Σε ένα άρθρο μας στην εφημερίδα «Πατρίς» της 22.11.2015, με βάση τα στοιχεία που είχαν τότε δημοσιευτεί από την Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ) για τις γεννήσεις και τους θανάτους στις 13 Περιφέρειες της χώρας, το έτος 2014 και εκείνα της βάσης δεδομένων της ίδιας Υπηρεσίας είχαμε δει ότι παρά τις μείωση των γεννήσεων και την αύξηση των θανάτων, την τετραετία 2011-2014 σημειώθηκε (μειωμένη, όμως) φυσική αύξηση του πληθυσμού (δηλαδή υπεροχή των γεννήσεων έναντι των θανάτων) μόνο στην Κρήτη και στο Νότιο Αιγαίο, ενώ στις 11 άλλες Περιφέρειες συνέβη το αντίθετο.
Τώρα είναι διαθέσιμα από την ΕΛΣΤΑΤ τα στοιχεία για τις γεννήσεις, τους θανάτους το έτος 2014 και για τους νομούς της χώρας. Με βάση τα στοιχεία για το 2014 και το 2009 καθώς και τα στοιχεία για το συνολικό πληθυσμό και τις τρεις μεγάλες ομάδες ηλικιών του από τη βάση δεδομένων της Στατιστικής Υπηρεσίας της Ε.Ε., της Eurostat, εξετάζουμε στο Μέρος Ι του άρθρου αυτού τις εξελίξεις στον πληθυσμό των νομών της Κρήτης και της Κρήτης σε σχέση με εκείνες του Συνόλου Χώρας και στο Μέρος ΙΙ τη φυσική εξέλιξη του πληθυσμού (γεννήσεις, θάνατοι και φυσική μεταβολή) το έτος 2014 σε σχέση με το 2009 και τις συγκρίνουμε με εκείνες στο σύνολο των 51 νομών και των 13 Περιφερειών της χώρας.
Ι. ΟΙ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΟΝ ΠΛΗΘΥΣΜΟ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΤΡΕΙΣ ΜΕΓΑΛΕΣ
ΟΜΑΔΕΣ ΗΛΙΚΙΩΝ ΤΟΥ
Στο πρώτο τμήμα του Πίνακα 1 δίνεται το σύνολο του πληθυσμού και ο πληθυσμός των τριών μεγάλων ομάδων ηλικιών του (μέχρι 14 ετών, 15-64 ετών και 65 ετών και άνω) των νομών της Κρήτης, της Κρήτης και του Συνόλου Χώρας το 2009 και το 2014 και η ποσοστιαία μεταβολή τους το 2014 σε σχέση με το 2009, στο δεύτερο τμήμα του δίνονται τα αντίστοιχα στοιχεία για τις ομάδες ηλικιών μέχρι 14 ετών και 65 ετών και άνω και στο τρίτο τα ποσοστά που αντιπροσωπεύουν οι δύο ομάδες ηλικιών το δεύτερου τμήματος στον αντίστοιχο πληθυσμό (δηλαδή τις δύο πρώτες στήλες του πρώτου τμήματος) τα έτη 2009 και 2014 και η ποσοστιαία μεταβολή τους.
Από τον Πίνακα 1 φαίνεται ότι το 2014 σε σχέση με το 2009:
- Ο συνολικός πληθυσμός και εκείνος των ομάδων ηλικιών μέχρι 14 ετών και 15-64 ετών των νομών Ηρακλείου, Ρεθύμνης και Χανίων και της Κρήτης αυξήθηκε ενώ εκείνος του νομού Λασιθίου και του Συνόλου Χώρας μειώθηκε. Στη ομάδα ηλικιών 65 ετών και άνω αυξήθηκε σε όλους στους νομούς, στην Κρήτη και στο Σύνολο Χώρας. Η μεγαλύτερη αύξηση του συνολικού πληθυσμού και της ομάδας ηλικιών 15-64 ετών σημειώθηκε στο νομό Ρεθύμνης, της ομάδας μέχρι 14 ετών και 65 ετών και άνω στο νομό Ηρακλείου. Οι αυξήσεις στους νομούς Ηρακλείου, Ρεθύμνης και Χανίων ήταν από τις μεγαλύτερες ανάμεσα στους 51 νομούς, ενώ στην Κρήτη σημειώθηκε η μεγαλύτερη αύξηση του πληθυσμού και των ομάδων ηλικιών μέχρι 14 ετών και 15-64 ετών, ενώ εκείνης της ομάδας ηλικιών 65 ετών και άνω ήταν η 3η μεγαλύτερη ανάμεσα στις 13 Περιφέρειες της χώρας.
- Το ποσοστό που αντιπροσωπεύει η ομάδα ηλικιών 0-14 ετών στον πληθυσμό αυξήθηκε στους νομούς Ηρακλείου και Χανίων και μειώθηκε στους νομούς Ρεθύμνης και Λασιθίου και στην Κρήτη, ενώ εκείνο στο Σύνολο Χώρας παρέμεινε αμετάβλητο. Τόσο το 2009 όσο και το 2014 τα ποσοστά των νομών Ρεθύμνης, Ηρακλείου και Χανίων ήταν ανάμεσα στα 10 πρώτα εις ύψος ανάμεσα τους 15 νομούς, ενώ εκείνο του νομού Λασιθίου κατείχε τη 16η θέση το 2009 και την 23η το 2014. Η Κρήτη και τα 2 έτη κατείχε τη 2η θέση.
- Το ποσοστό που αντιπροσωπεύει η ομάδα ηλικιών 65 ετών και άνω αυξήθηκε σε όλους τους νομούς, στην Κρήτη και στο Σύνολο Χώρας. Η μεγαλύτερη αύξηση σημειώθηκε στο νομό Ηρακλείου. Παρά, όμως, τις αυξήσεις αυτές (οι οποίες στην Κρήτη και στους νομούς της ήταν μικρότερη απ’ ό, τι η αύξηση στο Σύνολο Χώρας), τα ποσοστά των νομών Ρεθύμνης, Ηρακλείου και Χανίων βρίσκονταν στα 10 χαμηλότερα ανάμεσα στους 51 νομούς της χώρας και μόνο το ποσοστό του νομού Λασιθίου κατείχε τη 28η θέση το 2009 και την 26η το 2014.
ΙΙ. ΟΙ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ
ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ
ΜΕΤΑΒΟΛΗ
ΤΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ
Στο πρώτο μέρος του Πίνακα 2 δίνονται οι γεννήσεις, οι θάνατοι και η φυσική μεταβολή του πληθυσμού (γεννήσεις μείον θάνατοι) στους νομούς της Κρήτης, στην Κρήτη και στο Σύνολο Χώρας τα έτη 2009 και 2014 και η ποσοστιαία μεταβολή τους το 2014 σε σχέση με το 2009 και στο δεύτερο μέρος η γεννησιμότητα (γεννήσεις ανά 1.000 κατοίκους), θνησιμότητα (θάνατοι ανά 1.000 κατοίκους) και ο δείκτης γήρανσης δηλαδή η σχέση της ομάδας ηλικιών 65 ετών και άνω προς εκείνης των μέχρι 14 ετών και η ποσοστιαία μεταβολή του.
Από το πρώτο μέρος του Πίνακα 2 φαίνεται ότι το 2014 σε σχέση με το 2009:
- Οι γεννήσεις μειώθηκαν σε όλους τους νομούς της Κρήτης, στην Κρήτη και στο Σύνολο Χώρας. Η μεγαλύτερη μείωση σημειώθηκε στο νομό Ηρακλείου και ήταν ελαφρά μεγαλύτερη από εκείνη στο Σύνολο Χώρας, ενώ στους άλλους νομούς και στην Κρήτη μικρότερη.
- Οι θάνατοι μειώθηκαν στο νομό Λασιθίου και αυξήθηκαν στους άλλους νομούς και στην Κρήτη. Οι αυξήσεις αυτές ήταν μεγαλύτερες απ’ ό, τι εκείνη στο Σύνολο Χώρας.
- Παρ’ όλες τις εξελίξεις αυτές, στους νομούς Ηρακλείου, Ρεθύμνης και Χανίων και στην Κρήτη, παρά τη μείωσή της, συνεχίστηκε η υπεροχή των γεννήσεων έναντι το θανάτων, δηλαδή η φυσική αύξηση του πληθυσμού. Αντίθετα στο νομό Λασιθίου υπερτριπλασιάστηκε το 2014 η φυσική μείωση, δηλαδή η υπεροχή των θανάτων έναντι των γεννήσεων, που υπήρχε το 2009. Στο Σύνολο Χώρας η φυσική αύξηση που υπήρχε το 2009 μετατράπηκε σε (υπερδιπλάσια σε απόλυτους αριθμούς) φυσική μείωση το 2014.
Από το δεύτερο μέρος του Πίνακα 2 φαίνεται ότι το 2014 σε σχέση με το 2009:
- Η γεννητικότητα (γεννήσεις ανά 1.000 κατοίκους) μειώθηκε σε όλους τους νομούς, στην Κρήτη και στο Σύνολο Χώρας. Η μεγαλύτερη μείωση σημειώθηκε στο νομό Ηρακλείου. Παρ’ όλα αυτά, όμως, η γεννητικότητα στο νομό αυτό και τα δύο έτη ήταν η μεγαλύτερη ανάμεσα στους 4 νομούς και ήταν η 2η μεγαλύτερη σε ύψος ανάμεσα στους 51 νομούς το 2009 και 1η το 2014. Ανάμεσα στις 10 πρώτες θέσεις ήταν το 2014 και η γεννητικότητα στους 3 άλλους νομούς της Κρήτης, ενώ η Κρήτη είχε την υψηλότερη γεννητικότητα ανάμεσα στις 13 Περιφέρειες τόσο το 2009 όσο και το 2014.
- Η θνησιμότητα (θάνατοι ανά 1.000 κατοίκους) μειώθηκε στο νομό Λασιθίου και αυξήθηκε στους άλλους νομούς και στην Κρήτη. Η μεγαλύτερη αύξηση σημειώθηκε στο νομό Ηρακλείου. Ο νομός Ρεθύμνης είχε τη μικρότερη θνησιμότητα ανάμεσα στους τους 4 νομούς και τη 2η μικρότερη ανάμεσα στους 51 νομούς επίσης και τα δύο έτη. Πολύ καλές θέσεις κατείχαν και ο νομός Ηρακλείου την 4η το 2009 και την 3η το 2014 και ο νομός Χανίων την 8η και τα δύο έτη. Αντίθετα ο νομός Λασιθίου βρισκόταν 24η θέση το 2009 και στην 25η το 2014. Η Κρήτη κατείχε τη 2η μικρότερη θνησιμότητα ανάμεσα στις 13 Περιφέρειες και τα δύο έτη.
- Ο δείκτης γήρανσης είναι η σχέση που υπάρχει ανάμεσα στον πληθυσμό 65 ετών και άνω προς το πληθυσμό μέχρι 14 ετών. Όσο υψηλότερος είναι αυτός ο δείκτης τόσο μεγαλύτερη η γήρανση του πληθυσμού. Ο δείκτης αυτός αυξήθηκε σε όλους τους νομούς της Κρήτης και στην Κρήτη. Η μεγαλύτερη αύξηση σημειώθηκε στο νομό Ηρακλείου. Όλες, όμως, οι αυξήσεις αυτές ήταν μικρότερες απ’ ό, τι στο Σύνολο Χώρας, με αποτέλεσμα ο νομός Ρεθύμνης να έχει την 3η μικρότερη γήρανση ανάμεσα στους 51 νομούς της χώρας, ο νομός Ηρακλείου την 4η και ο νομός Χανίων την 5η μικρότερη και τα δύο έτη. Ο νομός Λασιθίου κατείχε την 24η θέση το 2009 και την 25η το 2014. Η Κρήτη είχε τη 2η μικρότερη γήρανση ανάμεσα στις 13 Περιφέρειες της χώρας και τα δύο έτη.
Από την ανάλυση που έγινε στο άρθρο αυτό φάνηκε ότι τόσο οι νομοί της Κρήτης όσο και η Κρήτη ως σύνολο, όπως συνέβη στο Σύνολο Χώρας, υπέστησαν τις συνέπειες των μέτρων των Μνημονίων στις γεννήσεις, στους θανάτους και στη γήρανση του πληθυσμού. Παρά, όμως, τις συνέπειες αυτές, με την εξαίρεση του νομού Λασιθίου, οι τρεις άλλοι νομοί και η Κρήτη ως σύνολο, από τη μια μεριά διατήρησαν - μειωμένη, όμως– τη φυσική αύξηση (δηλαδή την υπεροχή των γεννήσεων έναντι των θανάτων) και επιπλέον αύξησαν τον πληθυσμό τους. Διατήρησαν, δηλαδή –έστω και μειωμένη – τη δημογραφική ευρωστία τους.
Τα όσα προαναφέρθηκαν για την Κρήτη και τους 3 νομούς της ισχύουν και για το Νότιο Αιγαίο και το νομό Δωδεκανήσου. Ένας από τους βασικούς λόγους για τους οποίους στην Κρήτη και στο Νότιο Αιγαίο οι δυσμενείς συνέπειες της μνημονιακής πολιτικής ήταν, σχετικά, μικρότερες είναι ο τουρισμός και οι ευκαιρίες απασχόλησης που δίνει ο νευραλγικός αυτός τομέας της ελληνικής οικονομίας.
Οι δημογραφικές, όμως, επιπτώσεις των Μνημονίων δεν παύουν να είναι αρνητικές για τους όλους τους νομούς και το Σύνολο Χώρας, γεγονός που, όπως έχουμε τονίσει σε πλήθος άρθρων μας, επιδεινώνει το ήδη οξύ δημογραφικό μας πρόβλημα με πολύ σοβαρές επιπτώσεις τόσο βραχυχρόνια (όπως π.χ. το ασφαλιστικό, τις ανάγκες για ιατροφαρμακευτική και νοσοκομειακή περίθαλψη κλπ) όσο και μακροχρόνια (με την δημογραφική αποδυνάμωση της χώρας λόγω γήρανσης του πληθυσμού, της μετανάστευσης κλπ). Είναι, επομένως, σαφές ότι η σημερινή Κυβέρνηση δεν πρέπει να συνεχίσει την εγκληματική αδιαφορία των προκατόχων της σε ό, τι αφορά την επιδείνωση του δημογραφικού, του υπ’ αριθ. 1 εθνικού μας προβλήματος, και να αρχίσει να εφαρμόζει επιτέλους τα μέτρα που προτείνονται για την αντιμετώπισή του στο ομόφωνο πόρισμα της Βουλής του 1993, που παραμένει ακόμα στα συρτάρια των αρμόδιων Υπουργείων.
*Ο Μανόλης Γ. Δρεττάκης είναι πρώην αντιπρόεδρος της Βουλής, υπουργός και καθηγητής της ΑΣΟΕΕ.
