Η Ελληνική οικονομία “κατολίσθησε” το 2014 σε επίπεδο κάτω από εκείνο του 2000
Η Ελλάδα μπήκε στην Ευρωζώνη και το ευρώ κυκλοφόρησε για πρώτη φορά στη χώρα μας το 2001. Μέχρι το 2008, χάρη στα δάνεια και στους πόρους από την Ευρωπαϊκή Ένωση, η οικονομία τόσο στο Σύνολο Χώρας όσο και στις Περιφέρειες αναπτυσσόταν με ταχείς ρυθμούς από τη μια μεριά λόγο των Ολυμπιακών έργων και από την άλλη της αύξησης της κατανάλωσης. Η σαθρή, όμως, αυτή ανάπτυξη στηριζόταν στη διόγκωση του δημόσιου χρέους και των δανείων που αλόγιστα και με ενθάρρυνση των μέχρι τότε κυβερνήσεων δίνονταν σε επιχειρήσεις και νοικοκυριά.
Η παγκόσμια οικονομική κρίση που ξέσπασε το 2008 και τα Μνημόνια που επιβλήθηκαν στη χώρα μας από τους δανειστές από το 2010 και μετά (λόγω αδυναμίας της να πληρώνει τα τοκοχρεολύσια του υπερδιογκωμένου δημόσιου χρέους), είχαν ως αποτέλεσμα την εκτίναξη στα ύψη της ανεργίας, και την αύξηση της φτώχειας, τη μείωση των γεννήσεων, το νέο κύμα μετανάστευσης και, το χειρότερο, την αύξηση των αυτοκτονιών. Στην οικονομία τα αποτελέσματα της κρίσης και της εφαρμογής των μέτρων των Μνημονίων αποτυπώνονται στην πρωτοφανή μείωση του κατά κεφαλή Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ) σε σταθερές τιμές του 2010.
Στο άρθρο αυτό θα εξετάσουμε τις μεταβολές του κατά κεφαλή ΑΕΠ σε σταθερές τιμές των άμεσα προσδιοριστικών του παραγόντων του, δηλαδή του συνολικού ΑΕΠ σε σταθερές τιμές και του πληθυσμού στο Σύνολο Χώρας και τις 13 Περιφέρειές της το 2014 σε σχέση με το 2008 (δηλαδή την περίοδο της κρίσης και των δύο Μνημονίων). Πριν προχωρήσουμε θα κάνουμε ορισμένες διευκρινίσεις για τους όρους που χρησιμοποιούμε.
Το κατά κεφαλή ΑΕΠ σε ευρώ ενός συγκεκριμένου έτους προκύπτει από τη διαίρεση του συνολικού ΑΕΠ της χώρας το συγκεκριμένο έτος με τον πληθυσμό της ίδιο το έτος . Το συνολικό ΑΕΠ είναι η αξία σε δις. ευρώ του συνόλου των αγαθών που παράγονται από τον Πρωτογενή Τομέα (τη γεωργία, την κτηνοτροφία, την αλιεία και τα δάση), τον Δευτερογενή Τομέα (Βιομηχανία, βιοτεχνία) και τον Τριτογενή Τομέα, δηλαδή όλες τις Υπηρεσίες (τουρισμό, εμπόριο, μεταφορές, εστίαση κλπ). Προκειμένου να συγκρίνουμε το κατά κεφαλή ΑΕΠ των δύο ετών που προαναφέραμε πρέπει να λάβουμε υπόψη τον πληθωρισμό. Για το σκοπό το κατά κεφαλή ΑΕΠ σε ευρώ σε τρέχουσες τιμες το αναπροσαρμόζουμε σε τιμές του 2010. Πιο συγκεκριμένα το κατά κεφαλή ΑΕΠ σε ευρώ σε τρέχουσες του 2008 το αυξάνουμε δεδομένου ότι οι τιμές το 2008 ήταν χαμηλότερες απʼ ό, τι το 2010 και εκείνο του 2014 το μειώνουμε διότι οι τιμές το 2014 ήταν υψηλότερες απʼ ό, τι το 2010. Τα στοιχεία που δίνονται στον Πίνακα είναι από τη βάση δεδομένων της Στατιστικής Υπηρεσίας της Ε.Ε., της Eurostat.
Στην 1η στήλη του Πίνακα δίνεται το κατά κεφαλή ΑΕΠ σε σταθερές σε ευρώ τιμές του 2010 το έτος 2008 για τις 13 Περιφέρειες και το Σύνολο Χώρας, στη 2η στήλη το 2014 και στην 3η η ποσοστιαία μείωσή του το 2014 σε σχέση με το 2008. Στις τρεις επόμενες στήλες δίνονται τα αντίστοιχα στοιχεία για τον πληθυσμό σε χιλιάδες και στις τρεις τελευταίες το συνολικό ΑΕΠ σε εκατομμύρια ευρώ σε σταθερές τιμες του 2010.
Από τον Πίνακα φαίνεται ότι, εξαιτίας της κρίσης και της εφαρμογής των μέτρων Μνημονίων, το 2014 σε σχέση με το 2008:
- Το κατά κεφαλή ΑΕΠ σε σταθερές τιμές του 2010 μειώθηκε σε όλες τις Περιφέρειες και στο Σύνολο Χώρας. Η μείωση του κατά το ένα τέταρτο στο Σύνολο Χώρας μπορεί να συγκριθεί που μόνο με εκείνη την περίοδο του μεγάλου παγκόσμιου κραχ του 1929. Στις Περιφέρειες η μεγαλύτερη μείωση σημειώθηκε στα Ιόνια Νησιά και η μικρότερη στη Δυτική Μακεδονία.. Εξαιτίας των διαφορών αυτών στη μείωση του κατά κεφαλή ΑΕΠ σημειώθηκαν ανακατατάξεις σχετικά με σειρά των Περιφερειών με βάση το ύψος του. Πιο συγκεκριμένα: η Δυτική Μακεδονία από την 9η θέση το 2008 ανέβηκε» στην 5η θέση το 2014, η Πελοπόννησος από την 8η στην 7η και η Ήπειρος από τη 13η στη 12η. Αντίθετα η Κεντρική Μακεδονία από την 7η θέση «κατέβηκε» στην 9η, το Βόρειο Αιγαίο από την 6η στην 8η και η Στερεά Ελλάδα από την 4η στην 6η. Η Κρήτη, στην οποία σημειώθηκε η 7η σε ύψος μείωση ,τόσο το 2008 όσο και το 2014 κατείχε την 5η θέση. Αποτέλεσμα αυτών των πρωτοφανών μειώσεων ήταν το κατά κεφαλή ΑΕΠ σε σταθερές τιμές του 2010 να μειωθεί σε επίπεδο κάτω από εκείνο του 2000 στο Σύνολο Χώρας και σε 10 Περιφέρειες ανάμεσα στις οποίες και η Κρήτη. Στο Βόρειο Αιγαίο μειώθηκε σε επίπεδο κάτω από εκείνο του 2001 και στη Δυτική Μακεδονία και στην Αττική κάτω από εκείνο το 2002.
- Ο πληθυσμός της χώρας μειώθηκε στο Σύνολο Χώρας και σε 8 Περιφέρειες και αυξήθηκε σε 5. H μεγαλύτερη μείωση σημειώθηκε στην Αττική και στη Δυτική Μακεδονία και η μεγαλύτερη αύξηση στην Κρήτη. Η μείωση του πληθυσμού στο Σύνολο Χώρας οφείλεται από τη μια μεριά στη μείωση των γεννήσεων και στην αύξηση των θανάτων και την υπεροχή των θανάτων έναντι των γεννήσεων τα 4 τελευταία χρόνια και από την άλλη στη μετανάστευση προσοντούχων νέων λόγω της υψηλής ανεργίας. Οι συνέπειες της εφαρμογής των μέτρων των Μνημονίων (η εκτίναξη της ανεργίας στα ύψη και η δραστική μείωση των μισθών) βρίσκονται στη ρίζα των δυσμενών αυτών για τον πληθυσμό της χώρας εξελίξεων. Η μείωση του πληθυσμού εξασθενεί κάπως τη μείωσή του κατά κεφαλή ΑΕΠ που προκαλείται από τη μείωση του συνολικού ΑΕΠ, ενώ η αύξηση του πληθυσμού επιδεινώνει τη μείωση του που προκαλείται από την ίδια αιτία.
- Το συνολικό ΑΕΠ σε σταθερές τιμές του 2010 μειώθηκε στο Σύνολο Χώρας και σε όλες τις Περιφέρειες. Είναι προφανές ότι οι μειώσεις αυτές είναι η βασική αιτία των μειώσεων του κατά κεφαλή ΑΕΠ σε σταθερές τιμες που προαναφέρθηκαν Η μεγαλύτερη μείωση σημειώθηκε στα Ιόνια Νησιά και η μικρότερη στη Δυτική Μακεδονία. Στην Κρήτη σημειώθηκε η 3η μικρότερη μείωση. Εξαιτίας των μειώσεων αυτών το συνολικό ΑΕΠ της χώρας μειώθηκε σε επίπεδο κάτω από εκείνο του 2000 στο Σύνολο Χώρας και σε 11 Περιφέρειες. Στην Κρήτη μειώθηκε σε επίπεδο κάτω από εκείνο του 2001 και στο Βόρειο Αιγαίο από εκείνο του 2002.
Η «κατολίσθηση» του συνολικού ΑΕΠ της χώρας το 2014 σε επίπεδο κάτω από εκείνο του 2000 (και, όπως ανακοινώθηκε στις 29.2.15 από την Ελληνική Στατιστική Αρχή, την ΕΛΣΤΑΤ, η «κατολίσθηση» συνεχίστηκε λίγο πιο κάτω από το επίπεδο του 2014) δείχνει και αποδείχνει το μέγεθος της καταστροφής του παραγωγικού δυναμικού της χώρας από την εφαρμογή των μέτρων των δύο Μνημονίων. Μέσα σε 6 χρόνια καταστράφηκε η ανάπτυξη που είχε επιτευχθεί τα 9 προηγούμενα.
Είναι κατά συνέπεια σαφές ότι η επάνοδος της οικονομίας στο επίπεδο στο οποίο βρισκόταν το 2008 θα απαιτήσει πολλά χρόνια. Το πόσα ακριβώς θα είναι τα χρόνια αυτά θα εξαρτηθεί από:
(α) Το πόσο γρήγορα η χώρα θα απαλλαγεί από την κηδεμονία των δανειστών της και, βασικά, αν θα υπάρξει και πόσο μεγάλη θα είναι ελάφρυνση του δημόσιου χρέους.
(β) Αν θα καταρτιστεί και εφαρμοστεί με συνέπεια από όλες τις κυβερνήσεις ένα συγκροτημένο πολυετές πρόγραμμα κοινωνικής και οικονομικής ανάπτυξης, και
(γ) Αν θα υπάρξει επιτάχυνση των πολύ χαμηλών σήμερα ρυθμών ανάπτυξης των οικονομιών των κρατών μελών της Ε.Ε.
*Ο Μανόλης Γ. Δρεττάκης είναι πρώην Αντιπρόεδρος της Βουλής, Υπουργός και Καθηγητής της ΑΣΟΕΕ.
