Της Εφης Μπουκουβάλα - Κλώντζα*

«Όλβιος όστις ιστορίης

έσχεν μάθησιν»

(ευτυχής αυτός που διδάχτηκε Ιστορία)

Ευριπίδης (480- 406 π.Χ.)

Τη ρήση του μεγάλου αρχαίου Έλληνα τραγικού ποιητή αξιοποιεί ο κ. Μανόλης Μακράκης στο προλογικό σημείωμα του βιβλίου του, “Καραβάδος Ηρακλείου Κρήτης: Ο τόπος και οι άνθρωποι στην πορεία του χρόνου”, προκειμένου να καταδείξει την αξία της γνώσης, σπουδής και καταγραφής της Ιστορίας. Για επίρρωση μάλιστα της θέσης του αναφορικά με τον σκοπό της ιστορικής συγγραφής, καταφεύγει και σε άλλη αυθεντική πηγή, στον μεγάλο αρχαίο ιστορικό Ηρόδοτο:

“ ...ως μήτε τα γενόμενα εξ ανθρώπων τω χρόνω εξίτηλα γένηται, μήτε έργα μεγάλα τε και θωμαστά...ακλεά γένηται (για να μην ξεχαστούν με το πέρασμα του χρόνου όσα έπραξαν οι άνθρωποι και να μη μείνουν στη λησμονιά έργα άξια θαυμασμού και μεγάλα).

Με βαθιά επίγνωση της σημαίνουσας κοινωνικής αποστολής της καταγραφής των ιστορικών γεγονότων και απόλυτο αίσθημα ευθύνης, λαμβάνοντας ταυτόχρονα υπόψη του τις ιδιαίτερες συνθήκες που διαμορφώνονται στις σύγχρονες πολυπολιτισμικές ανθρώπινες κοινωνίες, ο συγγραφέας τονίζει από την αρχή την πρόθεσή του να συμβάλει με το πόνημά του στην ανάδειξη της ξεχωριστής ιστορικής φυσιογνωμίας και στη διατήρηση της πολιτισμικής ταυτότητας της ιδιαίτερης πατρίδας του, Καραβάδου Κρήτης, ώστε να μην παραμορφωθούν ή αφανιστούν τα χαρακτηριστικά της, μέσα στο ομογενοποιητικό χωνευτήρι της παγκοσμιοποίησης και του σαρωτικού κύματος πολιτισμικού συμφυρμού, αλλοτρίωσης και ισοπέδωσης, των καιρών μας.

“... Είναι επιτακτική ανάγκη διατήρησης και ανάδειξης της διαφορετικότητας και της ταυτότητας της κάθε τοπικής κοινωνίας, ώστε να μη χαθεί στο χωνευτήρι της πολιτιστικής και οικονομικής παγκοσμιοποίησης. Για να το πετύχουμε αυτό πρέπει να γνωρίζει ο λαός την ιστορία του, ο κάθε τόπος να έχει ταυτότητα, γνώση της ατομικής και συλλογικής του μνήμης, οι οποίες πρέπει να ενισχυθούν για μια ασφαλή πορεία στον χρόνο, για τη διαφύλαξη της ιστορικής του κληρονομιάς.”.

Το έργο δομείται στη βάση τριών διακριτών μερών. Στο πρώτο μέρος, το κανάλι της ιστορίας του Καραβάδου Ηρακλείου, της μικρής αγαπημένης γενέτειρας του συγγραφέα, διοχετεύεται και ρέει μέσα στην κοίτη των ιστορικών γεγονότων της Κρήτης, της μεγάλης πατρίδας, διανύοντας από κοινού τη διαδρομή από τα μινωικά χρόνια μέχρι τις μέρες μας.

Στο δεύτερο μέρος, σε συμφωνία με τις επιταγές και τις δεοντολογικές αρχές της σύγχρονης ιστοριογραφικής επιστήμης, καταγράφονται, πλάι στα επίσημα ιστορικά γεγονότα που σημαδεύουν την πορεία των λαών, τα έργα της ειρήνης, οι κοινοτικοί θεσμοί, η κοινωνικοοικονομική οργάνωση και ανάπτυξη του τόπου, οι δραστηριότητες των ανθρώπων, τα παραδοσιακά επαγγέλματα, η εκπαίδευση, ο ιδιωτικός βίος, οι κυριότεροι σταθμοί της ανθρώπινης ζωής κ.α.

Τέλος, στο τρίτο μέρος, παρακολουθείται η πορεία των οικογενειών του Καραβάδου μέσα στον χρόνο, η καταγωγή, οι ρίζες τους, τα γενεαλογικά τους δένδρα, καθώς και η συνεισφορά τους στον συλλογικό, κοινωνικό, εκκλησιαστικό και κοινοτικό βίο.

Πρόκειται για εμβριθές πόνημα, πολυτελή έκδοση του πολιτιστικού συλλόγου Καραβάδου, ως πολύτιμη πνευματική παρακαταθήκη για τις επερχόμενες γενεές και, οπωσδήποτε, ως τιμητική αναγνώριση της σημαντικής πνευματικής προσφοράς του κ. Μακράκη στον τόπο. Είναι γραμμένο σε τεκμηριωμένο, αλλά απλό επιστημονικό λόγο, ώστε να αποτελεί, όπως προσδοκά ο συγγραφέας του, ευχερές ιστορικό ανάγνωσμα για το ευρύ κοινό. Αναμφισβήτητα, φέρει πασίδηλα τα ίχνη, τα εχέγγυα επιστημονικής εργασίας υψηλής ποιότητας, καθώς αποτελεί απαύγασμα επίπονου, χρονοβόρου ερευνητικού εγχειρήματος, στη βάση έγκυρων και αξιόπιστων μεθοδολογικών εργαλείων για τη συλλογή του ιστορικού υλικού, πλουσιότατων βιβλιογραφικών αναφορών, αναζήτησης και μελέτης πολλαπλών ιστορικών πηγών (προφορικών μαρτυριών, αρχειακού και φωτογραφικού υλικού κ.α.), τις οποίες διασταυρώνει και υποβάλλει σε λεπτομερή, εξονυχιστική βάσανο, για διακρίβωση της αντικειμενικότητας των στοιχείων τους.

Επιπλέον, ο συγγραφέας προβαίνει σε εμπλουτισμό των υπαρχουσών διαθέσιμων πηγών, με παραγωγή καινούργιου, πρωτογενούς υλικού, εφαρμόζοντας ποιοτικές ερευνητικές μεθόδους και τεχνικές ( λήψη συνεντεύξεων από αξιόπιστα πρόσωπα της μικρής του πατρίδας), με αποτέλεσμα να προσδίδεται στην ιστορική αφήγηση ζωντανός, βιωματικός χαρακτήρας.

Πρωτίστως, βέβαια, εγγύηση για την επιστημονικότητα του έργου αποτελεί η ίδια η προσωπικότητα του συγγραφέα, ο οποίος διακατέχεται από υψηλό αίσθημα ευθύνης και έντονη κλίση για την ιστορία, αγάπη που έχει καλλιεργηθεί μέσα του “εξ απαλών ονύχων, καθώς έχει γαλουχηθεί σε οικογενειακό περιβάλλον με έντονα ιστορικά ερεθίσματα, ακούσματα και αφηγήσεις, κυρίως από τα συγκλονιστικά βιώματα του παππού του, Εμ. Παπαδάκη (Παπαδομανώλη), στη Μ. Ασία και στους Βαλκανικούς πολέμους.

Οι πρώιμες, παιδικές μνημονικές καταγραφές φαίνεται πως μετεξελίχτηκαν σε γνήσιο, ακραιφνές επιστημονικό ενδιαφέρον, ώστε ο κ. Μακράκης να μας έχει συνηθίσει πλέον σε δείγματα επιστημονικών εργασιών εξαιρετικής ποιότητας, με εστίαση της θεματικής του στην ιστορία, γενικά, και στη διδακτική της, αλλά και ειδικά στην ιστορία της εκπαίδευσης στον ελλαδικό χώρο και ιδιαίτερα στην Κρήτη.

Σεμνός, αθόρυβος, διακριτικός, δημιουργικός παράγει ακατάπαυστα συγγραφικό έργο, το οποίο απαρτίζεται ως τώρα από τα πονήματα : “ ΕΛΟΥΝΤΑ : Η ιστορία της μέσα από την Ιστορία της Κρήτης” (2009), “ Αγωνιστές Ελούντας “ (2009), “ELOUNTA Their History” “ Κρητών Παιδεία- Η παιδεία στην τουρκοκρατούμενη και αυτόνομη Κρήτη” (διδακτορική διατριβή).

Γενικά, διαφαίνεται πως στάση ζωής που διατρέχει το συνολικό του έργο είναι η φιλοδοξία του να διαφυλαχθούν :

«…Όλα εκείνα που πρέπει να αποτελούν μνήμη, ταυτότητα, μέρος της ψυχής μας, που μας καθιστούν μνήμονες του παρελθόντος και μας αφυπνίζουν. Μόνο μ’ αυτόν τον τρόπο θα γεμίσει το καντήλι της συλλογικής μνήμης με άφθονο λάδι, ώστε να καίει πάντα ακοίμητο διαλύοντας τα σκοτάδια στους χαλεπούς καιρούς του αιώνα μας».

Μακρόπνοος στόχος που αποτελεί συνάμα και την ποιητική κατακλείδα του εισαγωγικού σημειώματος του συγγραφέα στο έργο « Καραβάδος Ηρακλείου Κρήτης: ο τόπος και οι άνθρωποι στην πορεία του χρόνου». Έτσι, η προσωπική θεωρία του κ. Μανόλη Μακράκη για τη σημασία της ιστορικής καταγραφής φαίνεται να προσιδιάζει και να σμίγει με την τοποθέτηση του Κικέρωνα :

« Φως της αλήθειας,

μάρτυρας των καιρών,

δάσκαλος της ζωής

είναι η Ιστορία».

* Η Εφη Μπουκουβάλα - Κλώντζα είναι φιλόλογος - ψυχολόγος