν γίνει αυτό θα βγουν όλοι κερδισμένοι: Και η πολιτεία (κράτος) και η θρησκεία (οποιαδήποτε θρησκεία) και, περισσότερο απ’ όλους ο Έλληνας πολίτης (θρησκευόμενος και μη).

* Ο Θανάσης Καραγιάννης είναι δικηγόρος