ΜΕΡΟΣ 4ο
Στη δίκη που έγινε τον Μάρτιο του 1921, επί αντιβενιζελικής κυβέρνησης, ο Μπενάκης δεν προσήλθε, αν και κατηγορούμενος, ενώ στη δίκη που επαναλήφθηκε το Νοέμβριο του 1922, επί της φιλοβενιζελικής κυβέρνησης της επανάστασης των Πλαστήρα – Γονατά, προς την οποία ήταν φιλικότατα διακείμενος, ο Μπενάκης προσήλθε και αθωώθηκε.
Τον Μάιο όμως του 1935, στη δίκη των πρωταγωνιστών του αποτυχόντος βενιζελικού πραξικοπήματος του Μαρτίου, ο Γυπάρης που προσήλθε ως μάρτυρας, κατά την κατάθεσή του, με την άδεια του Προέδρου του Δικαστηρίου, έκανε μια παρέκβαση και αναφέρθηκε στη δολοφονία του Ίωνα, αποδίδοντας την ευθύνη της σε σχετική εντολή που έδωσε ο Εμμ. Μπενάκης, του οποίου ναι μεν δεν ανέφερε το όνομα, αλλά τον φωτογράφισε κατά τον τρόπο που προαναφέραμε, γεγονός που προκάλεσε την αντίδραση του γιου του Αντώνη Μπενάκη, με επιστολή του στον Τύπο της εποχής εκείνης, διότι ο πατέρας του είχε προ πολλού πεθάνει
Αναφέρθηκαν τα περί δολοφονίας του Ίωνα, διότι αν η εντολή είχε δοθεί από τον Μπενάκη, επρόκειτο ασφαλώς για εκδίκησή του προς άτομο που δεν είχε σεβαστεί υποτίθεται το κύρος της οικογένειάς του και παρέσυρε την κόρη του σε ερωτικό δεσμό μαζί του. Το ζήτημα βέβαια ήταν ότι η κόρη του, η Πηνελόπη, ήταν ενήλικη και κατά 4 χρόνια μεγαλύτερη του Ίωνα και είχε επομένως αυτή το μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης για τη σύναψη του δεσμού αυτού.
Αναφερόμενοι πάντως στον ερωτισμό που εξέπεμπε ο Ίωνας Δραγούμης στις γυναίκες του κύκλου του, και στην έντονη επί του ζητήματος αυτού δραστηριότητά του, πρέπει να επισημάνουμε ότι κατά τη διάρκεια του δεσμού του με την Μαρίκα Κοτοπούλη, είχε και άλλες συντρόφους, όπως και η νεαρή ηθοποιός είχε πλείονες του ενός εραστές.
Ο Ίων μάλιστα είχε καταφέρει να διατηρεί τον δεσμό του με την Μαρίκα, στα χρόνια της εξορίας του από την κυβέρνηση Βενιζέλου, στην Κορσική, όπου η ερωτευμένη θεραπαινίδα του θεάτρου τον επισκεπτόταν συχνά και περνούσε ημέρες και νύχτες έρωτος μαζί του, στο ξενοδοχείο που διέμεναν και οι άλλοι συνεξόριστοί του, του αντιβενιζελισμού (Γούναρης, Μεταξάς, Μερκούρης, Δούσμανης, Πεσμαζόγλου κ.ά.).
Οι περιπτύξεις μάλιστα του ζεύγους, αν και κόσμιες, ενώπιον των συνεξορίστων του Ίωνα και των συζύγων τους, γινόταν παρουσία μίας ή δύο εκ των κυρίων αυτών, με τις οποίες ο μεγάλος Έλληνας διανοητής και καρδιοκατακτητής (γιος του Πρωθυπουργού Στέφανου Δραγούμη και προοριζόμενος να κυβερνήσει κάποτε τον τόπο) είχε κρυφό δεσμό, στον τόπο της εξορίας!
Σχετικά, ο αείμνηστος δημοσιογράφος Φρέντι Γερμανός έχει γράψει δύο βιβλία με τίτλο: «Τα ερωτικά της Κορσικής» και «Τερέζα», χωρίς όμως να αναφέρει τα ονόματα των ερωμένων του Ίωνα.
Ιστορικές, δημοσιογραφικές έρευνες εντόπισαν τις δύο πρωταγωνίστριες των ερωτικών περιπετειών, με τον Ίωνα, στην Κορσική. Ήταν και οι δύο σύζυγοι συνεξορίστων και φίλων του Ίωνα. Ό,τι έκαναν οι εν λόγω κυρίες, η ευθύνη ανήκε κυρίως σ’ αυτές, έτσι όπως εξελίχθηκαν τα πράγματα.
Λόγοι σεβασμού προς την οικογένειά τους και την προσφορά του συζύγου τους στην πατρίδα και την κοινωνία, δεν επιτρέπουν προς το παρόν, την αναφορά μας στο όνομά τους.
Μετά τη δολοφονία του Ίωνα Δραγούμη και την εκδηλωθείσα οργή του Ελευθερίου Βενιζέλου για το γεγονός αυτό, τόσον δημοσίως, όσον και με προσωπική επιστολή του προς τους γονείς του αντιβενιζελικού μάρτυρα, η Μαρίκα Κοτοπούλη κράτησε το πένθος της για τον ήρωά της περί τα δύο ή τρία χρόνια.
Μετά από αυτά παντρεύτηκε τον θεατρικό επιχειρηματία Χέλμη, με τον οποίο φαίνεται ότι είχε δεσμό και όσο ζούσε ο «επίσημος αγαπημένος» της. Ενώ η παλαιότερα ερωμένη του Ίωνα, η Πηνελόπη Δέλτα, συνέχισε τη ζωή της στην Κηφισιά, δεχόμενη τις επισκέψεις στο σπίτι της, του Βενιζέλου, του Πλαστήρα και των άλλων πολιτικών ημιθέων της εποχής, γράφοντας βιβλία για τα Ελληνόπουλα και υπερασπιζόμενη τη μνήμη του πατέρα της στην υπόθεση της δολοφονίας του Ίωνα.
Εικοσιένα ακριβώς χρόνια μετά το βίαιο θάνατο του Ίωνα, η Πηνελόπη Δέλτα, με την ψυχή της αφιερωμένη στην Ελλάδα, δεν μπόρεσε να συνηθίσει στην ιδέα της κατοχής της πατρίδας της από τους Γερμανούς ναζί και αυτοκτόνησε, καταπίνοντας το δηλητήριο που έκρυβε σ’ ένα μπουκαλάκι. Ο έρωτας για την πατρίδα αποδείχτηκε έτσι ισχυρότερος από τον έρωτα για τον Ίωνα, για τον οποίο δύο απόπειρες αυτοκτονίας της υπήρξαν, όπως αναφέρθηκε, ανεπιτυχείς.
Οι Βενιζέλοι και οι νύφες τους
Η εκτέλεση του Ίωνα Δραγούμη ζημίωσε πολιτικά του Βενιζελικούς, οι οποίοι έχασαν τις εκλογές της 1ης Νοεμβρίου 1920 και εξ αιτίας του θανάτου του λαμπρού Έλληνα λογοτέχνη, δημοσιογράφου, διπλωμάτη και πολιτικού ηγέτη.
Ο Βενιζέλος, που απέτυχε ακόμη και να εκλεγεί βουλευτής, αποφάσισε να φύγει στο εξωτερικό. Τον ακολούθησαν περί τα 100 άτομα, πολιτικά στελέχη του όλοι, πρώην υπουργοί. Οι περισσότεροι με τις συζύγους τους.
Η ομαδική αυτή έξοδος των κορυφαίων του Βενιζελισμού, όσων δεν είχαν εκλεγεί βουλευτές και δεν καλύπτονταν από ασυλία, αλλά και μερικών περιώνυμων κομματικών παραγόντων των Φιλελευθέρων, οφείλονταν στον φόβο της αντεκδίκησης της νέας κυβέρνησης και των πλέον φανατικών από τους οπαδούς της.
Που θα βρίσκονταν όμως τόσα χρήματα για να καλυφθούν οι δαπάνες του ταξιδιού και της διαμονής τόσων προσώπων σε ξενοδοχεία του εξωτερικού, της διατροφής τους κ.λπ., τουλάχιστον για διάστημα λίγων μηνών ή εβδομάδων έστω;
Το ότι η φυγή έπρεπε να πραγματοποιηθεί εντός δύο ή τριών, το πολύ, ημερών, μετά τις εκλογές, καθιστούσε την αντιμετώπιση ενός τέτοιου ζητήματος ακόμη δυσχερέστερη υπόθεση.
Την κρίσιμη εκείνη στιγμή, μία παγκοσμίου φήμης Ελληνίδα εφοπλίστρια, με καταγωγή από τη Χίο, αλλά τόπο κατοικίας και έδρα των επιχειρήσεών της, το Λονδίνο, ανέλαβε να ρυθμίσει το ζήτημα και να καλύψει τις δαπάνες, με τη συνδρομή μερικών ακόμη πλουσίων Ελλήνων μεταξύ των οποίων και ο Εμμανουήλ Μπενάκης. Το όνομά της, Έλενα Σκυλίτση.
Στους ώμους της κυρίας αυτής εναποτέθηκε το μεγαλύτερο μέρος των δαπανών. Η πρώτη δαπάνη της αφορούσε την ενοικίαση της θαλαμηγού του Εμπειρίκου «Νάρκισσος», στην οποία επιβιβάστηκαν οι εκατό περίπου Φιλελεύθεροι πολιτικοί παράγοντες, με επικεφαλής τον Βενιζέλο. Το «Νάρκισσος» απέπλευσε αμέσως, με λιμάνι προορισμού τη Νίκαια.
Η πρωτοβουλία της Έλενας Σκυλίτση ήταν το επιστέγασμα της εκδήλωσης ενός οκταετούς αδιάπτωτου ενδιαφέροντός της προς τον επιφανέστερο Έλληνα της εποχής, τον Ελευθέριο Βενιζέλο, από το 1912, όταν τον πρωτογνώρισε στο Λονδίνο.
Μεγαλωμένη στα ονομαστότερα αριστοκρατικά σαλόνια της Αγγλίας και καταγόμενη από ιστορική οικογένεια (ένας πρόγονός της ήταν συνεργάτης του Ρήγα Φεραίου και εκτελέστηκε μαζί του από τους Τούρκους, το 1798), κληρονόμος μεγάλου πλούτου, φιλοδόξησε από τότε που γνώρισε τον εν χηρεία από το 1894 Ελευθέριο Βενιζέλο (η πρώτη γυναίκα του οποίου Μαρία Κατελούζου πέθανε στη γέννα του παιδιού τους Σοφοκλή) να γίνει η δεύτερη σύζυγός του, Κυρία Βενιζέλου.
Το κατόρθωσε μετά πάροδο οκτώ περίπου ετών από τη γνωριμία τους, περίοδο κατά την οποία ο Βενιζέλος είχε πρόσκαιρες σχέσεις με Αθηναίες κυρίες της υψηλής κοινωνίας, που τον πολιορκούσαν στενά, όταν τον εύρισκαν «ελεύθερο καθηκόντων» για λίγες ώρες την εβδομάδα κι ενώ στο ίδιο διάστημα ερχόταν από τα Χανιά στην Αθήνα για να τον επισκεφθεί και να ζωντανέψει το παλιό ενδιαφέρον του για εκείνη η συμπατριώτισσά του Παρασκευούλα Βλούμ.
Επρόκειτο για την πανέμορφη χήρα ενός Χανιώτη, η οποία άρχισε να κρατά συντροφιά στον Ελευθέριο Βενιζέλο, λίγα χρόνια μετά τη δική του χηρεία. Όταν μάλιστα ο Βενιζέλος ήλθε στην Αθήνα το 1910 για ν’ αναλάβει τα ηνία της εξουσίας, η Παρασκευούλα τον ακολούθησε. Στη βαλίτσα της είχε το νυφικό το οποίο θα φορούσε κατά το γάμο τους, όπως σχεδίαζαν, που αναβλήθηκε αρχικά, προσωρινά, λόγω των σοβαρών καθηκόντων του Βενιζέλου και αργότερα οριστικά, όταν προέκυψε η Έλενα.
Μόνο όταν ο Βενιζέλος παντρεύτηκε την Έλενα, συνήψε γάμο και η Παρασκευούλα. Η διάρκειά του όμως ήταν μικρή και όταν ο Βενιζέλος επέστρεψε στην Ελλάδα, το 1927 και πήγε για λίγο διάστημα στα Χανιά, ο έρωτας για την Παρασκευούλα ξαναζωντάνεψε, παρότι για ένα διάστημα ήταν στην Κρήτη και η Έλενα.
Η συντροφιά της Παρασκευούλας στην Κρήτη ξεκούραζε τον Βενιζέλο και τον αναζωογονούσε. Κι εκείνη που ήξερε τα μυστικά του, εκτός από τα δικά της αρώματα, του πρόσφερε και τα αρώματα και τις γεύσεις της κρητικής κουζίνας, που αποτελούσε μια από τις αδυναμίες του Προέδρου.
Η Παρασκευούλα πάντως, ήταν μια από τις γυναίκες που κάλυπταν τα ερωτικά διαλείμματα του Βενιζέλου, του οποίου κύρια ερωτική ενασχόληση υποτίθεται ότι απετέλεσε από τον Σεπτέμβριο του 1921 η δεύτερη σύζυγός του Έλενα Σκυλίτση.
Αγάπησε ο Βενιζέλος την Έλενα; Αγάπησε την Παρασκευούλα; Αγάπησε κάποια από τις αριστοκράτισσες που έπεφταν στα πόδια του εκλιπαρώντας τον έρωτά του; Ουδείς μπορεί να απαντήσει με βεβαιότητα. Ο Κρητικός ιστορικός (Ι. Δ. Μουρέλλος μεγέθυνε το ερώτημα με την έκδοση του μικρού βιβλίου του που έχει τίτλο: «Αγάπησε ποτέ;». Το βέβαιο είναι ότι αγάπησε τη μητέρα των παιδιών του Μαρία Κατελούζου που έφυγε πολύ νωρίς. Στα 24 χρόνια της.
Για την Έλενα, ο Βενιζέλος ήταν προφανές ότι έτρεφε απλώς αισθήματα συμπάθειας και εκτίμησης. Δεν διακατεχόταν από ερωτικό πόθο γι’ αυτήν. Όταν άλλωστε την παντρεύτηκε, εκείνος ήταν 57 και εκείνη 50 ετών.
Πριν παντρευτεί ο Ελευθέριος Βενιζέλος την Έλενα, παντρεύτηκε ο γιος του Σοφοκλής, ο οποίος είχε εκλεγεί βουλευτής Χανίων στις εκλογές του 1920.
Ο γάμος του έγινε την 14η Δεκεμβρίου 1920, στην Κυανή Ακτή, στην έπαυλη της πάμπλουτης νύφης Κάθλην (Αικατερίνης) Ζερβουδάκη, από την Αίγυπτο.
Ο Σοφοκλής και η Κάθλην γνωρίστηκαν το 1917 στο Παρίσι, όταν εκείνη ήταν 20 ετών και εκείνος 23.
Ένας κοινός φίλος των δύο οικογενειών πρότεινε στη μητέρα της Κάθλην, γάμο με τον Σοφοκλή. Εκείνη όμως αισθανόμενη ότι η οικογένειά της ήταν ισχυρότερη από την οικογένεια Βενιζέλου, λόγω του πλούτου που διέθετε, απάντησε στον προξενητή:
«Ένα άγνωστο Κρητικάκι, επειδή συνέπεσε ο πατέρας του να είναι μεγάλος, δεν μπορεί να γίνει γαμβρός μου» (Γρ. Δαφνή: «Σοφοκλής Ελευθερίου Βενιζέλου», εκδόσεις ΙΚΑΡΟΣ, 1970.
Αργότερα όταν η μητέρα της Κάθλην γνώρισε και προσωπικά τον Σοφοκλή άρχισε να τον συμπαθεί και έστειλε μια φωτογραφία του στην κόρη της, λέγοντάς της ότι θα ήταν ωραίο να γίνει σύζυγός του και ότι της ταίριαζε.
Η Κάθλην όμως αντέδρασε και σε επιστολή της ανέφερε τον λόγο της άρνησής της:
- Μαμά, έχει μεγάλα χείλη και επειδή και τα δικά μου είναι μεγάλα, δεν θα είμαστε ωραίο ζευγάρι (σ.σ. η πληροφορία προέρχεται από το βιβλίο του Δαφνή, φίλου και βιογράφου του Σοφοκλή).
Με την εύθυμη αυτή νότα η νεαρή αριστοκράτισσα και πάμπλουτη κληρονόμος των Ζερβουδάκηδων, απέφυγε το 1917-1918 να κάνει συζήτηση για γάμο με ένα νέο που δεν είχε ακόμη συναντήσει. Όταν συνέβη αυτό, τα πάντα άλλαξαν μέσα της.
«Τον ερωτεύτηκα αμέσως παρότι ήταν κοντός. Είχε κάτι το πολύ ευγενικό και μου άρεσε ως άνδρας», θα πει αργότερα η ίδια. Τα ίδια αισθήματα είχε και ο Σοφοκλής απέναντι στην Κάθλην. Αισθήματα ζωηρής αγάπης που την έκανε θερμότερη η γέννηση ενός κοριτσιού. Της αγαπημένης τους Δέσποινας.
Οι αρραβώνες των δύο νέων έγιναν στο Παρίσι την 20η Μαΐου 1920 και την 14η Ιουνίου ο Σοφοκλής έφυγε για το Μικρασιατικό μέτωπο, δεδομένου ότι υπηρετούσε ως μόνιμος αξιωματικός στον Ελληνικό Στρατό (τότε είχε το βαθμό του Ταγματάρχη).
Από το μέτωπο ο Σοφοκλής θα γράψει στην αγαπημένη του, την 27 Ιουνίου 1920. Η επιστολή είναι από την Προύσα, πρώτη πρωτεύουσα της Οθωμανικής αυτοκρατορίας.
«Αγαπημένη μου, η είσοδός μας εις την πόλιν ήτο πάρα πολύ συγκινητική και εγώ ιδιαιτέρως υπήρξα αντικείμενο θερμοτάτων εκδηλώσεων… Άλλοι έκλαιον εκ χαράς και άλλοι έκαμνον το σημείον του σταυρού εν μέσω απεριγράπτου ενθουσιασμού, ενώ οι Τούρκοι εν πανικώ έφευγον προς το εσωτερικόν της Μικράς Ασίας».
Το Νοέμβριο του 1920, ο Σοφοκλής εξελέγη βουλευτής Χανίων, γεγονός που τον υποχρέωσε να παραιτηθεί από τον Στρατό. Ενάμιση μήνα μετά, την 14η Δεκεμβρίου 1920, παντρεύτηκε μία από τις πλουσιότερες νύφες της Ελληνικής Διασποράς, αν όχι της Ευρώπης. Ο πατέρας του σκέφθηκε, εκείνη την περίοδο, να τον ρίξει στη βιομηχανία και το εμπόριο με την πρόσληψή του στις επιχειρήσεις Χωρέμη - Μπενάκη. Σκέψη όμως που δεν προχώρησε στην πράξη, παρότι έγιναν σχετικές συζητήσεις με την εταιρεία, η οποία έκανε επίσημη και δελεαστική πρόταση στον Σοφοκλή και ο ίδιος πήγε στην Αίγυπτο για ν’ αναλάβει καθήκοντα.
Εννέα μήνες μετά το γάμο του Σοφοκλή παντρεύτηκε και ο πατέρας του Ελευθέριος Βενιζέλος, στο Λονδίνο.
Λίγο πριν γίνει ο γάμος, ο Ελευθέριος Βενιζέλος επισκέφθηκε στο Παρίσι τον στενότερο συνεργάτη του Εμμανουήλ Ρέπουλη, αντιπρόεδρο της Κυβέρνησής του, στην περίοδο 1917-1920.
Ο Βενιζέλος εντυπωσιάστηκε από την ταπεινότητα του ξενοδοχείου στο οποίο έμενε ο Ρέπουλης. Πολύ φτωχικό ξενοδοχείο. Γι’ αυτό όμως έφταναν τα χρήματα του άλλοτε πανίσχυρου Ρέπουλη. Πρόκειται για εικόνα που συγκρινόμενη με τη δυνατότητα των ανέσεων που έχουν οι σημερινοί πολιτικοί, αποδεικνύει το ήθος των πολιτικών του παρελθόντος και την αποχή τους από ενέργειες απόκτησης πλούτου.
Σοβαρό οικονομικό πρόβλημα δεν είχε μόνο ο Ρέπουλης, αλλά όλοι σχεδόν οι υπουργοί και συνεργάτες του Βενιζέλου και ο Βενιζέλος ο ίδιος, ο οποίος αναγκάστηκε ένα διάστημα να ζει με δανεικά, πριν παντρευτεί την Έλενα, προς την οποία μάλιστα όφειλε να κάνει και δώρο του γάμου, ένα ακριβό δακτυλίδι.
Η επίσκεψη του Βενιζέλου στον Ρέπουλη απέβλεπε στο να τον ενημερώσει για τον γάμο του με την Έλενα και να πάρει τη γνώμη του.
- Θέλετε τη γνώμη μου κύριε Πρόεδρε;
- Ναι
- «Εσείς, κύριε Πρόεδρε, υπήρξατε νυμφίος της Ελλάδος. Πώς είναι δυνατόν να γίνεται νυμφίος μιας γυναικός;», είπε ο Ρέπουλης στον Βενιζέλο και τον άφησε άναυδο.
Η πλειοψηφία όμως των βενιζελικών στην πατρίδα θεωρούσε ότι ο αρχηγός τους θα γνώριζε κοντά στην Έλενα την ευτυχία και ενέκρινε τον γάμο, που τελέστηκε στην αίθουσα μουσικής, της κατοικίας του σερ Άρθουρ και της λαίδης Κρόσφηλντ, στο Λονδίνο. Αποφεύχθηκε η εκκλησία, διότι «εκείνη την εποχή η ζωή του Προέδρου κινδύνευε και η Αστυνομία μας είχε αποτρέψει να τελεσθεί ο γάμος στην εκκλησία», έγραψε η Έλενα στο βιβλίο της, με τίτλο «Στη σκιά του Βενιζέλου», (εκδόσεις «Ωκεανίδα»).
Τα στέφανα, διευκρινίζει η Έλενα ήταν από δάφνη.
Όπως έγραψε η «Εστία» της 3ης Σεπτεμβρίου 1920 (την επομένη του γάμου) το προηγούμενο βράδυ «εις πολλά αθηναϊκά σπίτια ηνοίχθησαν φιάλαι σαμπάνιας εις υγείαν των νεονύμφων».
Το ταξίδι του μέλιτος έγινε στην Αμερική και η Έλενα γράφει στο βιβλίο της γι’ αυτό:
«Η πόλη της Νέας Υόρκης μας υποδέχθηκε με νεανικό ενθουσιασμό… Πολύ πριν αγκυροβολήσει το καράβι, πετούσαν από πάνω του αεροπλάνα, που έριχναν ταινίες, άνθη, ακόμα και κοσμήματα… Σε όλα τα παράθυρα κυμάτιζαν αγκαλιασμένες ελληνικές και αμερικανικές σημαίες. Σαν παλίρροια ανέβαιναν οι φωνές του πλήθους: «Ζήτω ο Βενιζέλος».
Στο Σικάγο τους υποδέχτηκαν 40.000 άτομα, Ελληνοαμερικάνοι.
Σε κάποιο σημείο της διηγήσεώς της, η Έλενα αναφέρεται στην αγάπη του Βενιζέλου για το γκολφ και τη φυσική του δύναμη: «Νέος δίπλωνε πεντόφραγκα με τα δάκτυλά του», θα αποκαλύψει με θαυμασμό.
Λίγο μετά τον γάμο η Έλενα έστειλε στον Μπενάκη 500 λίρες Αγγλίας, της εποχής εκείνης, ώστε να προστεθούν στο ποσό του εράνου που ο πλούσιος Έλληνας της Αλεξάνδρειας πραγματοποιούσε για να ενισχυθούν οι ευρισκόμενοι στην Κωνσταντινούπολη βενιζελικοί αξιωματικοί που διαβιούσαν εκεί για να αποφύγουν τις διώξεις του αντιβενιζελικού κράτους των Αθηνών.
Ταυτόχρονα, η Έλενα έστειλε στην Αθήνα 460 λίρες, για το ενοίκιο και την κάλυψη όλων των δαπανών των γραφείων του κόμματος των Φιλελευθέρων.
Ο γάμος βέβαια με την Έλενα έλυσε πολλά οικονομικά προβλήματα του Βενιζέλου στο εξωτερικό, σε μια περίοδο που λόγω των πολιτικών παθών στην Ελλάδα, ούτε σύνταξη έπαιρνε, ούτε βουλευτική αποζημίωση εισέπραττε, αφού δεν είχε εκλεγεί βουλευτής. Τα μόνα έσοδά του ήταν από τους τόκους ομολόγων και μετοχών που είχε αποκτήσει από τους μισθούς του των περασμένων ετών. Εισόδημα το οποίο δεν ήταν σίγουρο. Η οικονομική δυσπραγία του αποτελούσε την καλύτερη απόδειξη της εντιμότητάς του κατά την δεκαετία 1910-1920, με μια μικρή διακοπή, που κυβέρνησε την Ελλάδα.
Τον πρώτο ευτυχισμένο καιρό του ζεύγους Ελευθερίου Βενιζέλου και Έλενας διαδέχθηκαν ημέρες με σύννεφα που έφεραν αστραπόβροντα και κεραυνούς για μια πενταετία περίπου. Από το 1923, μάλιστα οι σχέσεις τους πέρασαν οξεία φάση, λόγω της ζηλόφθονης συμπεριφοράς της Έλενας προς το ζεύγος Σοφοκλή - Κάθλην και των άσχημων χαρακτηρισμών, με τους οποίους περιέλουσε τον Σοφοκλή και τον Κυριάκο, σε φιλική προς τον Πρόεδρο και τα παιδιά του παρέα.
Ο Σοφοκλής προέβη σε πλήρη αναφορά προς τον πατέρα του και παρέσχε τις εξηγήσεις που όφειλε με αντικειμενικότητα και ψυχραιμία. Γεγονός που έπεισε τον πατέρα του ότι έπρεπε να χωρίσει την Έλενα «από τραπέζης και κοίτης» και να γράψει στον Σοφοκλή:
«Μετά την εξέλιξιν ταύτων αι σχέσεις μας με την γυναίκα μου παραμένουν τεταμέναι και επί του παρόντος τουλάχιστον πρόκειται να ζήσωμεν χωριστά!».
Σε επιστολή του ο Σοφοκλής διευκρινίζει στον πατέρα του ότι όσα καταμαρτύρησε η Έλενα εναντίον του και εναντίον του αδελφού του Κυριάκου, θα μπορούσαν να εκληφθούν από τους ακροατές της, που ήταν κοινοί φίλοι και ως άποψη του ίδιου του Ελευθερίου Βενιζέλου για τα παιδιά του.
Η αντίδραση πάντως του Βενιζέλου στη συμπεριφορά της Έλενας και η απόφασή του ακόμη και να χωρίσει αποδεικνύει ότι εξακολουθούσε να είναι ένας στοργικός πατέρας που πάνω από οτιδήποτε, πάνω και από την Έλενα, εφόσον αυτή ήταν άδικη, έβαζε τα παιδιά του και την αξιοπρέπεια τους.
Τίποτα δεν μπορούσε να τα παραμερίσει από την ψυχή του. Ούτε η Έλενα, ούτε η ομορφιά της που άλλωστε δεν είχε, ούτε τα χρήματά της.
Οι τεταμένες σχέσεις Βενιζέλου και Έλενας βελτιώθηκαν μετά την απόφαση του Βενιζέλου (1927) να επανέλθει στην πολιτική ζωή της Ελλάδας.
Οι σχέσεις όμως Σοφοκλή Βενιζέλου και Έλενας αποκαταστάθηκαν πλήρως, μόνο μετά τον θάνατο του Ελευθερίου.
Τη Δευτέρα η συνέχεια
