Η παραγωγική επανεκκίνηση της χώρας είναι, κατά γενική ομολογία, ένα από τα βασικότερα κλειδιά απελευθέρωσης των δυνατοτήτων ανάκαμψής της. Ενώ, όμως, όλοι συμφωνούν σ’ αυτό το στόχο, διαπιστώνεται αδράνεια στην εφαρμογή του. Διότι το εμπλεκόμενο πολιτικό και γραφειοκρατικό προσωπικό καθηλώνεται ψάχνοντας διάφορα προαπαιτούμενα.
Άλλοι θεωρούν ως προϋπόθεση επανεκκίνησης την απαλλαγή από τα μνημόνια και παραπέμπουν το θέμα στις καλένδες… Άλλοι περιμένουν να γεμίσουν τα τραπεζικά ταμεία, με ανάλογες επιπτώσεις, ενώ μια τρίτη κατηγορία αναζητά τη λύση στην οικονομική επιστήμη, που είναι πάντα αναγκαία σε συνδυασμό, όμως, με τη γνώση της πραγματικότητας. Η προεκλογική ρητορική των κομμάτων που διεκδικούν, τώρα, τη λαϊκή ψήφο είτε κυριαρχείται στο ζήτημα αυτό από ασάφειες είτε είναι απελπιστικά μπλοκαρισμένη σε θεωρητικά αδιέξοδα. Στις γραμμές που ακολουθούν θα αναδειχθούν συνοπτικά υποδείγματα που επιβεβαιώνουν το ρεαλισμό αυτού του στόχου σε επίπεδο Κρήτης, όπως μπορεί να κρίνει ο αναγνώστης. Αντίστοιχα παραδείγματα ισχύουν στις συνθήκες των άλλων διαμερισμάτων της χώρας.
Η υποκατάσταση των εισαγωγών της χώρας με ντόπια είδη πρώτης ανάγκης θα εξασφάλιζε για την προσεχή τετραετία ένα ρυθμό ανάπτυξης της τάξης του 3%, αν όλα τα λοιπά οικονομικά δεδομένα παραμείνουν ως έχουν. Ο στόχος αυτός μπορεί να επικεντρωθεί στα είδη διατροφής και ένδυσης, όπου τα ανταγωνιστικά μας πλεονεκτήματα είναι σημαντικά. Στην εποχή μας έχει τεράστια σημασία και η στροφή σε παραγωγές τεχνολογικού ενδιαφέροντος, που θα δώσουν διέξοδο στο άνεργο νεανικό δυναμικό. Αλλά το συγκεκριμένο αντικείμενο δεν περιλαμβάνεται στο κύριο πεδίο προτάσεων αυτού του σημειώματος. Οπωσδήποτε η κάλυψη βασικών βιοτικών αναγκών, καθώς και η στροφή στις νέες τεχνολογίες θα είναι κινήσεις εξισορρόπησης και της στρεβλής κυρίαρχης οικονομίας των υπηρεσιών που μας έχει επιβληθεί.
Βασικός μοχλός επίτευξης του συζητούμενου στόχου είναι η μεγιστοποίηση των ευκαιριών παραγωγής ειδών ζωικής προέλευσης. Ο αναγκαίος σχεδιασμός εξασφάλισης της συγκεκριμένης προοπτικής εμπλέκει, αναπόφευκτα, μια σειρά ζητήματα και συγκρούσεις που πρέπει να παρθούν υπ’ όψη, όπως της ορθής εναρμόνισης με τη νέα ΚΑΠ, κάτω από το κυρίαρχο πρίσμα των εθνικών επιλογών, αλλά και της αντιμετώπισης των δεδομένων συγκρούσεων με την εγκληματικότητα, όπως και της κτηνοτροφίας με τους γεωργικούς κλάδους της οικονομίας. Οι ιδιαιτερότητες αυτές συνεκτιμούνται, γενικά, στις παρακάτω προτάσεις. Κορυφαίο ζήτημα για την κάλυψη των αναγκών μας σε είδη ζωικής προέλευσης είναι η απεξάρτηση από τις εισαγόμενες ζωοτροφές.
Στόχοι και προϋποθέσεις
Αναγκαίο είναι να παρθούν υπ’ όψη και οι συνθήκες των λεγόμενων οικονομιών κλίμακας, που περιλαμβάνουν, στην περίπτωσή μας, μια πλειάδα επιδιώξεων: Από τις συνεργατικές συμπράξεις σ’ όλο το εύρος παραγωγής και διάθεσης των προϊόντων μέχρι την εκμετάλλευση των παρεπόμενων δυνατοτήτων που αναφύονται, όπως της κοπριάς για χούμο ή του μαλλιού και των δερμάτων, που σήμερα χάνονται. Τα προϊόντα αυτά μπορούν να αξιοποιηθούν ακόμη και ως πρώτες ύλες, κυρίως όμως στην κατεύθυνση αναζήτησης προϊόντων τεχνολογικού εκσυγχρονισμού, με τη βοήθεια νέων εκπαιδευμένων επιστημόνων και τεχνητών στους κλάδους της μόδας, της εριουργίας και της υφαντουργίας. Μπορούμε, άλλωστε, να επιδιώξουμε ένα νέο άλμα εκσυγχρονισμού της παραγωγικής μας υποδομής με επίκεντρο τις κατακτήσεις που σταδιακά έχουν πραγματοποιηθεί στη χώρα μας, στους τομείς τυποποίησης και συσκευασίας ειδών ζωικής προέλευσης, όπως του κρέατος και των τυροκομικών, με παραπέρα ενίσχυση των ποιοτικών ελέγχων.
Οι δυνατότητες που έχουμε, σήμερα, για την κατακόρυφη αύξηση των ζωοτροφών είναι πολύ μεγάλες, με την επαναφορά λ.χ. της συνήθειας σποράς των ελαιώνων με βίκο και λαθούρι, ακόμη και με την επέκταση της στροφής που έχουν κάμει οι κτηνοτρόφοι, ιδίως την τελευταία δεκαετία, με σπορές δημητριακών. Μεγάλες δυνατότητες, επίσης, παρέχουν τα φράγματα και οι λιμνοδεξαμενές που εμπλούτισαν την αρδευτική μας υποδομή εδώ και 30 περίπου χρόνια και μένουν αναξιοποίητες για την παραγωγή ακόμη πιο πλούσιων και απαιτητικών ειδών, όπως σανών και καλαμποκιού. Όλα αυτά ανοίγουν νέες προοπτικές στον τομέα της αγοράς ζωοτροφών που υποτυπωδώς αξιοποιούσαμε μέχρι τη δεκαετία του ’60 με καρπό και άχυρο.
Η στροφή στην κάλυψη των αναγκών μας ειδών ζωικής προέλευσης μπορεί, την προσεχή τετραετία, να επεκταθεί σε μια μεγάλη κλίμακα δράσεων, από την οικόσιτη κτηνοτροφία μέχρι την αναδιάρθρωση της κτηνοτροφίας επιχειρηματικής μορφής. Μοχλός στην κατηγορία της οικόσιτης μπορεί να αναδειχθεί η χοιροτροφία με ταχύρρυθμη ενημέρωση πάνω στις σύγχρονες περιβαλλοντικές απαιτήσεις, αλλά και στις ορθές πρακτικές εκτροφής. Να σημειωθεί ότι η επαναφορά της συνήθειας εκτροφής χοίρου για τα Χριστούγεννα από το 25% των αγροτικών μας νοικοκυριών και η επαναλειτουργία με σύγχρονους όρους 30 μικρών σταύλων ανά την Κρήτη, δυναμικότητας 20-30 χοιρομητέρων, θα εξασφάλιζε ένα οικονομικό πλούτο της τάξης των 35 εκ. ευρώ ανά έτος. Να σημειωθεί, επίσης, η δυνατότητα αναδιάρθρωσης των ποιμενικών εκμεταλλεύσεων, με αντικατάσταση μέρους των μονάδων αμνοεριφίων από χοιροτροφικές στα υψόμετρα από 600 – 1000 μ, που θα αύξανε τις προοπτικές παραγωγής χοιρινού κρέατος εκλεκτής ποιότητας.
Ορθή αξιοποίηση των δυνατοτήτων που προσφέρει η νέα ΚΑΠ στον τομέα της κτηνοτροφίας θα μπορούσε να οδηγήσει στη μετατροπή μέρους των κοπαδιών αμνοεριφίων από τις ελεύθερες εκτροφές που έχουμε τώρα σ’ αυτές των σταυλισμένων, συστηματικών εκμεταλλεύσεων. Η διαφοροποίηση αυτή θα μπορούσε να βασισθεί στη νέα πολιτική ζωοτροφών που προαναφέρθηκε, μεταξύ άλλων, για να προστατεύσει και από την απειλή που διατρέχει σήμερα ο κλάδος για προϊόντα ΠΟΠ, που δεν παράγονται ούτε από ντόπιες ράτσες ούτε με ντόπιες ζωοτροφές. Αυτή η αναδιάταξη θα δώσει χώρο για ακόμη μεγαλύτερη αύξηση των προϊόντων αμνοεριφίων, που αποτελούν δυναμικό κλάδο της οικονομίας μας, με αύξηση του αντίστοιχου επιχειρηματικού οφέλους.
Αγροτικές προσαρμογές
Το περιοριστικό πλαίσιο αυτού του σημειώματος δεν επιτρέπει να αναφερθεί κανείς αναλυτικότερα σε άλλους τομείς παραγωγής προϊόντων ζωικής προέλευσης στην Κρήτη όπως είναι της αναβίωσης μιας-δυο επιχειρήσεων ανά είδος, για την εκτροφή ζώων τοπικής ράτσας, του κρητικού κυνηγόσκυλου και του ντόπιου αλόγου για πελάτες τέτοιων ειδών. Νέοι επιστήμονες των κλάδων βιολογίας, κτηνιατρικής, γεωπονικής θα μπορούσαν να ασχοληθούν με τέτοιες επιχειρήσεις, όπως και με βελτιώσεις εξαιρετικών εδώδιμων ανθών ή καρπών που μένουν αναξιοποίητα, όπως ενδιαφέρει η αξιοποίηση, έστω και οριακών δυνατοτήτων, συστηματικών ή εκτατικών ιχθυοκαλλιεργειών, ή της παραγωγής κουνελιών. Της αναδιοργάνωσης της μελισσοκομίας, της αναβίωσης επιχειρήσεων εξαγωγής κρέατος σαλιγκαριού κ.α.
Θα περιοριστούμε, έτσι, σε λίγες επισημάνσεις για παραδοσιακούς γεωργικούς τομείς της τοπικής οικονομίας, στην ανάγκη λ.χ. εμβολιασμών για τη μετατροπή εσπεριδοειδών, εκτός των πορτοκαλιών, και σε άλλα υπερπρώιμα ή υπερόψιμα είδη, λεμόνια για παράδειγμα, στην ανάγκη αναβάθμισης και εκμετάλλευσης ωμών καρπών ή μαρμελάδων εξαιρετικών φρούτων, που διαθέταμε κάποτε και έχουν σήμερα οδηγηθεί σχεδόν σε εξαφάνιση, όπως βερίκοκων, μπουρνελών και κορόμηλων ή τόσων άλλων.
Κυρίαρχος, όμως, πρέπει να γίνει ο στόχος αναβίωσης μεγάλων παραδοσιακών κλάδων που ενδημούν για χιλιάδες χρόνια. Όπως της ελαιοκομίας και της αμπελουργίας. Αν εκδηλωθεί λ.χ. μέριμνα για εισαγωγή του σταφιδόψωμου στα σχολικά κυλικεία, στους στρατώνες και στα σπουδαστικά εστιατόρια, η χώρα μας θα μπορέσει να αναβιώσει την παραγωγή σταφίδας σε επίπεδα από τα οποία θα αναζητήσει μόνος του ο κλάδος την επιχειρηματική του βιωσιμότητα. Προϋπόθεση γι’ αυτό, όπως και για την αναβάθμιση των ελαιοκομικών μας προοπτικών, είναι η εφαρμογή προγραμμάτων καταπολέμησης της ανεργίας. Όχι με τη συντήρηση ενδιάμεσων ανούσιων φορέων σπατάλης των πόρων, αλλά με την πραγματική παραγωγή έργου στις περιόδους αιχμής αυτών των ειδών.
Πιστεύω πως ο αναγνώστης διαπιστώνει το ρεαλιστικό χαρακτήρα των παραπάνω προτάσεων. Τι λείπει για την εφαρμογή τους; Λείπει η πολιτική βούληση ενασχόλησης με τα ζητήματα αυτά και για το σχεδιασμό των λύσεων που περιμένουν. Λείπει, επίσης, η καθαρή προοπτική, κάτω από το βάρος ιδεοληψιών που σήμερα κυριαρχούν στη δημόσια ζωή, με αποτέλεσμα να στρέφεται το πολιτικό προσωπικό στο κυνήγι ανεμόμυλων, αντί στους τομείς που προσπορίζουν στη χώρα υλοποιήσιμα οφέλη και κατ’ επέκταση την αναβάθμισή της. Οι λαϊκές πρωτοβουλίες στους συγκεκριμένους παραγωγικούς τομείς, ίσως, αποτελέσουν τον κινητήριο μοχλό που θα μας βγάλει από το σημερινό τέλμα.
*Ο Νίκος Λεβεντάκης είναι μηχανικός
