Ο τίτλος του παρόντος σημειώματος, ασφαλώς και κινείται στην επικράτεια του σουρεαλισμού, αλλά δεν είναι διόλου τυχαίος: Η λογική και ο πραγματισμός έχουν τελείως απολεσθεί από τη σημερινή πολιτική πρακτική της Ευρώπης και στη θέση τους έχει παρεισφρήσει το παράλογο, το κωμικό, το γελοίο και εν τέλει το επικίνδυνο.
Οι οδυνηρές μέρες που ζούμε, μέρες πολέμου και προσφυγιάς, με τον ξεριζωμό του Συριακού λαού από τις πατρογονικές του εστίες, και οι αναμενόμενες μετακινήσεις πληθυσμών από τη βόρεια Αφρική, όχι μόνο θα προδιαγράψουν συντριπτικά το μέλλον της Γηραιάς Ηπείρου και του (σαθρού) οικοδομήματος της Ε.Ε. και θα εγγράψουν νέα δεδομένα στα εθνικά σύνορα των κρατών, αλλά θα δημιουργήσουν νέους κανόνες γεωστρατηγικής πολιτικής και διεθνών σχέσεων. Φιλοδοξία αυτής της σύντομης παρέμβασης, δεν είναι τα πιθανά σενάρια που θα προκύψουν στο μέλλον, αλλά ο σχολιασμός του εκπεσώντος Ανθρωπισμού - Ουμανισμού της Ευρώπης των Αξιών όπως την γνωρίσαμε, μπροστά στα τερατώδη και βάρβαρα που συμβαίνουν. Αυτές τις μέρες, αυτές τις ώρες, η Ευρώπη ολόκληρη είναι μια αντίφαση. Μέρος μιας τραγωδίας που θέλει να αποφύγει με μια ανεκδιήγητη κατάντια. Μια Ευρώπη κατώτερη των περιστάσεων και της Ιστορίας της.
Στη μεγαλύτερη αντιπολεμική τραγωδία της αρχαιότητας, στους Πέρσες του Αισχύλου, ο τραγικός ποιητής περιγράφοντας τη συντριπτική ήττα του Ξέρξη, προειδοποιεί για τον κίνδυνο που επιφέρει η υποτίμηση του «άλλου», η έπαρση, η φιλοδοξία και η αλαζονεία της εξουσίας, καθώς γνωρίζει ότι η ύβρις παγιδεύει τον άνθρωπο και τον ωθεί στη Νέμεσι. Αλλά και αυτός ο ίδιος ο ήλιος, κατά τον Ηράκλειτο, δεν μπορεί να υπερβεί τους κανόνες της κοσμικής τάξης, γιατί οι Ερινύες, ακόμη κι αυτόν, θα τον βρουν και θα τον δικάσουν. Η κοινή συνείδηση της δικαιοσύνης στην Ευρώπη, σε μια ήπειρο της Αναγέννησης και του Διαφωτισμού, εκείνης που γέννησε τον Ανθρωπισμό και τις Αξίες, ενώ θα περίμενε κανείς να έχει διαποτίσει τους Ευρωπαίους ηγέτες τις τελευταίες μέρες, ώστε να έχει γίνει κανόνας πολιτικής, ωστόσο εισπράττει το αντίθετο. Η όλη συμπεριφορά και πρακτική στην εφαρμογή συμβάσεων και διεθνών νομικών δεσμευτικών μέτρων για τους πρόσφυγες, ένα μόνο πράγμα σηματοδοτεί εκ μέρους της, με την παροιμιώδη αναισθησία της: Επιστροφή στο κτήνος, στη βαρβαρότητα και στον κανιβαλισμό. Πως αλλιώς άραγε μπορεί να ερμηνευτούν οι θρασείες υπεκφυγές για αναλογική ενσωμάτωση των προσφύγων στα εθνικά κράτη και ο συντριπτικός εγκλωβισμός και παραμονή τους στη χώρα μας; Σε μια διαλυμένη και συντετριμμένη χώρα;
Στην αρχαία τραγωδία, τη δομημένη με τόση ακρίβεια και υπαινιγμούς, ο άνθρωπος που ξεπερνά το μέτρο, διαπράττει την ύβρη. Και αναπόφευκτα τον περιμένει η τιμωρία των Θεών. Η πολιτική των κλειστών συνόρων, της μη τήρησης διεθνών συμβάσεων - συμπεφωνημένων και του «αδιάφορου σφυρίγματος», σε ένα οικουμενικό και ευρωπαϊκό πρόβλημα όπως είναι το προσφυγικό, σηματοδοτεί μια βορβορώδη Ευρώπη που έχει αυτοεξοστρακιστεί από τις ίδιες τις Αξίες που γεννήθηκαν στη γη της. Και αυτό δεν αποτελεί νεολογισμό που εκφράζει αμφιβολία ή αντίθεση στην ίδια την ιδέα της Ε.Ε. εκ μέρους μου˙ δεν συνιστά Ευρωσκεπτικισμό. Συνιστά μια γενική αλγεινή διαπίστωση της κοινής λογικής, που από μόνη της επιβεβαιώνει την γνωστή πραγματικότητα, ότι η Ευρώπη αποτελεί σήμερα μια λυκοσυμμαχία όπου κάτω από το «φαίνεσθαι», τις επίσημες συνθήκες και βιτρίνες, καραδοκεί ο νόμος της ζούγκλας και του ισχυρότερου.
Πριν από τρεις περίπου δεκαετίες, ο γάλλος φιλόσοφος Μισέλ Φουκώ προαισθανόταν τον «θάνατο» του ανθρώπου: «Ο άνθρωπος, αυτή η επινόηση της ευρωπαϊκής κουλτούρας από τον 16ο αιώνα και μετά» έγραψε, τείνει να εξαφανιστεί «σαν σχέδιο στην άμμο στην άκρη της θάλασσας». Ο Φουκώ αναφέρεται φυσικά στον άνθρωπο όχι ως βιολογικό είδος, αλλά στον άνθρωπο ως φορέα αξιών, σε ό,τι ονομάζουμε «ανθρωπισμό» με τη γενική έννοια του όρου, ως κατάφαση της αξίας και της αξιοπρέπειας του ανθρώπου, που έχει τις ρίζες του στην ελληνολατινική παιδεία, που αναδύθηκε στην Ιταλία της Αναγέννησης, ανανεώθηκε με τον Διαφωτισμό και κορυφώθηκε στον 20ό αιώνα. Η ενόραση του φιλοσόφου εγκαινιάζεται σήμερα με την κατάντια της Ευρώπης που σφυρίζει αδιάφορα σε ένα οικουμενικό πρόβλημα.
Τα γεγονότα όπως εξελίσσονται με τους καταιγιστικούς τραγικούς ρυθμούς, εγείρουν πλέον και ερωτήματα αυτής της ίδιας της εθνικής ασφάλειας και ακεραιότητας της χώρας. Απόρρητες εκτιμήσεις του ελληνικού στρατού κάνουν λόγο για εγκλωβισμό περί των 3 εκατομμυρίων προσφύγων στη χώρα μας, αριθμός που είναι 20 φορές πάνω από τις κυβερνητικές προβλέψεις και εικασίες!
Μοίρα τραγική και πάλι, όπως στις μεγάλες εθνικές συμφορές της ιστορίας, η χώρα μας να καλείται να βγει μόνη της, σαν έθνος ανάδελφο, όχι μόνο από τα δικά της συντρίμμια, αλλά και από συντρίμμια εισαγωγής που της φόρτωσαν άλλοι, όπως τα καραβάνια των προσφύγων της Συρίας. Ο ελληνικός λαός όπως έχει μάθει να επιβιώνει στις τραγωδίες που του φορτώνουν σε μεγάλες ιστορικές στιγμές, θα επιβιώσει και πάλι. Και επιπρόσθετα θα περισώσει ξανά την αξιοπρέπεια των ανθρώπινων όντων. Και θα εντάξει στη φιλόξενη και στοργική αγκαλιά του τους ξεριζωμένους Σύριους. Γιατί ακριβώς το φιλότιμο και η συμπόνια στον αδύναμο και πονεμένο πήγαιναν πάντοτε με την Ελλάδα. Αυτή ήταν, είναι και θα είναι η μοίρα της χώρας. Χωρίς να στηρίζεται σε ξένες πλάτες και ανθρωπιστικές επαιτείες.
Όσο για την «ενωμένη» Ευρώπη, να ζούμε τον επίλογο του τέλματος και της μοιραίας αποσύνθεσής της, τον επιθανάτιο ρόγχο του φαντάσματός της που πλανάται και στοιχειώνει στα καραβάνια των εξαθλιωμένων προσφύγων που προσβάλλουν το ανθρώπινο είδος. Ίσως γιατί ο Ανθρωπισμός της, να ήταν ένας μύθος και να μην υπήρξε ποτέ. Όπως ακριβώς, δεν υπήρξαν ποτέ οι τιράντες του Δία.
* Ο κ. Κωστής Ε. Μαυρικάκης είναι Πολιτικός Μηχανικός ΕΜΠ
[email protected]
