Το Youngstown (Γιάνγκ’ς-Τάουν) δηλ. η Πόλη του Γιάνγκ, είναι μια πόλη με 67.000 κατοίκους, στα ανατολικά σύνορα της πολιτείας του Οχάιο. Το όνομά της το πήρε από κάποιον άποικο, ονόματι Τζων Γιάνγκ, ο οποίος ήταν ο πρώτος που εγκαταστάθηκε στην περιοχή και ασχολήθηκε με την κοπή της ξυλείας (πριονιστήριο) και με ένα αλευρόμυλο που έχτισε και λειτούργησε. Ήταν δηλαδή ένας πρωτοπόρος, ένας καλός και δημιουργικός αμερικανός. Με το δίκιο του και η πόλη πήρε το όνομά του.

Όταν είχα περάσει από εκεί, με πληροφόρησαν με υπερηφάνεια ότι η πόλη ανήκει στη «ζώνη της σκουριάς». Αυτό σήμαινε ότι ξεχώριζε για την παραγωγή χάλυβα, προϊόντος που χαρακτηρίζει τις περιοχές που έχουν ή τροφοδοτούν τη βαριά βιομηχανία. Δυστυχώς, κατά τη δεκαετία του ’70, όταν άρχισε η παρακμή στη βιομηχανία του χάλυβα, και πολλές πόλεις της περιοχής έμειναν χωρίς βιομηχανία, το Γιάνγκστάουν αναγκάστηκε να επαναπροσδιορίσει τις προτεραιότητές του.

Ευτυχώς, η κάμψη αυτή ήρθε σε μιαν εποχή που ο συμπαθέστατος κ. Άρθουρ Λάφφερ, γεννημένος στο Youngstown, είχε κλείσει τα τριάντα και είχε ήδη ολοκληρώσει τις σπουδές του στα οικονομικά, στα καλύτερα πανεπιστήμια του είδους, στο Γιέιλ και το Στάνφορντ. Δυστυχώς ή ευτυχώς, οι τομείς του ενδιαφέροντός μας δεν συμπίπτουν. Έτσι, ούτε τότε που ήμουν περαστικός από το Οχάιο, αλλά ούτε και στις επόμενες επισκέψεις μου στις ΗΠΑ, δεν έτυχε να συναντηθούμε… ακόμη, ίσως και επειδή ούτε και ηλικιακά συμπίπτουμε! Ο κ. Λάφφερ έχει γράψει πολλά βιβλία και άρθρα πάνω σε οικονομικά θέματα. Επίσης, έχει διδάξει οικονομικά σε διάφορα πανεπιστήμια. Όντας Ρεπουμπλικάνος, προσπάθησε να μπει στην πολιτική, θέτοντας υποψηφιότητα για τη Γερουσία. Έχασε, όμως στις προκριματικές εκλογές και έτσι η Γερουσία στερήθηκε, τελικά, τις υπηρεσίες του. Ίσως να κέρδισε ο τομέας της οικονομίας. Αυτοπροσδιορίζεται ως αφοσιωμένος συντηρητικός, όμως, όπως δηλώνει ο ίδιος, δεν δίστασε να ψηφίσει και το 1992 και το 1996, στις προεδρικές εκλογές το δημοκρατικό πρόεδρο Μπιλ Κλίντον, δηλώνοντας θαυμαστής της οικονομικής πολιτικής του. Και για να μη νομίσουμε ότι ο κ. Λάφφερ κινδυνεύει από ανεργία, αναφέρουμε ότι έχει γραφείο στο Νάσβιλ του Τεννεσσή, ασχολείται ως σύμβουλος επιχειρήσεων και είναι μέλος σε πολλά συμβούλια οικονομικών ιδρυμάτων, συνταξιοδοτικών ταμείων και άλλων επιχειρήσεων. Πολυθεσίτης, δηλαδή… αλλά προσέξτε: όχι στο δημόσιο, (δηλ. εις βάρος του βαλαντίου του πολίτη) αλλά στον ιδιωτικό τομέα, πράγμα που του προσδίδει ιδιαίτερο κύρος!

Ήταν ένα θολό και βροχερό απόγευμα στη φθινοπωριάτικη Ουάσιγκτον του 1974. Ο καφές φίλτρου πάντα ζεστός στην καφετιέρα, καθώς δύο σημαντικά πρόσωπα, για τη χάραξη της πολιτικής των ΗΠΑ, συζητούσαν μέσα στο ήσυχο γραφείο του υπουργείου, επί προεδρίας Ρ. Νίξον. Ο Ντίκ Τσένι, ο αργότερα αντιπρόεδρος επί προεδρίας του Τζωρτζ Μπους του νεότερου (2001 – 2009) και ο Ντόναλτ Ράμσφελντ, υπουργός αμύνης και επί Τζέραλντ Φόρντ, αλλά και αργότερα επί Τζ. Μπους του νεότερου. Και ενώ οι δύο άνδρες αντάλλασσαν απόψεις για τη χάραξη της πολιτικής των ΗΠΑ… δηλ. για τις τύχες του κόσμου, ένα χτύπημα στην πόρτα διέκοψε τη συζήτησή τους. Ήταν ένα προκαθορισμένο ραντεβού με δύο ειδικούς που είχαν προσκληθεί για να γνωμοδοτήσουν, να διευκρινίσουν και να απαντήσουν σε πιθανές απορίες, πάνω σε θέματα της ειδικότητός τους, απορίες που πιθανώς να είχαν οι δύο άνδρες. (Παρατήρηση: Τολμώ να σκεφτώ ότι οι Αμερικανοί είναι και λίγο τσιγκούνηδες... Όταν οι υπουργοί τύχει να έχουν μια απορία ή θέλουν μια διευκρίνιση, καλούν κάποιο ειδικό, ο οποίος τους αναλύει το θέμα και τέλος. Δεν γνωρίζω, αλλά κάνω την υπόθεση πως αυτοί που καλούνται από τον υπουργό των ΗΠΑ για να γνωμοδοτήσουν μπορεί και να μην αμείβονται, αλλά να το θεωρούν τιμή τους και να είναι ένα «συν» στο βιογραφικό τους. Αλλά έστω και ότι αμείβονται – αλλά άπαξ. Οι δικοί μας υπουργοί, που είναι και ανοιχτοχέρηδες, πριν συναντήσουν το πρόβλημα ή χρειαστούν τη διευκρίνιση, προσλαμβάνουν με μισθό μια διμοιρία μετακλητούς συνεργάτες, για όλο το διάστημα της υπουργικής τους θητείας. Μήπως τους πληρώνουν από τη δική τους τσέπη;). Λοιπόν …

Ο ένας ήταν ο Άρθουρ Λάφφερ, περίπου συνομήλικος του Τσένι (1941) και ο Τζουντ Γουανίσκι, δημοσιογράφος και πολιτικός αναλυτής. Κάποια στιγμή η συζήτηση πέρασε στα οικονομικά, τομέα του Λάφφερ και εκείνος βάλθηκε να εξηγήσει στους άλλους τη σχέση ανάμεσα στη φορολογία και στα έσοδα που αποκομίζει το κράτος. Είπε, λοιπόν, ο Λάφφερ, ότι όταν δεν υπάρχει φορολογία (0%), τότε και τα έσοδα που αποκομίζει το κράτος είναι… μηδέν. Από την άλλη, όταν η φορολογία είναι 100%, δηλ. όταν το κράτος θα επέβαλε φόρο ίσο με το εισόδημα, τα έσοδα του κράτους θα ήταν και πάλι μηδενικά… γιατί ποιος θα ήθελε να εργαστεί για να πληρώνει φόρο όλα τα χρήματα που κερδίζει με τον ιδρώτα του; Ανάμεσα, λοιπόν, στις δύο ακραίες φορολογήσεις (0% & 100%), υπάρχει μία βέλτιστη, άριστη φορολόγηση, η οποία αποφέρει το μέγιστο έσοδο για το κράτος. Ο Λάφφερ, για να το απεικονίσει ακόμα καλύτερα, έπιασε μια χαρτοπετσέτα, σχεδίασε δυο κάθετους άξονες και από το σημείο τομής των αξόνων σχεδίασε μια κωδωνοειδή καμπύλη. Ο Τσένι και ο Ράμσφελντ κοιτάχτηκαν μεταξύ τους και έγνεψαν καταφατικά. Το είχαν καταλάβει. Μια «λογική» φορολόγηση αποφέρει στο κράτος μεγιστοποίηση των εσόδων του. Αντίθετα… ακραίες φορολογικές πολιτικές αποφέρουν μηδαμινά, έως και μηδενικά έσοδα.

Ο Τζουντ Γουανίσκι, που δεν είχε και τόση σχέση με τα οικονομικά, κοίταξε με μάτια γουρλωμένα… μια τον Λάφφερ και μια τη χαρτοπετσέτα με την καμπύλη. Όμως, φαίνεται ότι τελικά το κατάλαβε κι εκείνος και με τον ενθουσιασμό του νεοφώτιστου είπε στο Λάφφερ: «Άρθουρ, αυτή η καμπύλη σου, τα λέει όλα… είσαι ιδιοφυία, φίλε μου!». Μόλις, όμως συνειδητοποίησε ότι ξεπέρασε τα όρια του προτεσταντικού καθωσπρεπισμού, μπροστά στους ανωτέρους του, ξερόβηξε και ανακάθισε στην καρέκλα του, συνεσταλμένα.

Κάπως έτσι, στην τύχη και λόγω της άγνοιας και της ασχετοσύνης του δημοσιογράφου Γουανίσκι, έγινε η παρεξήγηση. Νόμιζε ότι η καμπύλη που συσχετίζει τα έσοδα του κράτους με τη φορολόγηση, ήταν ανακάλυψη του Λάφφερ και της έδωσε το όνομά του. «Η καμπύλη του Λάφφερ». Ο ίδιος ο Λάφφερ έχει πει ότι η καμπύλη αυτή δεν είναι δική του επινόηση κι ότι αναφέρεται σε πολύ βασικές αρχές της οικονομίας, ξεκινώντας από τα χρόνια του Μέιναρντ Κέυνς… όμως, όπως λέει –και πολύ σοφά- ο λαός, είναι να μη σου βγει το όνομα. Έμεινε στους οικονομικούς κύκλους «η καμπύλη του Λάφφερ».

Δεν μπορώ να φανταστώ ότι οι δικοί μας εγκέφαλοι, που χαράζουν την οικονομική πολιτική (και μάλιστα σε δύσκολους καιρούς), δεν γνωρίζουν από τα φοιτητικά τους χρόνια την καμπύλη αυτή και τα αποτελέσματά της. Κι όμως, η πραγματικότητα τείνει να δείξει ότι την αγνοούν. Κατά ένα μέρος, είναι κι αυτός ένας λόγος που πάμε από το κακό στο χειρότερο. Δεν εξηγείται αλλιώς!

Ιδέα: Μήπως θα έπρεπε να προσκαλέσουμε και να φέρουμε τον κ. Λάφφερ για μια σειρά φροντιστηριακών μαθημάτων στο υπουργείο Οικονομίας; Εδώ, το έκανε με τους υπουργούς της Αμερικής. Γιατί όχι και με τους δικούς μας;

Για να πάρουμε ένα απλό παράδειγμα σ’ ένα τομέα που είναι γνωστός σε όλους. Εκείνο του χώρου των αυτοκινήτων. Υπερφορολογώντας τα αυτοκίνητα και κάνοντάς τα απρόσιτα στο μέσο πολίτη, χάνει από τα τέλη ταξινόμησης, χάνει από το ΦΠΑ, χάνει από τα τέλη κυκλοφορίας (ή προκαλεί μεγάλο αριθμό οδηγών να χρησιμοποιούν το αυτοκίνητό τους χωρίς να πληρώνουν τέλη, αλλά –όπερ και το χειρότερο- και να το κυκλοφορούν ανασφάλιστο). Χάνει το κράτος από τη φορολόγηση του εισοδήματος των εμπόρων αυτοκινήτων, χάνει από τα τέλη κυκλοφορίας. Χάνει από το κύκλωμα συντήρησης και επισκευής των αυτοκινήτων. Δημιουργεί ανέργους, αφού κλείνοντας τις επιχειρήσεις τους οι έμποροι αυτοκινήτων, απολύουν υπαλλήλους. Χάνει και από το φόρο που θα πλήρωναν οι υπάλληλοι αυτοί για το εισόδημά τους. Χάνει και από το κύκλωμα της εμπορίας καυσίμων, από πρατήρια που κλείνουν, από εργαζόμενους σ’ αυτά που απολύονται. Δημιουργούνται στρατιές διαμαρτυρόμενων ανέργων και το κράτος προσπαθεί στη συνέχεια να λύσει το πρόβλημα της ανεργίας… που δημιούργησε με την πολιτική της υπερφορολόγησης. Φαύλος κύκλος, δηλαδή.

ΑΣΚΗΣΗ… κατ’ οίκον: Επειδή το θέμα είναι ενδιαφέρον, λόγω της επικαιρότητός του, να απαριθμήσετε, όπως και στο παραπάνω παράδειγμα, τις επιπτώσεις στο κράτος και στους πολίτες, από την υπερφορολόγηση των… ακινήτων!

Καλό διάβασμα!!!

[email protected]