Της Λίλιαν Δαφερμάκη

Χωρίς σημαντική συμμετοχή τοπικών φορέων ολοκληρώνεται η διαδικασία της δημόσιας διαβούλευσης που βρίσκεται σ’ εξέλιξη για το τοπικό σχέδιο διαχείρισης απορριμμάτων του Δήμου Ηρακλείου. Παρά το γεγονός ότι πρόκειται για ένα εξόχως σημαντικό ζήτημα, καθώς αλλάζουν όλα στο σύστημα διαχείρισης των σκουπιδιών, τα αντανακλαστικά των τοπικών φορέων, που θα έπρεπε να έχουν καταθέσει τις προτάσεις τους αποδείχτηκαν τουλάχιστον χαλαρά σε ό,τι αφορά την ανταπόκριση τους στο σοβαρό αυτό δημόσιο διάλογο.

Tο τοπικό σχέδιο διαχείρισης αποβλήτων δρομολογεί δραστικές αλλαγές και διαμορφώνει μια νέα πραγματικότητα στη διαχείριση των απορριμμάτων. Τι σημαίνει πρακτικά αυτό; Ότι μπαίνει σε πρώτη προτεραιότητα η μείωση της παραγωγής των σκουπιδιών, η ανακύκλωση και η επαναχρησιμοποίηση τους. Και το σημαντικότερο όλων είναι ότι η υγειονομική ταφή θα πρέπει να χρησιμοποιείται όσο το δυνατόν λιγότερο, καθώς χαρακτηρίζεται ως η χειρότερη εναλλακτική λύση για το περιβάλλον.

Η έγκριση του τοπικού σχεδίου διαχείρισης των αποβλήτων, είναι μια διαδικασία στην οποία οφείλει να προχωρήσει κάθε Δήμος προκειμένου να εναρμονίσει την πολιτική διαχείριση των αποβλήτων του με την κείμενη νομοθεσία αλλά και τον γενικότερο εθνικό σχεδιασμό. Συγκεκριμένα στο τοπικό σχέδιο του Δήμου Ηρακλείου, οι κατευθύνσεις που δίδονται είναι τέτοιες ώστε να μειώνονται οι παραγόμενες ποσότητες αποβλήτων και η διαχείριση τους να γίνεται με τρόπο, ώστε να μειώνονται οι επιπτώσεις στο περιβάλλον και την ανθρώπινη υγεία και παράλληλα να συνεισφέρουν θετικά στην οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη. Αυτό σηματοδοτεί μια εκ βάθρων αλλαγή στη μέχρι σήμερα διαχείριση των αποβλήτων, και από την πλευρά του Δήμου Ηρακλείου και από την πλευρά των πολιτών, αφού δίδεται βάρος στην προδιαλογή των υλικών των απορριμμάτων καθώς είναι προτιμητέα έναντι του διαχωρισμού σύμμεικτων αποβλήτων στις μονάδες μηχανικής επεξεργασίας.

Σύμφωνα με την πρόταση που έχει εγκρίνει το Δημοτικό Συμβούλιο η διαχείριση των απορριμμάτων πρέπει να δίδει έμφαση στην προδιαλογή που έχει πολλαπλά οφέλη, καθώς μπορεί να εφαρμοστεί ταχύτερα από οποιαδήποτε άλλη μέθοδο διαχείρισης γιατί απαιτεί απλά μέσα και εγκαταστάσεις μικρής κλίμακας, ενώ την ίδια στιγμή παράγει ανακυκλώσιμα προϊόντα υψηλότερης ποιότητας και αξίας.

Ειδικό τέλος- χαράτσι για τα ανεπεξέργαστα απόβλητα

Το σχέδιο τοπικής διαχείρισης αφού κατηγοριοποιεί τα απόβλητα, σε αστικά, τουριστικών μονάδων, ηλεκτρονικού εξοπλισμού, ξεκαθαρίζει ότι εάν δεν περάσουν από τη διαδικασία της προεπεξεργασίας και προδιαλογής των υλικών με βάση το Νόμο 4042/2012 ο Δήμος να κληθεί να πληρώσει πρόσθετο ειδικό τέλος εφόσον οδηγούνται ανεπεξέργαστα προς ταφή στους χώρους υγειονομικής ταφής. Το κόστος αυτό θα ξεκινά από 35 ευρώ ανά τόνο (το 2016) και θα αυξάνεται σταδιακά μέχρι τη μέγιστη τιμή των 60 ευρώ ανά τόνο. Το δεδομένο αυτό αποτελεί σημαντικό παράγοντα ώστε πέραν της περιβαλλοντικής σπουδαιότητας, να αποτελέσει (οικονομικό) κίνητρο για την αλλαγή στον έως τώρα τρόπο διαχείρισης των απορριμμάτων.

Κυκλική οικονομία

Το τοπικό σχέδιο διαχείρισης των αποβλήτων του Δήμου Ηρακλείου προτείνει τη μετάβαση σε μία κυκλική οικονομία, η οποία προϋποθέτει αλλαγή της εστίασης στην επαναχρησιμοποίηση, επισκευή, ανανέωση και ανακύκλωση υφιστάμενων υλικών και προϊόντων. Ό,τι προηγουμένως θεωρούνταν «απόβλητο», μπορεί να μετατραπεί σε πρώτη ύλη. Διοχετεύοντας πόρους στην παραγωγή ξανά και ξανά, ελαττώνοντας την ποσότητα αποβλήτων και μειώνοντας ταυτόχρονα την εξάρτηση από αβέβαιες προμήθειες, βελτιώνεται άμεσα η ανθεκτικότητα και η ανταγωνιστικότητα. Όπως χαρακτηριστικά τονίζεται, σε μια κυκλική οικονομία, η αξία των προϊόντων και υλών διατηρείται για όσο το δυνατόν περισσότερο χρόνο, τα απόβλητα και η χρήση των πόρων ελαχιστοποιούνται και οι πόροι διατηρούνται εντός της οικονομίας όταν ένα προϊόν έχει φθάσει στο τέλος του κύκλου ζωής του, για να χρησιμοποιηθεί ξανά και ξανά ώστε να δημιουργηθεί περαιτέρω αξία.

Η παραγωγή των αποβλήτων στο Δήμο Ηρακλείου και

η κοστολόγησή τους

Σύμφωνα με τους υπολογισμούς του τοπικού σχεδίου διαχείρισης, εκτιμάται ότι η συνολικά παραγόμενη ποσότητα των αστικών αποβλήτων στο Δήμο Ηρακλείου το διάστημα 2016 - 2020 θα είναι 95.000 kg/έτος. Επίσης σύμφωνα με την εκτίμηση για την εξέλιξη του πληθυσμού η μέση ποσότητα παραγόμενων αποβλήτων ανά κάτοικο το 2020 στο δήμο θα είναι 538,95 kg/ έτος.

Στα αναλυτικά στοιχεία του τοπικού σχεδίου υπολογίζεται ότι για τους συνολικά 89.236,88 τόνους αστικών αποβλήτων που παρήχθησαν το 2014 στο Δήμο Ηρακλείου και με βάση το σημερινό σύστημα διαχείρισης αποβλήτων οδηγεί σε ένα κόστος 100,19 ?/τόνο απορριμμάτων το χρόνο. Λαμβάνοντας υπόψη τα παραπάνω δεδομένα, η δαπάνη αυτή αντιστοιχεί σε ένα κόστος 51,08 ?/μόνιμο κάτοικο του δήμου Ηρακλείου.

Οι στόχοι

της διαχείρισης

Σε τρεις βασικούς πυλώνες στηρίζεται το σχέδιο διαχείρισης του Δήμου Ηρακλείου στο πλαίσιο εναρμόνισής του με την εθνική νομοθεσία. Οι στόχοι που έχουν τεθεί επικεντρώνονται στην διαχείριση των αστικών στερεών απορριμμάτων και συγκεκριμένα στηρίζονται στους εξής τρεις βασικούς πυλώνες:

Ο πρώτος αφορά στη μείωση της ποσότητας των αστικών στερεών απορριμμάτων που οδηγούνται προς ταφή, ο δεύτερος στη χωριστή συλλογή βιοαποβλήτων και ο τρίτος στην ανάκτηση ανακυκλώσιμων υλικών από την προδιαλογή.

Και για τους τρεις πυλώνες-κατευθύνσεις οι στόχοι που έχουν τεθεί αποσκοπούν στην επίτευξή τους το αργότερο έως το 2020. Σύμφωνα με τον εθνικό σχεδιασμό πρέπει η υγειονομική ταφή να αποτελεί την τελευταία επιλογή και να έχει περιοριστεί σε λιγότερο από το 30% του συνόλου των αστικών στερεών απορριμμάτων.

Σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία ο απώτερος στόχος για τα βιοαπόβλητα είναι έως το 2020 να συλλέγεται ξεχωριστά από τα υπόλοιπα απορρίμματα τουλάχιστον το 40% του συνολικού βάρους των παραγόμενων αποβλήτων.

Για τον Δήμο Ηρακλείου, δεδομένου ότι είναι αραιοκατοικημένος πέραν των δύο μεγάλων πόλεων και οι οικίες στις αγροτικού τύπου περιοχές διαθέτουν σχετικά μεγάλο κήπο, τίθεται ο στόχος η οικιακή κομποστοποίηση να απορροφά το 3% των συνολικά παραγόμενων βιοαποβλήτων και το υπόλοιπο 37% να συλλέγεται σε ειδικούς καφέ κάδους συλλογής βιοαποβλήτων που θα αναπτυχθούν σε διάφορα καίρια σημεία, κυρίως εντός των δύο πόλεων (Ηράκλειο και Αλικαρνασσός) καθώς και στους γειτονικούς αυτών μεγάλους οικισμούς.

Επίσης έως το 2020 πρέπει να ανακτάται μέσω προδιαλογής τουλάχιστον το 65% κ.β. των παραγόμενων ποσοτήτων χαρτιού, πλαστικού, μετάλλου και γυαλιού.

Για τον δήμο Ηρακλείου ο στόχος για την ανάκτηση ανακυκλώσιμων υλικών από χαρτί, πλαστικό, μέταλλο και γυαλί μέσω διαλογής στην πηγή, οριοθετείται στο 70% κ.β. των παραγόμενων ποσοτήτων. Στη διαμόρφωση του ποσοστού αυτού λαμβάνεται υπόψη και η απαίτηση του ΕΣΔΑ για προδιαλογή τουλάχιστον του 50% των ανακυκλώσιμων και βιοαποβλήτων.

Τα πράσινα σημεία

Σε όλο το εύρος του Δήμου Ηρακλείου πρόκειται να οριοθετηθούν τα λεγόμενα πράσινα σημεία. Στους χώρους αυτούς που θα είναι διαμορφωμένοι με κατάλληλη κτιριακή υποδομή θα συλλέγονται χωριστά ανακυκλώσιμα υλικά, όπως χαρτί, μέταλλο, πλαστικό και γυαλί, πράσινα ογκώδη, πλαστικά, υφάσματα, βρώσιμα έλαια ή χρησιμοποιημένα αντικείμενα και εξοπλισμός (όπως ρουχισμός, έπιπλα, ηλεκτρικός και ηλεκτρονικός εξοπλισμός), προκειμένου να προωθηθούν στη συνέχεια για ανακύκλωση ή για επαναχρησιμοποίηση. Πρόκειται ουσιαστικά για χώρους αποθήκευσης ανακυκλώσιμων αποβλήτων και χρησιμοποιημένων αντικειμένων και εξοπλισμού, εν αναμονή υποβολής τους σε κάποια εργασία ανάκτησης ή επαναχρησιμοποίησης. Στους χώρους αυτούς μπορούν να λάβουν χώρα και κάποιες προκαταρκτικές εργασίες, όπως χειροδιαλογή, διαχωρισμός, συμπαγοποίηση, τεμαχισμός και ανασυσκευασία.