Αυτοί είναι οι πρωθυπουργοί που κυβέρνησαν την Ελλάδα
Από τον πόλεμο μέχρι και σήμερα
- ΜΕΡΟΣ Α’
- ΜΕΡΟΣ Β’:
Οι πρωθυπουργοί της αποστασίας
Η διαφωνία του βασιλιά Κωνσταντίνου με τον Γ. Παπανδρέου αναφερόταν στην άρνηση του πρώτου να δεχθεί την ανάληψη του υπουργείου Εθνικής Άμυνας από τον δεύτερο που ήταν και Πρωθυπουργός της χώρας. Ο βασιλιάς πρόβαλε ως δικαιολογία για την άρνησή του, το ότι ο Α. Παπανδρέου, γιος του Πρωθυπουργού και υπουργός αναπληρωτής Συντονισμού, φερόταν επικεφαλής συνωμοτικής οργάνωσης στο Στράτευμα (ΑΣΠΙΔΑ).
Η αντίθετη άποψη ήταν ότι υπήρχε συνωμοσία αντι-Ανδρεϊκών κύκλων της Ένωσης Κέντρου με τα ανάκτορα και εξωκοινοβουλευτικούς φιλοχουντικούς κύκλους, εναντίον του λαοπρόβλητου Πρωθυπουργού και του γιου του, ο οποίος τους ανησυχούσε με το ριζοσπαστικό του πρόγραμμα και τις ηγετικές φιλοδοξίες του.
Η ανατροπή του Γ. Παπανδρέου από τον βασιλιά την 15η Ιουλίου 1965, έφερε στην εξουσία τους αποστάτες της Ένωσης Κέντρου. Οι δυο όμως Πρωθυπουργοί της αποστασίας Γ. Αθανασιάδης - Νόβας (15 Ιουλίου έως 20 Αυγούστου 1965) και Ηλίας Τσιριμώκος (20 Αυγούστου έως 17 Σεπτεμβρίου 1965) απέτυχαν να σχηματίσουν βιώσιμη κυβέρνηση και παραιτήθηκαν.
Ο τρίτος πρωθυπουργός της αποστασίας Στεφ. Στεφανόπουλος σχημάτισε κυβέρνηση από την 17η Σεπτεμβρίου 1965 έως την 22 Δεκεμβρίου 1966, όταν η ΕΡΕ υπό την ηγεσία του Π. Κανελλόπουλου απέσυρε την στήριξη της, στα πλαίσια παρασκηνιακής συμφωνίας των αρχηγών των δύο μεγάλων κομμάτων (Κανελλόπουλου και Παπανδρέου) να οδηγηθεί η χώρα σε εκλογές στα τέλη Μαΐου του 1967, με την ευθύνη μεταβατικής κυβέρνησης, υπό τον εξωκοινοβουλευτικό Ιω. Παρασκευόπουλο, ως πρωθυπουργό, που ανέλαβε την εξουσία την 22 Δεκεμβρίου 1966.
Η κυβέρνηση Παρασκευόπουλου πήρε ψήφο εμπιστοσύνης στην Βουλή, την 13η Ιανουαρίου 1967 και μάλιστα από 215 βουλευτές (της ΕΡΕ και της Ε.Κ.) Αναγκάστηκε όμως να παραιτηθεί την 29 Μαρτίου 1967, διότι τα δύο κόμματα που τη στήριξαν ήρθαν σε ρήξη μεταξύ τους, γύρω απο το ζήτημα εάν ισχύει ή όχι η ασυλία των βουλευτών μετά τη διάλυση της Βουλής, δεδομένου ότι ο ανακριτής της υπόθεσης ΑΣΠΙΔΑ Σ. Σωκρατίδης σε συμφωνη γνώμη με την Εισαγγελική Αρχή, είχε ασκήσει δίωξη κατά του Ανδρέα Παπανδρέου.
Ο βασιλιάς Κωνσταντίνος έδωσε τότε την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης στον αρχηγό της ΕΡΕ Παν. Κανελόπουλο που σχημάτισε μεν κοινοβουλευτική κυβέρνηση, με αδύνατη όμως την ψηφισή της στη Βουλή, λόγω του συσχετισμού των δυνάμεων.
Έτσι, ο Κανελλόπουλος διέλυσε τη Βουλή, στις 14 Απριλίου 1967 και προκήρυξε εκλογές για την 28η Μαΐου 1967.
Οι πρωθυπουργοί της δικτατορίας
Οι εκλογές αυτές δεν επρόκειτο να γίνουν ποτέ, διότι το πρωί της 21ης Απριλίου εκδηλώθηκε το γνωστό πραξικόπημα των συνταγματαρχών που κατέλυσε τους δημοκρατικούς θεσμούς και το Σύνταγμα του 1952 και επέβαλε βιαίως την επτάχρονη διακτατορία του.
Ο βασιλιάς Κωνσταντίνος υπέκυψε στην πίεση των συνταγματαρχών, σκεπτόμενος ίσως να κερδίσει χρόνο για να τους ανατρέψει αργότερα (κίνημα της 13ης Δεκεμβρίου 1967) και δέχθηκε να ορκίσει τους κινηματίες, επιβάλλοντας μόνο σ’αυτούς ως Πρωθυπουργό τον Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου Κων. Κόλλια.
Ο τελευταίος καταργήθηκε από τους πραξικοποιηματίες μετά την αποτυχία του κινήματος του βασιλιά, την 13η Δεκεμβρίου 1967 και αντικαταστάθηκε στην πρωθυπουργία από τον αρχηγό των πραξικοπηματιών Γ. Παπαδόπουλο, ενώ ο επίσης πραξικοπηματίας Γ.Ζωϊτάκης τοποθετήθηκε από την χούντα αντιβασιλιάς, δεδομένου ότι ο Κωνσταντίνος είχε αυτοεξοριστεί, με την οικογένεια του, στη Ρώμη.
Το δικτατορικό καθεστώς κατήργησε και την βασιλεία την 1η Ιουνίου 1973 μετά την αποτυχία του κινήματος του Ναυτικού, του οποίου, κατά τη χούντα, ηγείτο ο ίδιος ο αυτοεξόριστος βασιλιάς και εγκατέστησε προεδρικό πολίτευμα με πρόεδρο του Γ.Παπαδόπουλο. και πρωθυπουργό, από την 8η Οκτωβρίου, τον Σπ. Μαρκεζίνη, παλιό πολιτικό ο οποίος είχε υποσχεθεί επάνοδο στην ομαλότητα, με διεξαγωγή εκλογών. Ο Μαρκεζίνης όμως ανατράπηκε 47 ημέρες αργότερα, την 25 Νοεμβρίου 1973, από την μονολιθική και πλέον σκληροτράχηλη ομάδα της χούντας, που υπάκουε στις εντολές του Ιωαννίδη και που όρισε πρωθυπουργό (υπηρέτησε μέχρι την πτώση της χούντας την 23 Ιουλίου 1974) τον οικονομολόγο Αδαμάντιο Ανδρουτσόπουλο.
Και οι τέσσερις πρωθυπουργοί της δικτατορίας ήταν εξωθεσμικοί, παράνομοι δηλαδή, αφού λειτούργησαν αρύοντες την εξουσία τους από την δύναμη των όπλων με τα οποία επιβλήθηκε το πραξικόπημα.
Μόνη εξαίρεση ως προς τις προθέσεις μπορεί να υποστηριχθεί ότι αποτελούσε ο Σπ.Μαρκεζίνης ο οποίος πίστευε ότι θα μπορούσε να οδηγήσει τη χώρα στην ομαλότητα, όπως διεκήρυσσε.
Η μεταπολίτευση
Η άποψη περί του εξωθεσμικού χαρακτήρα των πρωθυπουργών της δικτατορίας και των κυβερνήσεών τους επιβεβαιώθηκε επί Δημοκρατίας με την ψήφιση από τη Βουλή των Ελλήνων, την 14η Ιανουαρίου 1975, Ψηφίσματος που ανέφερε ότι «η Δημοκρατία δικαίω ουδέποτε κατελύθη».
Στο πνεύμα αυτό, που ουσιαστικά ίσχυσε από την 24η Ιουλίου 1974, με επικεφαλής της Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας τον Κ. Καραμανλή, δεν έγινε αποδεκτό το δημοψήφισμα της 29ης Ιουλίου 1973 που ενέκρινε την κατάλυση της βασιλευόμενης δημοκρατίας από την 1η Ιουνίου 1973, αλλά οργανώθηκε νέο Δημοψήφισμα, την 8η Δεκεμβρίου 1974, το αποτέλεσμα του οποίου καθιέρωνε το πολίτευμα εκείνο που έξι μήνες αργότερα το Σύνταγμα του 1975 προσδιόριζε ως Προεδρευομένη Κοινοβουλευτική Δημοκρατία.
Γ. Ράλλης - Α. Παπανδρέου
Ο κοινοβουλευτικός Πρωθυπουργός Κ. Καραμανλής άσκησε τα καθήκοντα του μέχρι την 10η Μαΐου 1980, επανεκλεγείς στις εκλογές της 17ης Νοεμβρίου 1977. Την 10η Μαΐου 1980 ο Κ.Καραμανλής εξελέγη από τη Βουλή Πρόεδρος της Δημοκρατίας και στη θέση του Πρωθυπουργού προωθήθηκε, μετά την εκλογή του ως αρχηγού της ΝΔ, ο Γεώργιος Ράλλης.
Τον Γ.Ράλλη διαδέχθηκε στην πρωθυπουργία ο Ανδρέας Παπανδρέου, την 21η Οκτωβρίου 1981, μετά την εκλογική επιτυχία του ΠΑΣΟΚ, την 18η Οκτωβρίου 1981.
Ο Α. Παπανδρέου παρέμεινε πρωθυπουργός μέχρι την 2η Ιουλίου 1989, αντικατασταθείς από τον Τζαννή Τζαννετάκη της ΝΔ, λόγω της ήττας του ΠΑΣΟΚ στις εκλογές της 18ης Ιουνίου 1989. Ο Παπανδρέου είχε, προηγουμένως, επανεκλεγεί πρωθυπουργός στις εκλογές της 2 Ιουνίου 1985.
Τζ. Τζανετάκης - Ιω. Γρίβας - Ξεν. Ζολώτας
Ο Τζαννής Τζανετάκης, ήταν πρωθυπουργός συγκυβέρνησης «ειδικού σκοπού» ΝΔ και Συνασπισμού (στον Συνασπισμό περιλαμβανόταν και το ΚΚΕ) η οποία πρότεινε την παραπομπή του Α.Παπανδρέου και τεσσάρων υπουργών του σε «ειδικό δικαστήριο» για τρεις σκανδαλώδεις υποθέσεις (η πρόταση ψηφίστηκε από την Βουλή).
Ο Τζανετάκης αφού εκπλήρωσε την αποστολή του, παραιτήθηκε την 12η Οκτωβρίου 1989 και αντικαταστάθηκε από τον πρόεδρο του Αρείου Πάγου Ιωάννη Γρίβα (υπηρεσιακός) για την διεξαγωγή των εκλογών της 5ης Νοεμβρίου 1989.
Μετά τις εκλογές και επειδή κανένα κόμμα δεν μπορούσε να σχηματίσει βιώσιμη κυβέρνηση, αποφασίστηκε ο σχηματισμός οικουμενικής κοινοβουλευτικής κυβέρνησης, με εξωκοινοβουλευτικό πρωθυπουργό κοινής αποδοχής, τον καθηγητή Πανεπιστημίου και τέως διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδας Ξενοφώντα Ζολώτα, από την 23η Νοεμβρίου 1989, μέχρι την 11 Απριλίου 1990, όταν ανέλαβε την πρωθυπουργία ο Κων.Μητσοτάκης, ο οποίος απέκτησε απόλυτη πλειοψηφία στις εκλογές της 8ης Απριλίου 1990.
Κ. Μητσοτάκης - Κ. Σημίτης
Τον Κ.Μητσοτάκη διαδέχθηκε στην πρωθυπουργία ο Ανδρέας Παπανδρέου, μετά την επικράτηση του τελευταίου στις εκλογές της 10ης Οκτωβρίου 1993.
Ο Παπανδρέου αναπληρώθηκε στην πρωθυπουργία, για λόγους υγείας από τον υπουργό του επί των Εσωτερικών Άκη Τσοχατζόπουλο, τον Δεκέμβριο του 1995, μέχρι την 22 Ιανουαρίου 1996, όταν ανέλαβε Πρωθυπουργός ο εκλεγείς απο την κοινοβουλευτική ομάδα του ΠΑΣΟΚ νέος πρόεδρος της Κώστας Σημίτης.
Ο Σημίτης άσκησε την πρωθυπουργία μέχρι την 10η Μαρτίου 2004, αφού προηγουμένως κέρδισε δύο εκλογές: Της 22ας Σεπτεμβρίου 1996 και της 9ης Απριλίου 2000.
Κ. Καραμανλής - Γ. Παπανδρέου
Τον Σημίτη διαδέχθηκε στην πρωθυπουργία, την 10/3/2004 ο αρχηγός της ΝΔ Κώστας Καραμανλής, μετά την νίκη του στις εκλογές της 7ης Μαρτίου 2004, ο οποίος κέρδισε και τις εκλογές της 16ης Σεπτεμβρίου2007, όχι όμως και αυτές τις 4ης Οκτωβρίου 2009. Γι αυτό και παραιτήθηκε την 6η Οκτωβρίου 2009 για να αναλάβει την πρωθυπουργία ο αρχηγός του ΠΑΣΟΚ Γ. Παπανδρέου, νικητής των τελευταίων εκλογών.
Ο Γ. Παπανδρέου άσκησε την πρωθυπουργία μέχρι την 11η Νοεμβρίου 2011, όταν την παρέδωσε στον οικονομολόγο Λουκά Παπαδήμο (εξωκοινοβουλευτικός), που παραιτήθηκε την 16 Μαΐου 2012, αφού την 6η Μαΐου 2012 διεξήγαγε εκλογές τις οποίες κέρδισε μεν η ΝΔ, αλλά δεν πέτυχε αυτοδυναμία με συνέπεια να οδηγηθεί η χώρα σε νέες εκλογές την 17η Ιουνίου 2012, που διεξήχθησαν από την υπηρεσιακή κυβέρνηση του Προέδρου του Συμβουλίου Επικρατείας Παναγιώτη Πικραμένου, ο οποίος άσκησε την εξουσία ως εξωκοινοβουλευτικός πρωθυπουργος από την 16η Μαΐου μέχρι την 20η Ιουνίου 2012.
Ο Π. Πικραμένος παρέδωσε την πρωθυπουργία στον νικητή των εκλογών της 17ης Ιουνίου 2012 Αντώνη Σαμαρά, αρχηγό της ΝΔ που σχημάτισε κυβέρνηση με το ΠΑΣΟΚ και τη ΔΗΜ.ΑΡ αρχικά και κατόπιν, μετά την αποχώρηση της ΔΗΜ.ΑΡ., μόνο με το ΠΑΣΟΚ.
Ο Α. Σαμαράς - Α. Τσίπρας
Ο Α. Σαμαράς άσκησε την πρωθυπουργία μέχρι την 26η Ιανουαρίου 2015, όταν τον διαδέχθηκε στην πρωθυπουργία ο νικητής των εκλογών της 25ης Ιανουαρίου Αλέξης Τσίπρας, αρχηγός του ΣΥΡΙΖΑ, ο οποίος όμως πέτυχε σχετική πλειοψηφία (149 έδρες) και αναγκάστηκε γι αυτό να σχηματίσει κυβέρνηση με τους «Ανεξάρτητους Έλληνες», το κόμμα του Παν. Καμμένου.
Ο Αλέξης Τσίπρας παραιτήθηκε την 20 Αυγούστου 2015, εισηγηθείς στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας τη διεξαγωγή εκλογών το ταχύτερο δυνατόν, ενώ αρνήθηκε να μετάσχει στη διαδικασία των διερευνητικών εντολών του άρθρου 37 του Συντάγματος ως αρχηγός του πρώτου κόμματος στην Βουλή.
Μετά την άκαρπη πάροδο των δύο τριήμερων διερευνητικών εντολών προς τους Ευάγγελο Μεϊμαράκη, αρχηγό της ΝΔ και Παναγιώτη Λαφαζάνη αρχηγό του τρίτου κόμματος, ο πρόεδρος της Δημοκρατίας Προκόπης Παυλόπουλος αφού διαπίστωσε, μετά από επικοινωνία του με τους αρχηγούς των κομμάτων ότι θα απέβαινε επίσης άκαρπη κάθε περαιτέρω συνεννόηση του μαζί τους για τον σχηματισμό κυβέρνησης από τη Βουλή της 25ης Ιανουαρίου 2015, έδωσε εντολή σχηματισμού υπηρεσιακής κυβέρνησης στην Πρόεδρο του Αρείου Πάγου, Βασιλική Θάνου, την 27η Αυγούστου, προκειμένου αυτή να διεξάγει εκλογές, για την 20η Σεπτεμβρίου 2015.
Δοσίλογοι Πρωθυπουργοί
Μετά την κατάληψη της Κρήτης το 1941 από τους Γερμανούς, ο νόμιμος πρωθυπουργός της χώρας Εμμανουήλ Τσουδερός αναχώρησε μαζί με τον βασιλιά Γεώργιο Β΄για την Αίγυπτο, από όπου θα ασκούσε την εξουσία, εν εξορία, κατα την περίοδο της γερμανικής, ιταλικής και βουλγαρικής κατοχής της Ελλάδας (1941-1944).
Στην Ελλάδα, ο στρατηγός που υπέγραψε την ανακωχή Γ. Τσολάκογλου, σχημάτισε κυβέρνηση συνεργασίας με τον εχθρό, από την 30η Απριλίου 1941, μέχρι την 2 Δεκεμβρίου 1942. Ο Τσολάκογλου αντικαταστάθηκε στη δοσιλογική πρωθυπουργία από τον ιατρό Κωνσταντίνο Λογοθετόπουλο από την 2 Δεκεμβρίου 1942 μέχρι την 7η Απριλίου 1943. Ο Λογοθετόπουλος είχε σπουδάσει στη Γερμανία και είχε παντρευτεί Γερμανίδα.
Τον Λογοθετόπουλο διαδέχθηκε ο Ιωάννης Ράλλης γιός του τέως Πρωθυπουργού Δημητρίου Ράλλη. Ο Ιωάννης Ράλλης άσκησε τα καθήκοντά του δοσίλογου Πρωθυπουργού μέχρι την 12 Οκτωβρίου 1944, ημέρα αποχώρησης των Γερμανών κατακτητών από την Αθήνα.
Ο Τσολάκογλου και ο Ράλλης καταδικάστηκαν σε ισόβια κάθειρξη από το Δικαστήριο Δοσιλόγων και πέθαναν στη φυλακή, το 1948 ο πρώτος και το 1946 ο δεύτερος. Ενώ ο Λογοθετόπουλος, που είχε διαφύγει στη Γερμανία, συνελήφθη μετά τον πόλεμο από τους Αμερικανούς και εκδόθηκε στην Ελλάδα, όπου είχε καταδικαστεί στο μεταξύ, ερήμην, σε ισόβια κάθειρξη. Έμεινε στην φυλακή μέχρι το 1951 όταν δόθηκε γενική αμνηστεία και πέθανε στην Αθήνα το 1961.
