Η χώρα έχει εγκλωβιστεί από ένα συνδυασμό γεωπολιτικών προβλημάτων ιστορικής κλίμακας, τραγικών λαθών κυβερνητικής πολιτικής (όχι μόνο από ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ) και αυτοκτονικών επιδόσεων αναποτελεσματικότητας, οι οποίες έχουν πάρει χαρακτήρα χιονοστιβάδας. Έχουμε προ πολλού περάσει το όριο στο οποίο τα προβλήματα λύνονται είτε με τη λογική, είτε με δημιουργικές διαχειριστικές μεθόδους, είτε με την (έστω «από μηχανής») έλευση κάποιου ικανού ηγέτη-Μεσσία.
Αν ρωτήσουμε δέκα τυχαίους Αμερικάνους, Άγγλους, Γάλλους ή Γερμανούς πολίτες να μας πουν τους τρείς σπουδαιότερους λόγους για τους οποίους είναι εθνικά υπερήφανοι και διατεθειμένοι να κάνουν θυσίες για την πατρίδα τους, οι απαντήσεις τους θα έχουν ένα τουλάχιστον κοινό σημείο. Δεν έχει καμία απολύτως σημασία αν κάποιος τρίτος συμφωνεί ή διαφωνεί μαζί τους. Αυτό που μετράει είναι ότι υπάρχει κοινός πόλος.
Συμβαίνει κάτι ανάλογο αν θέσουμε την ίδια ερώτηση σε δέκα τυχαίους Έλληνες; Ο αναγνώστης θα αναγνωρίσει νομίζω το απελπιστικό αδιέξοδο που δημιουργείται αν αποδεχθούμε ότι οι απαντήσεις τους ίσως να μην έχουν κοινά σημεία.
Οι αναγκαίες (όχι όμως και ικανές) συνθήκες για να δημιουργηθεί προοπτική εξόδου από τον πολύπλευρο εθνικό εγκλωβισμό - ο όρος «κρίση» δεν ανταποκρίνεται πια στην ελληνική πραγματικότητα- είναι δυο: να συμφωνήσουν τα δύο μεγαλύτερα κόμματα ώστε να αρχίσει μια δυναμική ομοψυχίας μεταξύ των Ελλήνων, η δε συμφωνία να είναι τέτοια ώστε να ανεβάσουν όλοι οι Έλληνες ανεξαιρέτως «στροφές» για να σωθεί η χώρα έστω και την τελευταία στιγμή.
Δυστυχώς μέχρι στιγμής κάτι τέτοιο δεν έχει συμβεί. Τι κι αν η οικονομία της χώρας έχει καταστραφεί, τι κι αν ο ιδιωτικός τομέας ως μόνη διέξοδος ανάπτυξης έχει συρρικνωθεί, τι κι αν έχουν δοκιμαστεί στην εξουσία όλοι σχεδόν οι κομματικοί συνδυασμοί, τι κι αν ο κρατικός μηχανισμός έχει παραλύσει.
Το μόνο που απομένει είναι ο ίδιος ο άνθρωπος, κέντρο και θεμέλιο όλων των πτυχών του Ελληνικού πολιτισμού από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα. Αν ούτε και ο άνθρωπος μπορεί να γίνει πυρήνας ενός πόλου ελληνικής ομοψυχίας, η Ελλάδα ως αυτόνομη εθνική ύπαρξη, ως ζωντανή ιδέα και ιδιαίτερος τρόπος πολιτισμού έχει σβήσει.
Αν δε βρεθεί τρόπος να ομοψυχήσουν οι Έλληνες ως προς τον Άνθρωπο, τα υπόλοιπα δεν έχουν νόημα ούτε σημασία. Με αυτή την έννοια, το προσφυγικό πρόβλημα προσφέρεται και για να ξαναβρεί η Ελλάδα την από καιρού χαμένη της πολιτισμική ταυτότητα στην Ευρώπη και τον κόσμο. Αν όλοι οι Έλληνες ενωμένοι εργαστούν σκληρά, η Ελλάδα θα έχει βγει από την κρίση σε βάθος πενταετίας ενώ ταυτόχρονα θα έχουν μπει τα θεμέλια της άλλης Ελλάδας, η οποία ευτυχώς ζει ακόμη στις ελληνικές ψυχές.
Η ύστατη αυτή έκκληση απευθύνεται σε όλους και όλες, αρχής γενομένης από τους αρχηγούς των δύο μεγαλύτερων κομμάτων. Μόνον έτσι μπορεί η άλλη Ελλάδα να αναδυθεί από τις ψυχές των Ελλήνων στον χώρο της πραγματικότητας, να μετατραπεί από ευχή σε κοινή αλήθεια.
Ο ελληνικός πολιτισμός δεν έχει χτιστεί με συμψηφισμούς, ιδιαίτερα όταν οι συμψηφισμοί αφορούν τον άνθρωπο. Είναι βαθιά ανθρωποκεντρικός (προσωποκεντρικός) και εξίσου βαθιά μη-ατομοκεντρικός: δεν είναι στη φύση του να εξισώνει πρόσωπα, άτομα και αριθμούς. Ο Ελληνισμός έχει ανέκαθεν μια και μόνη κόκκινη γραμμή: τον άνθρωπο.
Όπως δυστυχώς αποδεικνύει η αντιμετώπιση των προσφύγων από τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και όχι μόνο, η ανθρωποκεντρική πυξίδα της Ευρώπης έχει σπάσει. Η Ευρώπη έχει χάσει τον ιστορικά ανθρωποκεντρικό χαρακτήρα της. Η ευθύνη αλλά και η ευκαιρία για την Ελλάδα είναι ιστορικής σημασίας.
Κάτω από διαφορετικές συνθήκες, το προσφυγικό θα αποτελούσε μια χρυσή στρατηγική ευκαιρία για να διαχωρίσει η Ελλάδα δυναμικά τη θέση της τόσο στην Ευρώπη όσο και παγκοσμίως, να αναδείξει την πολιτισμική της μοναδικότητα, αναλαμβάνοντας ακόμη -σε προσωρινή βάση προφανώς- το όποιο δυσβάστακτο οικονομικό και πολιτικό κόστος συνεπάγεται η απόφαση ενός λαού όταν σύσσωμος εναντιώνεται στις λογικές συμψηφισμού εθνικών και εθνικιστικών σκοπιμοτήτων για να υπερασπίσει τον άνθρωπο. Αυτή υπήρξε διαχρονικά η μοίρα και η Ιστορία της Ελλάδας και του Ελληνισμού.
Είναι εύκολο να παρασυρθεί κάποιος από ιδεαλισμούς και να κάνει προτάσεις που είναι μεν βάσιμες ιστορικά και ηθικά, αλλά κάτω από τις παρούσες συνθήκες αποτελούν γραφικές ουτοπίες. Η θέση της χώρας έχει τραγικά αποδυναμωθεί. Το προσφυγικό εμπεριέχει θανάσιμους κινδύνους για τον τουρισμό, μόνη ελπίδα οικονομικής ανακούφισης ιδιαίτερα στα νησιά. Η παρούσα κατάσταση απαιτεί γείωση στην πραγματικότητα, ακόμη και όταν το ζητούμενο είναι η υπέρβαση, ακόμη και όταν τα πολιτικά δεδομένα μέχρι στιγμής δεν είναι ενθαρρυντικά.
Η διαφωνία του πρωθυπουργού στο θέμα της οικουμενικής κυβέρνησης αλλά και η πρόσφατη δήλωση του αρχηγού της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης ότι το κόμμα του θα κερδίσει τις επόμενες εκλογές «όποτε και αν γίνουν», δυστυχώς δείχνει ότι το μήνυμα δεν έχει γίνει αρκούντως αντιληπτό. Να το πούμε διαφορετικά: ο Τιτανικός βούλιαξε παρά το ότι η ορχήστρα έπαιζε εξαίσια. Στην παρούσα φάση δεν τίθεται θέμα ούτε ρεπερτορίου ούτε ορχήστρας. Αυτό που απαιτείται και αναζητείται επειγόντως είναι η απαρχή μιας δυναμικής για μια υπερ-εθνική διάσωση της χώρας.
Θα γίνει το προσφυγικό ο σπινθήρας για να ομοψυχήσουν οι Έλληνες ή θα χαθεί ακόμα μια -ίσως η τελευταία- ιστορική ευκαιρία γι’ αυτό;
* Ο Γιάννης Παπαδάκης κατάγεται από το Ηράκλειο της Κρήτης. Είναι Ηλ/γος Μηχανικός (PhD), ζει και εργάζεται στις ΗΠΑ
