Του Κωστή Κεφαλάκη*

Σεπτέμβρης μήνας. Σεπτέμβρης και τότε... Συνωστισμός, ατίμωση, φωτιά, θάνατος, έξοδος... Σμύρνη 1922. Σημαδιακός για τον Ελληνισμό της Μικρασίας.

Το βιβλίο-λεύκωμα «Σπίτια της καρδιάς...» της δασκάλας Αγγελικής Κίτσου-Μαγαράκη που αναφέρεται σ’ αυτόν κυκλοφορεί ήδη στα βιβλιοπωλεία της πόλης μας.

Το πήρα στα χέρια μου. Τα δάχτυλα το ξεφύλλισαν στα γρήγορα φτερουγίζοντας τα φύλλα του. Τα μάτια μου στόχευαν έγχρωμες και μαυρόασπρες φωτογραφίες ελληνικών σπιτιών. Η ανάσα μου πέταξε πάνω τους, μέσα τους. Τα τελευταία από αυτά άδειασαν το 1925. Ακριβώς πριν από ενενήντα χρόνια. Αφήνω το βιβλίο να κουλαντρίσω τα συναισθήματά μου.

Η ματιά ενισχυμένη ξαναγυρνά πάνω του. Η πόρτα στο ιδιαίτερο εξώφυλλο μαγνητίζει. Σηκώνω αργά το εμπροσθόφυλλο και νάτο ολόκληρο το ελληνικό μικρασιάτικο σπίτι. Έτος κτίσεως, 1883! Ένα ταξίδι αρχίζει...

Ακολουθώ την Αγγελική στο οδοιπορικό των χιλιάδων χιλιομέτρων της. Τα διήνυσε στα παράλια, στην ενδοχώρα, στις εσχατιές της μικρασιατικής χερσονήσου, συμπεριλαμβανομένης και της Ανατολικής Θράκης. Ο χάρτης που παραθέτει είναι κατατοπιστικότατος. Η επίσκεψή της αφορά ογδόντα και πλέον πόλεις και χωριά της ανατολικά του Αγαίου Ελληνικής Πατρίδας.

Στα παραπάνω, με νεανική διάθεση, πίστη και συγκίνηση ψάχνει και βρίσκει τα απομεινάρια του Μικρασιατικού Ελληνισμού...Τα ελληνικά σπίτια! Τα κλείνει στη φωτογραφική της μηχανή, στην καρδιά της, και τα φέρνει στους απογόνους όσων τα κατοίκησαν, σε όλους μας!

Κόπο, χρήματα και χρόνο τα πρόσφερε η συγγραφέας χωρίς φειδώ, χάρη της Μικρασιατικής Μνήμης, του πολιτισμού και των προσφυγοποιημένων γονέων της, του Φώτη από τη Μαινεμένη και της Σταματίας από τα Αλάτσατα.

Μέσα από το φωτογραφικό φακό της Αγγελικής φαίνεται καθαρά η εξωτερική όψη των σπιτιών. Και οι ανάγλυφες λεπτομέρειες που παρατήρησε το μάτι της «φωτογράφου», άλλοτε λιλιπούτειες και άλλοτε ευμεγέθεις φανερώνουν το καλαίσθητο γούστο... Οι ρόδακες, τα ρόπτρα, τα φουρούσια, τα σαχνισιά, οι επιγραφές, οι αψίδες, τα κιονόκρανα, τα αετώματα, οι έλικες... Κάθε σπίτι είναι ξεχωριστό. Ομολογεί τη δική του μικροϊστορία μα και τη μετέπειτα οδύσσειά του... Όλα μαζί μιλούν δυνατά τον Ελληνικό Mικρασιατικό Πολιτισμό που αναδύεται και ακτινοβολεί ακόμη. Αληθινά αρχιτεκτονικά κομψοτεχνήματα που δείχνουν με καθαρότητα και απλότητα την καλαισθησία των σχεδιαστών τους, την τέχνη των μαστόρων, την οικονομική επιφάνεια των ιδιοκτητών τους και την κοινωνική ζωή τους...την εξέχουσα θέση τους μέσα στο μωσαϊκό της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

«Αχ, τι αφήσαμε πίσω μας!...» ακούω καθαρά τη φωνή των προσφύγων.

Σελίδα τη σελίδα η ματιά αργά, διαδοχικά, μ’ ένα εσωτερικό μετείκασμα ενώνει το ένα σπίτι με το άλλο σαν σε κινηματογραφική ταινία. Αναπλάθει σκηνή τη σκηνή το φάσμα της ζήσης που ξεπηδά αθόρυβα στα μύχια της ύπαρξης του παρατηρητή-αναγνώστη, γιατί η Αγγελική φρόντισε για περισσότερο ευχάριστη πλοήγηση. Κατατοπιστικά κείμενα από βιβλία δεκάδων συγγραφέων, που επέλεξε, συμπληρώνουν και γεμίζουν τα «κινηματογραφικά πλάνα». Ταυτοποιούν και συνδέουν σπίτια με πόλεις και χωριά. Το παρελθόν μεταπλάθεται σε ζωντανό παρόν. Ο εκστασιασμός καταφθάνει απρόσκλητος... Η ψυχή αφουγκράζεται... Μυσταγωγική η σιωπή. Ανθρώπινη ευωδιά από το εσωτερικό του σπιτιού... Φωνές παιδιών...μουρμουρητά απόκοσμα...ζωντανεύουν!

Αγγελικούλα, σ’ ευχαριστούμε πολύ! Περιμένουμε την παρουσίαση του βιβλίου σου αλλά και την έκθεση φωτογραφίας στις 14 Οκτωβρίου, στη Βασιλική του Αγίου Μάρκου, με 450 επιμελημένες φωτογραφίες από τις αλησμόνητες πατρίδες.

* Ο Κωστής Κεφαλάκης είναι Δάσκαλος-Ερευνητής